Đêm xuống trong ngôi làng
cổ, mỗi nhà thắp một
ngọn đèn dầu. Có người
đứng ngoài ngõ chê đèn
nhà bên leo lét, mà
không hay bóng mình đang
đổ nghiêng trên vách. Cổ
nhân dạy, muốn đường sáng
hơn, trước hết hãy sửa
ngọn đèn trong tay.
Trong chợ sớm, có anh
bán vải rất giỏi nhìn
lỗi người. Thấy người cân
thiếu, anh chê. Thấy người
nói vụng, anh cười. Thấy
ai làm chậm, anh lắc
đầu. Nhưng sạp vải của
anh lại phủ bụi, thước
đo cong mà anh chẳng
buồn sửa.
Một bà cụ đi ngang
mua vải, chỉ nhẹ vào
cây thước rồi hỏi: con
đo đời người bằng thước
cong, sao thấy ai cũng
lệch. Anh giật mình, nhưng
vẫn chống chế rằng lỗi
người rõ ràng quá, không
nói thì khó
chịu trong lòng.
Bà cụ bảo, mắt nhìn
ra ngoài thì dễ, mắt
nhìn vào trong mới khó.
Lỗi người giống vết bùn
trên áo trắng, nhìn thấy
ngay. Lỗi mình giống bụi
trên mặt gương, ngày nào
cũng gần nên lại tưởng
là trong.
Chiều hôm ấy, anh bán
vải ở lại chợ lâu
hơn. Anh lau sạp, sửa
thước, gấp lại từng cuộn
vải. Khi cây thước thẳng
hơn, anh nhận ra vài
lần mình đo thiếu cho
khách. Mặt anh nóng lên
vì xấu hổ.
Từ đó, mỗi lần muốn
chê ai, anh lại nhìn
xuống cây thước trước mặt.
Nếu thước còn lệch, miệng
phải chậm lại. Nếu lòng
còn vội, mắt phải bớt
sắc. Một người biết dừng
trước lỗi mình sẽ bớt
nặng lời với lỗi người.
Ở đời, ai cũng từng
có lỗi. Người đi trước
sai cách này, người đi
sau sai cách khác. Người
tỉnh lấy lỗi người làm
gương để sửa mình, người
mê lấy lỗi người làm
cớ để tự cao.
Có gia đình ngày nào
cũng rối vì ai cũng
giỏi bắt lỗi. Chồng chê
vợ lắm lời, vợ chê
chồng vô tâm, con cái
chê cha mẹ khó tính.
Không ai chịu hỏi: phần
mình đã làm nhà ấm
hơn chưa.
Một tối mất điện, cả
nhà ngồi quanh ngọn đèn
nhỏ. Người cha im lặng
thêm dầu vào đèn rồi
nói: đèn muốn sáng phải
thêm dầu, nhà muốn ấm
phải thêm phần của mỗi
người. Cứ chỉ vào bóng
tối của nhau, căn nhà
sẽ chẳng sáng lên.
Lời ấy khiến mọi người
lặng đi. Người mẹ bớt
một câu trách. Người cha
tự dậy sớm gánh nước.
Đứa con tự gấp áo
của mình. Không ai nói
đạo lý lớn, chỉ mỗi
người sửa một chút, mà
hơi ấm dần trở lại
dưới mái nhà.
Phán xét người khác thường
đem lại cảm giác mình
cao hơn trong chốc lát.
Nhưng cảm giác ấy giống
đứng trên ghế mục, càng
đứng lâu càng dễ ngã.
Tự sửa mình chậm hơn,
khó hơn, nhưng mỗi bước
làm nền dưới
chân chắc thêm.
Muốn bớt soi lỗi người,
hãy đổi câu hỏi. Đừng
hỏi vì sao họ dở
như thế, hãy hỏi việc
này nhắc mình điều gì.
Đừng hỏi ai đáng trách
nhất, hãy hỏi phần nào
mình có thể làm cho
tốt hơn. Câu hỏi đổi,
lòng cũng đổi.
Cổ nhân không dạy ta
nhắm mắt trước điều sai.
Sai vẫn cần nói, nhưng
nói sau khi lòng đã
lắng và phần mình đã
được soi lại. Khi lời
góp ý đi ra từ
tâm biết sửa, người nghe
dễ nhận hơn.
Đừng soi lỗi người, hãy
sửa bóng mình. Khi ngọn
đèn trong tay sáng rõ,
bóng mình ngay hơn, đường
trước mặt cũng rõ hơn.
Người biết tự sửa mỗi
ngày không cần lớn tiếng
hơn ai, phúc khí tự
yên lặng tìm về.