Một con suối nông chảy
qua đá thì róc rách
vang xa; còn khúc sông
sâu trước làng lại lặng
lẽ soi bóng mây trời.
Cổ nhân nhìn nước mà
dạy người: càng có chiều
sâu, càng ít cần ồn
ào để chứng tỏ mình.
Trong chợ sớm, có người
vừa nghe chuyện đã vội
chen lời, nói như thể
mọi điều đều nằm trong
tay. Lời càng nhiều, lòng
người chung quanh càng mỏi.
Tiếng nói nếu không đi
cùng hiểu biết, chỉ như
bụi bay qua
mắt người nghe.
Một lão thợ mộc ngồi
bên hiên, nghe đám học
trò tranh cãi về cách
dựng cột nhà. Ông không
ngắt lời ai, chỉ chờ
họ nói hết rồi đặt
cây thước lên mặt gỗ.
Một đường mực thẳng làm
im cả sân.
Người khôn không phải không
biết nói, mà biết lời
nào nên nói và lúc
nào nên dừng. Nói sớm
một nhịp có thể làm
hỏng việc; nói muộn một
chút lại giữ được thể
diện cho người, giữ được
bình an cho mình.
Có anh học trò trẻ
tưởng im lặng là thua
kém, nên gặp ai cũng
muốn phân cao thấp. Một
hôm anh hỏi thầy: vì
sao thầy ít nói mà
ai cũng kính? Thầy chỉ
rót chén trà đầy, rồi
thêm một giọt cho tràn
ra bàn.
Thầy bảo: lòng đã đầy
cái tôi thì lời nào
rót thêm cũng tràn thành
lỗi. Người muốn học đạo
trước hết phải để lòng
có chỗ trống. Chỗ trống
ấy giúp ta nghe được
điều người khác chưa kịp
nói ra.
Ở đời, có lời nói
cứu được một mối hòa
khí, cũng có lời nói
đẩy người thân thành xa
lạ. Cái miệng là cửa
của phúc họa. Mở ra
đúng lúc thì thành duyên,
mở ra tùy tiện thì
thành nghiệp.
Người sâu sắc thường không
vội phán xét. Họ biết
mỗi câu chuyện đều có
phần chìm như đá dưới
lòng sông. Chỉ nhìn mặt
nước mà kết luận, chẳng
khác nào thấy một gợn
sóng rồi tưởng mình hiểu
cả đại dương.
Khi bị hiểu lầm, người
nông nổi lập tức cãi
cho thắng. Người từng trải
cân nhắc xem thắng một
câu có đáng mất một
tình không. Có khi im
lặng không phải chịu thua,
mà là không muốn gieo
thêm gai vào lòng người.
Lời ít không có nghĩa
là lạnh nhạt. Lời ít
mà đúng có thể làm
người nghe ấm cả ngày.
Lời nhiều mà rỗng chỉ
làm căn phòng thêm chật.
Giá trị của lời nằm
ở chỗ đúng lúc, đúng
lòng, đúng việc.
Muốn biết một người có
nội lực hay không, đừng
chỉ nghe họ nói lúc
thuận lợi. Hãy xem họ
giữ miệng thế nào khi
giận, giữ lòng thế nào
khi bị khích, giữ nét
mặt thế nào khi biết
điều mà không cần khoe.
Cổ nhân quý chữ tĩnh
vì trong tĩnh mới sinh
trí. Người càng chạy theo
tiếng ồn càng khó nghe
tiếng lòng. Người biết lùi
một bước khỏi cuộc tranh
hơn thua sẽ thấy nhiều
việc vốn chẳng cần nói
đến câu thứ hai.
Vậy nên, trước khi mở
miệng, hãy tự hỏi: lời
này có thật không, có
cần không, có khiến người
và mình tốt hơn không.
Nếu ba điều ấy chưa
đủ, giữ lại một câu
chính là giữ lại một
phần phúc.
Nước sâu chảy chậm, người
khôn nói ít. Đời người
không hơn nhau ở tiếng
vang nhất thời, mà ở
sự vững vàng sau mỗi
lời nói. Biết nói là
tài, biết im đúng lúc
mới là đức.