Ngày xưa, bên con đường
đất qua một xóm nhỏ,
có quán trà nghèo của
bà lão tóc bạc. Quán
chỉ có ấm nước, vài
chiếc bát sành và mái
lá thấp. Người qua đường
ít khi nhớ tên bà,
nhưng ai khát cũng được
mời ngồi xuống.
Chiều mưa lạnh, có người
buôn trẻ ghé vào. Túi
hàng ướt, mặt tái đi
vì vừa bị lừa mất
vốn. Anh ngồi bên hiên,
hai tay run, miệng chỉ
nói đời người bạc quá.
Bà lão rót cho anh
một bát nước ấm.
Anh tưởng bà sẽ hỏi
chuyện tiền bạc. Nhưng bà
chỉ đặt bát nước vào
tay anh và bảo, trước
hết uống cho ấm bụng.
Lòng người khi lạnh quá
thì nhìn đâu cũng thấy
tối. Ấm lại một chút
rồi hãy tính đường đi.
Bát nước chẳng đáng bao
nhiêu, nhưng hơi ấm đi
qua đầu ngón tay làm
anh im dần. Tiếng mưa
vẫn rơi ngoài sân, mà
trong ngực anh bớt cứng
lại. Có khi cứu người
không cần lời lớn, chỉ
cần đúng lúc.
Bà lão kể, năm xưa
chồng bà qua đời giữa
mùa đói. Có người hàng
xóm mang sang nắm gạo
nhỏ. Nắm gạo ấy không
làm nhà bà giàu lên,
nhưng giữ bà khỏi nghĩ
rằng đời này chỉ toàn
cửa đóng.
Cổ nhân dạy, ân nghĩa
không nằm ở vật nhiều
hay ít, mà ở lúc
người ta cần nhất. Một
chiếc áo trong ngày nắng
có thể bình thường, nhưng
một bát nước ấm giữa
chiều mưa lại
thành ngọn đèn.
Người buôn trẻ ngồi rất
lâu. Khi mưa ngớt, anh
cúi đầu cảm ơn rồi
hỏi bà cần trả bao
nhiêu tiền. Bà cười, nói
nếu sau này gặp ai
lạnh lòng như con hôm
nay, hãy đưa họ một
bát nước.
Nhiều năm sau, người buôn
ấy gây dựng lại được
cửa hàng. Trước cửa tiệm,
anh luôn đặt một chum
nước và mấy chiếc bát
sạch. Khách sang hay nghèo,
quen hay lạ, ai mệt
cũng được mời uống trước
rồi nói chuyện sau.
Có người chê anh làm
việc thừa. Anh chỉ đáp,
người đói lời khuyên thì
khó nghe, người khát đạo
lý thì khó nuốt. Cho
người ta dịu lại trước,
điều phải trái mới có
đường đi vào lòng.
Đời thường cũng vậy. Khi
người nhà đang giận, một
chén nước đặt xuống nhẹ
hơn mười câu trách móc.
Khi bạn bè thất bại,
một câu hỏi thăm thật
lòng quý hơn cả bài
giảng dài về đúng sai.
Lòng người lúc yếu giống
than tàn trong bếp. Thổi
mạnh quá thì tro bay,
bỏ mặc quá thì lửa
tắt. Biết đưa chút ấm
vừa đủ, ta không chỉ
giúp người khác, mà cũng
giữ mềm phần
thiện trong mình.
Người có phúc không phải
lúc nào cũng làm việc
lớn. Có khi chỉ là
biết dừng một bước, nghe
thêm một câu, rót thêm
một bát nước. Việc nhỏ
đúng lúc thường để lại
dấu sâu hơn việc lớn
làm cho có.
Sau này bà lão mất,
người buôn lập một mái
quán nhỏ bên đường cũ.
Trên bàn vẫn có ấm
nước nóng mỗi chiều. Người
qua đường không biết hết
câu chuyện, chỉ thấy nơi
ấy luôn có hơi ấm
chờ sẵn.
Nếu hôm nay gặp người
đang lạnh lòng, đừng vội
dạy họ phải mạnh mẽ.
Hãy cho họ một chút
ấm, một chút nghe, một
chút tin. Có khi một
bát nước nhỏ đủ giữ
người ta khỏi bỏ cuộc
giữa mưa.