Trong một huyện nhỏ thời
xưa, có người giữ kho
lúa nổi tiếng cẩn thận.
Mỗi tối khóa cửa kho,
ông đều rửa tay bên
chum nước rồi mới về
nhà. Con trai hỏi vì
sao phải rửa lâu như
vậy. Ông đáp, tay sạch
thì lòng mới ngủ yên.
Đứa con tưởng cha nói
chuyện bụi đất. Nhưng người
cha chỉ vào kho lúa
và bảo: bụi trên tay
dễ rửa, lòng tham dính
vào tay mới khó sạch.
Một hạt lúa không phải
của mình cũng đủ làm
đêm dài hơn.
Trong kho có nhiều bao
lúa dân gửi. Có người
nghèo gửi ít, nhà khá
giả gửi nhiều. Người giữ
kho nếu lệch lòng một
chút, chẳng ai thấy ngay.
Nhưng trời đất chưa cần
thấy, chính lòng mình đã
biết trước.
Một hôm, người bạn cũ
đến nhờ ông bớt riêng
một túi lúa nhỏ. Bạn
nói kho nhiều như núi,
thiếu một túi ai mà
hay. Ông lặng im rất
lâu rồi đặt chìa khóa
lên bàn, nói: mất một
túi lúa thì kho còn,
mất lòng sạch thì đời
hết chỗ về.
Người bạn đỏ mặt bỏ
đi. Đêm ấy, người giữ
kho nằm trên chiếc giường
tre đơn sơ, ngoài sân
gió thổi qua hàng cau.
Nhà ông nghèo, bữa cơm
chỉ có rau dưa, nhưng
giấc ngủ đến nhẹ như
nước trong.
Có kẻ nghe chuyện thì
cười, bảo sống sạch mà
nghèo thì được gì. Ông
không cãi. Sáng hôm sau,
ông dẫn con ra giếng,
múc một gáo nước đục
rồi hỏi: con có muốn
uống không. Đứa trẻ lắc
đầu. Cha bảo, của cải
cũng vậy, đục rồi thì
no mấy cũng khó yên.
Đời người có những món
lợi nhìn rất nhỏ. Một
chút cân thiếu, một chút
giấy tờ sửa sai, một
chút phần của chung đem
về nhà. Ban đầu chỉ
là bụi mỏng trên tay,
lâu ngày thành vết bẩn
khó giấu.
Người biết giữ mình không
phải vì sợ người khác
bắt gặp, mà vì sợ
tự mình không còn kính
trọng mình. Khi đã quen
lấy điều không thuộc về
mình, mắt có thể vẫn
nhìn thẳng, nhưng lòng phải
cúi xuống.
Trong làng từng có một
viên thư lại nhận quà
để đổi giấy. Ban đầu
là con gà, sau là
xấp vải, rồi đến bạc
trắng. Nhà ông lớn dần,
nhưng đêm nào cũng giật
mình khi nghe
tiếng gõ cửa.
Một ngày việc lộ ra,
người ta không chỉ đòi
lại bạc. Họ đòi lại
niềm tin đã mất. Con
cháu ông đi qua chợ
cũng cúi mặt. Của bẩn
mua được mái nhà, nhưng
không mua được ánh mắt
bình yên của người thân.
Người giữ kho đem chuyện
ấy dạy con: đừng để
tay mình quen với thứ
không phải của mình. Nghèo
có thể chịu, thiếu có
thể xoay, nhưng lòng đã
dơ thì ăn ngon cũng
nghẹn, mặc đẹp
cũng nặng vai.
Muốn tay sạch, hãy rõ
ràng từ việc nhỏ. Của
ai trả người ấy. Công
nào tính công ấy. Phần
chung đừng biến thành phần
riêng. Một đồng minh bạch
hôm nay giữ cho ngàn
bước sau khỏi run sợ.
Năm tháng qua đi, người
giữ kho già yếu. Dân
làng vẫn gửi lúa cho
ông, không vì kho ông
lớn nhất, mà vì lòng
ông vững nhất. Có thứ
của cải không nằm trong
rương, mà nằm ở tiếng
người đời tin mình.
Giữ sạch đôi tay, lòng
mới ngủ yên. Đời người
không cần giàu bằng mọi
giá, chỉ cần khi đêm
xuống còn dám nhìn lại
mình. Tay không dính của
trái, lòng không mắc nợ
ai, phúc khí tự nhiên
ở lại trong nhà.