Ngày xưa, bên con đường
đất qua một xóm nhỏ,
có quán trà nghèo của
bà lão tóc bạc. Quán
chỉ có ấm nước, vài
chiếc bát sành và mái
lá thấp. Người qua đường
ít khi nhớ tên bà,
nhưng ai khát cũng được
mời ngồi xuống. Chiều mưa
lạnh, có người buôn trẻ
ghé vào. Túi hàng ướt,
mặt tái đi vì vừa
bị lừa mất vốn. Anh
ngồi bên hiên, hai tay
run, miệng chỉ nói đời
người bạc quá. Bà lão
rót cho anh một bát
nước ấm. Anh tưởng bà
sẽ hỏi chuyện tiền bạc.
Nhưng bà chỉ đặt bát
nước vào tay anh và
bảo, trước hết uống cho
ấm bụng. Lòng người khi
lạnh quá thì nhìn đâu
cũng thấy tối. Ấm lại
một chút rồi hãy tính
đường đi. Bát nước chẳng
đáng bao nhiêu, nhưng hơi
ấm đi qua đầu ngón
tay làm anh im dần.
Tiếng mưa vẫn rơi ngoài
sân, mà trong ngực anh
bớt cứng lại. Có khi
cứu người không cần lời
lớn, chỉ cần đúng lúc.
Bà lão kể, năm xưa
chồng bà qua đời giữa
mùa đói. Có người hàng
xóm mang sang nắm gạo
nhỏ. Nắm gạo ấy không
làm nhà bà giàu lên,
nhưng giữ bà khỏi nghĩ
rằng đời này chỉ toàn
cửa đóng. Cổ nhân dạy,
ân nghĩa không nằm ở
vật nhiều hay ít, mà
ở lúc người ta cần
nhất. Một chiếc áo trong
ngày nắng có thể bình
thường, nhưng một bát nước
ấm giữa chiều mưa lại
thành ngọn đèn. Người buôn
trẻ ngồi rất lâu. Khi
mưa ngớt, anh cúi đầu
cảm ơn rồi hỏi bà
cần trả bao nhiêu tiền.
Bà cười, nói nếu sau
này gặp ai lạnh lòng
như con hôm nay, hãy
đưa họ một bát nước.
Nhiều năm sau, người buôn
ấy gây dựng lại được
cửa hàng. Trước cửa tiệm,
anh luôn đặt một chum
nước và mấy chiếc bát
sạch. Khách sang hay nghèo,
quen hay lạ, ai mệt
cũng được mời uống trước
rồi nói chuyện sau. Có
người chê anh làm việc
thừa. Anh chỉ đáp, người
đói lời khuyên thì khó
nghe, người khát đạo lý
thì khó nuốt. Cho người
ta dịu lại trước, điều
phải trái mới có đường
đi vào lòng. Đời thường
cũng vậy. Khi người nhà
đang giận, một chén nước
đặt xuống nhẹ hơn mười
câu trách móc. Khi bạn
bè thất bại, một câu
hỏi thăm thật lòng quý
hơn cả bài giảng dài
về đúng sai. Lòng người
lúc yếu giống than tàn
trong bếp. Thổi mạnh quá
thì tro bay, bỏ mặc
quá thì lửa tắt. Biết
đưa chút ấm vừa đủ,
ta không chỉ giúp người
khác, mà cũng giữ mềm
phần thiện trong mình. Người
có phúc không phải lúc
nào cũng làm việc lớn.
Có khi chỉ là biết
dừng một bước, nghe thêm
một câu, rót thêm một
bát nước. Việc nhỏ đúng
lúc thường để lại dấu
sâu hơn việc lớn làm
cho có. Sau này bà
lão mất, người buôn lập
một mái quán nhỏ bên
đường cũ. Trên bàn vẫn
có ấm nước nóng mỗi
chiều. Người qua đường không
biết hết câu chuyện, chỉ
thấy nơi ấy luôn có
hơi ấm chờ sẵn. Nếu
hôm nay gặp người đang
lạnh lòng, đừng vội dạy
họ phải mạnh mẽ. Hãy
cho họ một chút ấm,
một chút nghe, một chút
tin. Có khi một bát
nước nhỏ đủ giữ người
ta khỏi bỏ
cuộc giữa mưa.