Trong làng cổ, có cậu
học trò được giao giữ
kho sách. Ngày đầu, cậu
đặt sách ngay ngắn. Ngày
sau, cậu tiện tay để
lệch một cuốn rồi tự
nhủ chỉ một lần thôi.
Cổ nhân nói, thói xấu
không vào bằng cửa lớn,
mà len qua khe nhỏ.
Một cuốn sách lệch chưa
làm sập giá. Một lần
ngủ muộn chưa phá cả
đời người. Một lần nói
dối nhỏ chưa khiến ai
xa lánh. Điều đáng sợ
không nằm ở một lần,
mà ở lời tự tha
thứ quá dễ dàng sau
đó. Cậu học trò bắt
đầu quen với chữ tiện.
Sách không xếp thì để
mai. Mực đổ thì lấy
tay áo che. Bài chưa
thuộc thì trách thầy giao
nhiều. Mỗi lần dễ dãi,
lòng cậu lại mềm thêm
trước cái sai. Người thầy
không mắng ngay. Ông chỉ
lấy một sợi dây nhỏ
buộc vào cọc tre rồi
bảo cậu giật thử. Dây
mảnh đứt rất dễ. Sau
đó, thầy bện mười sợi
lại. Cậu kéo đỏ tay
mà dây vẫn không đứt.
Thầy nói, một lần buông
lỏng giống sợi dây mảnh.
Con tưởng chẳng đáng kể.
Nhưng nhiều lần buông lỏng
bện lại sẽ trói ngược
tay chân con. Khi thói
quen thành dây thừng, muốn
thoát ra sẽ đau và
lâu hơn. Nghe vậy, cậu
cúi đầu nhìn lại mình.
Không phải cậu hư ngay
từ đầu, chỉ là cậu
đã nhường một bước cho
sự dễ dãi, rồi nhường
thêm bước nữa. Đường xuống
dốc thường rất êm, nên
người ta chỉ tỉnh khi
chân đã trượt xa. Ở
đời, giữ mình khó nhất
lúc chưa ai thấy. Một
đồng tiền thừa không trả,
một lời hẹn bỏ qua,
một việc nhỏ làm cho
xong chuyện. Nếu lòng không
biết xấu hổ, bên ngoài
sạch mấy cũng chỉ là
vỏ mỏng. Từ hôm ấy,
cậu học trò đặt ra
ba điều nhỏ. Sách lấy
ra phải để lại đúng
chỗ. Việc đã nhận phải
làm cho xong. Lỗi đã
biết phải sửa trước khi
ngủ. Không phải để khoe
với ai, mà để lòng
mình còn có người canh
cửa. Những ngày đầu, cậu
thấy phiền. Chỉ một cuốn
sách thôi mà cũng phải
quay lại xếp. Chỉ một
câu xin lỗi thôi mà
cũng phải mở miệng. Nhưng
chính những lần quay lại
ấy đã kéo cậu ra
khỏi con dốc cũ. Người
có phúc không phải người
chưa từng sai. Người có
phúc là người không nuôi
cái sai thành nhà. Thấy
cỏ mọc thì nhổ khi
còn non. Thấy lòng lệch
thì chỉnh khi còn nhẹ.
Sửa sớm bao giờ cũng
đỡ đau hơn sửa muộn.
Trong gia đình cũng vậy,
một lần nói nặng rồi
bỏ qua sẽ mở đường
cho lần sau. Một lần
lười giúp việc nhà, ngày
sau thành thói né tránh.
Tình thân không vỡ vì
một ngày, mà mòn vì
nhiều lần xem nhẹ. Muốn
chặn thói xấu, đừng chỉ
chờ quyết tâm lớn. Hãy
chặn ngay ở lần đầu
bằng một việc nhỏ ngược
lại. Lỡ nói sai thì
nhận ngay. Lỡ để bừa
thì dọn ngay. Lỡ hứa
chậm thì bù ngay. Cánh
cửa đóng sớm, gió độc
khó vào. Cậu học trò
nhiều năm sau thành người
giữ kho sách cho cả
làng. Người ta khen cậu
cẩn thận. Cậu chỉ cười,
nhớ ngày xưa một cuốn
sách để lệch đã suýt
mở lối cho bao điều
lệch khác. Giữ đời mình
đôi khi bắt đầu từ
việc rất nhỏ. Đừng để
một lần dễ dãi thành
thói quen xấu. Một lần
biết dừng là một lần
giữ phúc. Một lần tự
sửa là một viên đá
đặt dưới chân. Người biết
nghiêm với mình từ điều
nhỏ, đường đời chậm mà
vững, nhà giản
dị mà yên.