Trong một huyện nhỏ thời
xưa, có người giữ kho
lúa nổi tiếng cẩn thận.
Mỗi tối khóa cửa kho,
ông đều rửa tay bên
chum nước rồi mới về
nhà. Con trai hỏi vì
sao phải rửa lâu như
vậy. Ông đáp, tay sạch
thì lòng mới ngủ yên.
Đứa con tưởng cha nói
chuyện bụi đất. Nhưng người
cha chỉ vào kho lúa
và bảo: bụi trên tay
dễ rửa, lòng tham dính
vào tay mới khó sạch.
Một hạt lúa không phải
của mình cũng đủ làm
đêm dài hơn. Trong kho
có nhiều bao lúa dân
gửi. Có người nghèo gửi
ít, nhà khá giả gửi
nhiều. Người giữ kho nếu
lệch lòng một chút, chẳng
ai thấy ngay. Nhưng trời
đất chưa cần thấy, chính
lòng mình đã biết trước.
Một hôm, người bạn cũ
đến nhờ ông bớt riêng
một túi lúa nhỏ. Bạn
nói kho nhiều như núi,
thiếu một túi ai mà
hay. Ông lặng im rất
lâu rồi đặt chìa khóa
lên bàn, nói: mất một
túi lúa thì kho còn,
mất lòng sạch thì đời
hết chỗ về. Người bạn
đỏ mặt bỏ đi. Đêm
ấy, người giữ kho nằm
trên chiếc giường tre đơn
sơ, ngoài sân gió thổi
qua hàng cau. Nhà ông
nghèo, bữa cơm chỉ có
rau dưa, nhưng giấc ngủ
đến nhẹ như nước trong.
Có kẻ nghe chuyện thì
cười, bảo sống sạch mà
nghèo thì được gì. Ông
không cãi. Sáng hôm sau,
ông dẫn con ra giếng,
múc một gáo nước đục
rồi hỏi: con có muốn
uống không. Đứa trẻ lắc
đầu. Cha bảo, của cải
cũng vậy, đục rồi thì
no mấy cũng khó yên.
Đời người có những món
lợi nhìn rất nhỏ. Một
chút cân thiếu, một chút
giấy tờ sửa sai, một
chút phần của chung đem
về nhà. Ban đầu chỉ
là bụi mỏng trên tay,
lâu ngày thành vết bẩn
khó giấu. Người biết giữ
mình không phải vì sợ
người khác bắt gặp, mà
vì sợ tự mình không
còn kính trọng mình. Khi
đã quen lấy điều không
thuộc về mình, mắt có
thể vẫn nhìn thẳng, nhưng
lòng phải cúi xuống. Trong
làng từng có một viên
thư lại nhận quà để
đổi giấy. Ban đầu là
con gà, sau là xấp
vải, rồi đến bạc trắng.
Nhà ông lớn dần, nhưng
đêm nào cũng giật mình
khi nghe tiếng gõ cửa.
Một ngày việc lộ ra,
người ta không chỉ đòi
lại bạc. Họ đòi lại
niềm tin đã mất. Con
cháu ông đi qua chợ
cũng cúi mặt. Của bẩn
mua được mái nhà, nhưng
không mua được ánh mắt
bình yên của người thân.
Người giữ kho đem chuyện
ấy dạy con: đừng để
tay mình quen với thứ
không phải của mình. Nghèo
có thể chịu, thiếu có
thể xoay, nhưng lòng đã
dơ thì ăn ngon cũng
nghẹn, mặc đẹp cũng nặng
vai. Muốn tay sạch, hãy
rõ ràng từ việc nhỏ.
Của ai trả người ấy.
Công nào tính công ấy.
Phần chung đừng biến thành
phần riêng. Một đồng minh
bạch hôm nay giữ cho
ngàn bước sau khỏi run
sợ. Năm tháng qua đi,
người giữ kho già yếu.
Dân làng vẫn gửi lúa
cho ông, không vì kho
ông lớn nhất, mà vì
lòng ông vững nhất. Có
thứ của cải không nằm
trong rương, mà nằm ở
tiếng người đời tin mình.
Giữ sạch đôi tay, lòng
mới ngủ yên. Đời người
không cần giàu bằng mọi
giá, chỉ cần khi đêm
xuống còn dám nhìn lại
mình. Tay không dính của
trái, lòng không mắc nợ
ai, phúc khí tự nhiên
ở lại trong nhà.