Đêm xuống trong ngôi làng
cổ, mỗi nhà thắp một
ngọn đèn dầu. Có người
đứng ngoài ngõ chê đèn
nhà bên leo lét, mà
không hay bóng mình đang
đổ nghiêng trên vách. Cổ
nhân dạy, muốn đường sáng
hơn, trước hết hãy sửa
ngọn đèn trong tay. Trong
chợ sớm, có anh bán
vải rất giỏi nhìn lỗi
người. Thấy người cân thiếu,
anh chê. Thấy người nói
vụng, anh cười. Thấy ai
làm chậm, anh lắc đầu.
Nhưng sạp vải của anh
lại phủ bụi, thước đo
cong mà anh chẳng buồn
sửa. Một bà cụ đi
ngang mua vải, chỉ nhẹ
vào cây thước rồi hỏi:
con đo đời người bằng
thước cong, sao thấy ai
cũng lệch. Anh giật mình,
nhưng vẫn chống chế rằng
lỗi người rõ ràng quá,
không nói thì khó chịu
trong lòng. Bà cụ bảo,
mắt nhìn ra ngoài thì
dễ, mắt nhìn vào trong
mới khó. Lỗi người giống
vết bùn trên áo trắng,
nhìn thấy ngay. Lỗi mình
giống bụi trên mặt gương,
ngày nào cũng gần nên
lại tưởng là trong. Chiều
hôm ấy, anh bán vải
ở lại chợ lâu hơn.
Anh lau sạp, sửa thước,
gấp lại từng cuộn vải.
Khi cây thước thẳng hơn,
anh nhận ra vài lần
mình đo thiếu cho khách.
Mặt anh nóng lên vì
xấu hổ. Từ đó, mỗi
lần muốn chê ai, anh
lại nhìn xuống cây thước
trước mặt. Nếu thước còn
lệch, miệng phải chậm lại.
Nếu lòng còn vội, mắt
phải bớt sắc. Một người
biết dừng trước lỗi mình
sẽ bớt nặng lời với
lỗi người. Ở đời, ai
cũng từng có lỗi. Người
đi trước sai cách này,
người đi sau sai cách
khác. Người tỉnh lấy lỗi
người làm gương để sửa
mình, người mê lấy lỗi
người làm cớ để tự
cao. Có gia đình ngày
nào cũng rối vì ai
cũng giỏi bắt lỗi. Chồng
chê vợ lắm lời, vợ
chê chồng vô tâm, con
cái chê cha mẹ khó
tính. Không ai chịu hỏi:
phần mình đã làm nhà
ấm hơn chưa. Một tối
mất điện, cả nhà ngồi
quanh ngọn đèn nhỏ. Người
cha im lặng thêm dầu
vào đèn rồi nói: đèn
muốn sáng phải thêm dầu,
nhà muốn ấm phải thêm
phần của mỗi người. Cứ
chỉ vào bóng tối của
nhau, căn nhà sẽ chẳng
sáng lên. Lời ấy khiến
mọi người lặng đi. Người
mẹ bớt một câu trách.
Người cha tự dậy sớm
gánh nước. Đứa con tự
gấp áo của mình. Không
ai nói đạo lý lớn,
chỉ mỗi người sửa một
chút, mà hơi ấm dần
trở lại dưới mái nhà.
Phán xét người khác thường
đem lại cảm giác mình
cao hơn trong chốc lát.
Nhưng cảm giác ấy giống
đứng trên ghế mục, càng
đứng lâu càng dễ ngã.
Tự sửa mình chậm hơn,
khó hơn, nhưng mỗi bước
làm nền dưới chân chắc
thêm. Muốn bớt soi lỗi
người, hãy đổi câu hỏi.
Đừng hỏi vì sao họ
dở như thế, hãy hỏi
việc này nhắc mình điều
gì. Đừng hỏi ai đáng
trách nhất, hãy hỏi phần
nào mình có thể làm
cho tốt hơn. Câu hỏi
đổi, lòng cũng đổi. Cổ
nhân không dạy ta nhắm
mắt trước điều sai. Sai
vẫn cần nói, nhưng nói
sau khi lòng đã lắng
và phần mình đã được
soi lại. Khi lời góp
ý đi ra từ tâm
biết sửa, người nghe dễ
nhận hơn. Đừng soi lỗi
người, hãy sửa bóng mình.
Khi ngọn đèn trong tay
sáng rõ, bóng mình ngay
hơn, đường trước mặt cũng
rõ hơn. Người biết tự
sửa mỗi ngày không cần
lớn tiếng hơn ai, phúc
khí tự yên
lặng tìm về.