Sau vườn nhà cổ có
một cây lê sai quả.
Đứa trẻ chỉ nhìn những
chùm quả vàng, còn người
ông lại cúi xuống vun
đất quanh gốc. Ông bảo:
người khôn không chỉ mừng
lúc cây cho quả, mà
nhớ chăm phần rễ đang
lặng lẽ nuôi
cả mùa sau.
Trong làng có anh làm
ruộng năm nào cũng mong
gặt nhiều, nhưng ngại bón
phân, ngại nhổ cỏ, ngại
sửa bờ. Đến mùa, lúa
thưa hạt, anh lại trách
trời. Cổ nhân nói, quả
ít không phải lúc hái
mới ít, mà từ ngày
gốc đã bị bỏ quên.
Một lần hạn đến, ruộng
người khác còn xanh vì
bờ mương được sửa từ
trước. Ruộng anh nứt chân
chim, nước chảy mất từ
những khe nhỏ anh từng
xem thường. Việc nhỏ không
vá sớm, ngày lớn sẽ
thành lỗ hổng khó lấp.
Anh tìm đến một lão
nông hỏi bí quyết. Lão
chỉ vào bàn tay chai
sạn rồi nói: không có
phép màu nào nằm ngoài
từng ngày chịu khó. Hạt
giống tốt cũng cần đất
tốt, người có tài cũng
cần nếp sống
biết giữ mình.
Từ hôm ấy, anh học
cách ra đồng sớm hơn
một chút. Nhặt cỏ trước
khi cỏ lớn, đắp bờ
trước khi mưa về, giữ
giống tốt cho mùa sau.
Mồ hôi rơi im lặng,
nhưng từng giọt đều thấm
vào gốc phúc
của đời mình.
Ở đời cũng vậy, nhiều
người chỉ muốn hái quả
của danh tiếng, tiền bạc,
sự kính trọng. Nhưng họ
quên cái gốc là chữ
tín, tay nghề, lòng bền
và cách đối đãi với
người chung quanh. Gốc yếu
thì quả đẹp mấy cũng
khó giữ lâu.
Có người muốn được tin
nhưng lại hay trễ hẹn.
Muốn được trọng nhưng lời
nói dễ đổi thay. Muốn
nhà yên nhưng không chịu
sửa tính nóng. Những điều
ấy như sâu ăn rễ,
ban đầu không thấy, lâu
ngày cây tự nghiêng.
Người có phúc thường âm
thầm sửa từ gốc. Họ
giữ lời trong việc nhỏ,
học nghề khi chưa ai
khen, chăm thân khi chưa
đổ bệnh, giữ lòng thiện
khi chưa gặp cảnh cần
báo đáp. Cái bền vững
luôn lớn lên trong chỗ
ít người nhìn thấy.
Đừng coi thường những ngày
chưa có kết quả. Rễ
cây mọc dưới đất nên
mắt thường không thấy, nhưng
thiếu rễ thì một trận
gió cũng đủ làm đổ
thân cây. Công phu âm
thầm hôm nay là chỗ
đứng vững của ngày mai.
Một người thầy dạy học
trò viết chữ, ngày nào
cũng bắt mài mực, giữ
lưng thẳng, thở đều rồi
mới đặt bút. Học trò
nóng ruột muốn viết chữ
đẹp ngay. Thầy cười: nét
chữ là quả, tâm tĩnh
và tay chắc
mới là gốc.
Nghe vậy, học trò bớt
vội. Mỗi ngày em luyện
một hàng chữ, dọn lại
bàn, chép lại lỗi sai.
Ba tháng sau, nét bút
chưa thành danh, nhưng mắt
đã bớt nóng, lòng đã
bớt hấp tấp. Cái gốc
trong người bắt đầu yên.
Gia đình cũng có gốc.
Gốc ấy là bữa cơm
có người chờ, lời nói
có phần nể nhau, lúc
khó có người đứng cùng.
Nếu chỉ lo nhà cao
cửa rộng mà bỏ quên
sự tử tế hằng ngày,
căn nhà lớn cũng thành
nơi lạnh.
Muốn giữ gốc, hãy hỏi
mình mỗi tối: hôm nay
ta đã làm chắc thêm
điều gì, hay chỉ hái
vội điều trước mắt. Một
lời giữ đúng, một việc
làm đến nơi, một thói
xấu bớt đi, đều là
nắm đất tốt
vun quanh rễ.
Giữ gốc cây, đừng chỉ
hái quả. Đời người không
bền nhờ một mùa rực
rỡ, mà nhờ nhiều năm
biết vun bồi. Khi gốc
đã sâu, gió lớn cũng
khó lay; khi đức đã
dày, phúc đến không cần
gọi cũng tự tìm về.