Một con suối nông chảy
qua đá thì róc rách
vang xa; còn khúc sông
sâu trước làng lại lặng
lẽ soi bóng mây trời.
Cổ nhân nhìn nước mà
dạy người: càng có chiều
sâu, càng ít cần ồn
ào để chứng tỏ mình.
Trong chợ sớm, có người
vừa nghe chuyện đã vội
chen lời, nói như thể
mọi điều đều nằm trong
tay. Lời càng nhiều, lòng
người chung quanh càng mỏi.
Tiếng nói nếu không đi
cùng hiểu biết, chỉ như
bụi bay qua mắt người
nghe. Một lão thợ mộc
ngồi bên hiên, nghe đám
học trò tranh cãi về
cách dựng cột nhà. Ông
không ngắt lời ai, chỉ
chờ họ nói hết rồi
đặt cây thước lên mặt
gỗ. Một đường mực thẳng
làm im cả sân. Người
khôn không phải không biết
nói, mà biết lời nào
nên nói và lúc nào
nên dừng. Nói sớm một
nhịp có thể làm hỏng
việc; nói muộn một chút
lại giữ được thể diện
cho người, giữ được bình
an cho mình. Có anh
học trò trẻ tưởng im
lặng là thua kém, nên
gặp ai cũng muốn phân
cao thấp. Một hôm anh
hỏi thầy: vì sao thầy
ít nói mà ai cũng
kính? Thầy chỉ rót chén
trà đầy, rồi thêm một
giọt cho tràn ra bàn.
Thầy bảo: lòng đã đầy
cái tôi thì lời nào
rót thêm cũng tràn thành
lỗi. Người muốn học đạo
trước hết phải để lòng
có chỗ trống. Chỗ trống
ấy giúp ta nghe được
điều người khác chưa kịp
nói ra. Ở đời, có
lời nói cứu được một
mối hòa khí, cũng có
lời nói đẩy người thân
thành xa lạ. Cái miệng
là cửa của phúc họa.
Mở ra đúng lúc thì
thành duyên, mở ra tùy
tiện thì thành nghiệp. Người
sâu sắc thường không vội
phán xét. Họ biết mỗi
câu chuyện đều có phần
chìm như đá dưới lòng
sông. Chỉ nhìn mặt nước
mà kết luận, chẳng khác
nào thấy một gợn sóng
rồi tưởng mình hiểu cả
đại dương. Khi bị hiểu
lầm, người nông nổi lập
tức cãi cho thắng. Người
từng trải cân nhắc xem
thắng một câu có đáng
mất một tình không. Có
khi im lặng không phải
chịu thua, mà là không
muốn gieo thêm gai vào
lòng người. Lời ít không
có nghĩa là lạnh nhạt.
Lời ít mà đúng có
thể làm người nghe ấm
cả ngày. Lời nhiều mà
rỗng chỉ làm căn phòng
thêm chật. Giá trị của
lời nằm ở chỗ đúng
lúc, đúng lòng, đúng việc.
Muốn biết một người có
nội lực hay không, đừng
chỉ nghe họ nói lúc
thuận lợi. Hãy xem họ
giữ miệng thế nào khi
giận, giữ lòng thế nào
khi bị khích, giữ nét
mặt thế nào khi biết
điều mà không cần khoe.
Cổ nhân quý chữ tĩnh
vì trong tĩnh mới sinh
trí. Người càng chạy theo
tiếng ồn càng khó nghe
tiếng lòng. Người biết lùi
một bước khỏi cuộc tranh
hơn thua sẽ thấy nhiều
việc vốn chẳng cần nói
đến câu thứ hai. Vậy
nên, trước khi mở miệng,
hãy tự hỏi: lời này
có thật không, có cần
không, có khiến người và
mình tốt hơn không. Nếu
ba điều ấy chưa đủ,
giữ lại một câu chính
là giữ lại một phần
phúc. Nước sâu chảy chậm,
người khôn nói ít. Đời
người không hơn nhau ở
tiếng vang nhất thời, mà
ở sự vững vàng sau
mỗi lời nói. Biết nói
là tài, biết im đúng
lúc mới là đức.