Cổ nhân dạy, đừng lấy
lòng tốt của người làm
thành thói quen của mình.
Một lần được giúp là
ân tình; nhận mãi mà
quên biết ơn, ân tình
sẽ hóa thành món nợ
rất nặng ở trong lòng.
Ở làng ven sông có
người đan lưới tên Tín.
Nhà anh nghèo nhưng hàng
xóm là bác Lâm thường
cho mượn thuyền, chia cá
và giúp vá mái mỗi
mùa mưa. Ban đầu Tín
luôn cúi đầu cảm tạ,
ghi nhớ từng việc nhỏ.
Lâu dần, Tín quen được
giúp. Mỗi khi thiếu dây,
anh sang lấy; khi thuyền
hỏng, anh gọi bác Lâm;
gặp ngày lười ra sông,
anh vẫn mong có phần
cá mang tới. Lời cảm
ơn trong miệng anh ngày
càng ngắn. Một sáng, bác
Lâm phải đưa vợ đi
chữa bệnh nên không cho
mượn thuyền được. Tín cau
mặt, nói chỉ một hôm
thôi mà bác cũng tính
toán. Câu ấy rơi xuống
sân như chiếc móc sắt,
làm người từng giúp anh
lặng đi. Bác Lâm không
tranh cãi, chỉ bảo hôm
nay nhà tôi cũng có
việc cần. Tín bỏ về,
trong lòng bực bội như
thể mình vừa bị lấy
mất thứ vốn thuộc về
mình. Anh quên rằng chiếc
thuyền chưa từng là của
anh. Chiều ấy, Tín tự
chèo chiếc bè cũ ra
sông. Nước lớn làm bè
nghiêng, lưới mắc vào cọc.
Anh loay hoay rất lâu
mới vào được bờ, tay
xước và mẻ cá trống
không. Không có sự giúp
đỡ quen thuộc, anh mới
thấy mình đã dựa quá
nhiều. Về nhà, con trai
hỏi sao bác Lâm không
mang cá sang như mọi
bữa. Tín định trách, nhưng
nhìn bát cơm trắng bác
từng cho lúc mất mùa,
anh bỗng nghẹn lời. Đứa
trẻ vô tình soi cho
anh thấy thói quen xấu
của chính mình. Sáng hôm
sau, Tín đem bó dây
mới và mấy tấm ván
sang nhà bác Lâm. Anh
không xin gì, chỉ cúi
đầu nhận lỗi rồi giúp
sửa mái chuồng. Bác Lâm
vẫn ít lời, nhưng đưa
cho anh chiếc búa như
mở lại một cánh cửa.
Từ đó, Tín tập tự
lo phần việc của mình.
Anh dành tiền sửa bè,
học vá thuyền và mang
cá sang biếu bác Lâm
khi đánh được mẻ khá.
Sự biết ơn không còn
nằm ở lời nói, mà
đi vào đôi tay chịu
làm. Có lần bác Lâm
lại chủ động cho mượn
thuyền. Tín nhận nhưng hẹn
ngày trả rõ ràng, rửa
thuyền sạch và để thêm
cuộn dây mới. Anh hiểu
nhận lòng tốt cũng cần
có chừng mực, để người
cho không thấy mình bị
dùng. Người trong làng thấy
Tín đổi khác, không còn
gọi anh là kẻ chỉ
biết chìa tay. Khi ai
gặp nạn, anh cũng đến
giúp, nhưng luôn dạy con
rằng được người thương không
có nghĩa là được quyền
đòi hỏi. Đời người ai
cũng có lúc cần một
bàn tay. Nhưng bàn tay
nâng ta hôm nay không
phải chiếc gậy để ta
dựa suốt đời. Biết đứng
dậy, biết trả nghĩa, ta
mới giữ được cả lòng
tự trọng lẫn tình thân.
Lòng tốt giống dòng nước
mát. Uống một ngụm thì
biết ơn; coi cả dòng
là của mình thì lòng
tham sẽ làm nước đục.
Người có phúc là người
nhận ân mà nhớ, nhận
giúp mà biết ngày tự
bước. Vậy nên, đừng biến
sự tử tế của người
thành nghĩa vụ họ phải
làm cho ta. Hãy cảm
ơn, tự gánh phần mình
và đáp lại khi có
thể. Ân tình được trân
trọng sẽ bền; ân tình
bị đòi hỏi sẽ cạn.