Sau vườn nhà cổ có
một cây lê sai quả.
Đứa trẻ chỉ nhìn những
chùm quả vàng, còn người
ông lại cúi xuống vun
đất quanh gốc. Ông bảo:
người khôn không chỉ mừng
lúc cây cho quả, mà
nhớ chăm phần rễ đang
lặng lẽ nuôi cả mùa
sau. Trong làng có anh
làm ruộng năm nào cũng
mong gặt nhiều, nhưng ngại
bón phân, ngại nhổ cỏ,
ngại sửa bờ. Đến mùa,
lúa thưa hạt, anh lại
trách trời. Cổ nhân nói,
quả ít không phải lúc
hái mới ít, mà từ
ngày gốc đã bị bỏ
quên. Một lần hạn đến,
ruộng người khác còn xanh
vì bờ mương được sửa
từ trước. Ruộng anh nứt
chân chim, nước chảy mất
từ những khe nhỏ anh
từng xem thường. Việc nhỏ
không vá sớm, ngày lớn
sẽ thành lỗ hổng khó
lấp. Anh tìm đến một
lão nông hỏi bí quyết.
Lão chỉ vào bàn tay
chai sạn rồi nói: không
có phép màu nào nằm
ngoài từng ngày chịu khó.
Hạt giống tốt cũng cần
đất tốt, người có tài
cũng cần nếp sống biết
giữ mình. Từ hôm ấy,
anh học cách ra đồng
sớm hơn một chút. Nhặt
cỏ trước khi cỏ lớn,
đắp bờ trước khi mưa
về, giữ giống tốt cho
mùa sau. Mồ hôi rơi
im lặng, nhưng từng giọt
đều thấm vào gốc phúc
của đời mình. Ở đời
cũng vậy, nhiều người chỉ
muốn hái quả của danh
tiếng, tiền bạc, sự kính
trọng. Nhưng họ quên cái
gốc là chữ tín, tay
nghề, lòng bền và cách
đối đãi với người chung
quanh. Gốc yếu thì quả
đẹp mấy cũng khó giữ
lâu. Có người muốn được
tin nhưng lại hay trễ
hẹn. Muốn được trọng nhưng
lời nói dễ đổi thay.
Muốn nhà yên nhưng không
chịu sửa tính nóng. Những
điều ấy như sâu ăn
rễ, ban đầu không thấy,
lâu ngày cây tự nghiêng.
Người có phúc thường âm
thầm sửa từ gốc. Họ
giữ lời trong việc nhỏ,
học nghề khi chưa ai
khen, chăm thân khi chưa
đổ bệnh, giữ lòng thiện
khi chưa gặp cảnh cần
báo đáp. Cái bền vững
luôn lớn lên trong chỗ
ít người nhìn thấy. Đừng
coi thường những ngày chưa
có kết quả. Rễ cây
mọc dưới đất nên mắt
thường không thấy, nhưng thiếu
rễ thì một trận gió
cũng đủ làm đổ thân
cây. Công phu âm thầm
hôm nay là chỗ đứng
vững của ngày mai. Một
người thầy dạy học trò
viết chữ, ngày nào cũng
bắt mài mực, giữ lưng
thẳng, thở đều rồi mới
đặt bút. Học trò nóng
ruột muốn viết chữ đẹp
ngay. Thầy cười: nét chữ
là quả, tâm tĩnh và
tay chắc mới là gốc.
Nghe vậy, học trò bớt
vội. Mỗi ngày em luyện
một hàng chữ, dọn lại
bàn, chép lại lỗi sai.
Ba tháng sau, nét bút
chưa thành danh, nhưng mắt
đã bớt nóng, lòng đã
bớt hấp tấp. Cái gốc
trong người bắt đầu yên.
Gia đình cũng có gốc.
Gốc ấy là bữa cơm
có người chờ, lời nói
có phần nể nhau, lúc
khó có người đứng cùng.
Nếu chỉ lo nhà cao
cửa rộng mà bỏ quên
sự tử tế hằng ngày,
căn nhà lớn cũng thành
nơi lạnh. Muốn giữ gốc,
hãy hỏi mình mỗi tối:
hôm nay ta đã làm
chắc thêm điều gì, hay
chỉ hái vội điều trước
mắt. Một lời giữ đúng,
một việc làm đến nơi,
một thói xấu bớt đi,
đều là nắm đất tốt
vun quanh rễ. Giữ gốc
cây, đừng chỉ hái quả.
Đời người không bền nhờ
một mùa rực rỡ, mà
nhờ nhiều năm biết vun
bồi. Khi gốc đã sâu,
gió lớn cũng khó lay;
khi đức đã dày, phúc
đến không cần gọi cũng
tự tìm về.