Ngày xưa, ở một phủ
huyện miền núi, có vị
quan mới nhậm chức. Ông
trẻ, học rộng, nói năng
sắc bén. Ngày đầu ngồi
công đường, thấy dân quê
áo vải run rẩy trước
mặt, ông sinh lòng tự
đắc, tưởng quyền trong tay
là núi cao không ai
dám nhìn lên. Một cụ
già mang đơn xin giảm
thuế vì ruộng bị lũ
cuốn. Vị quan nghe chưa
hết đã gõ thước xuống
bàn, trách dân nghèo hay
than. Cụ già cúi đầu,
không dám cãi. Ngoài sân,
mưa vừa tạnh, bùn còn
bám đầy chân người. Đêm
ấy, thầy cũ của vị
quan ghé thăm. Thấy học
trò mặc áo quyền quý,
thầy không khen, chỉ hỏi:
con còn nhớ ngày xưa
từng vay bát gạo của
hàng xóm để đi thi
không. Vị quan im lặng
rất lâu. Thầy nói, người
đứng trên cao càng phải
nhìn rõ người dưới thấp.
Quyền lực giống ngọn đèn
trong tay, dùng để soi
đường cho dân thì sáng,
dùng để rọi vào mặt
người yếu thì chỉ làm
họ chói mắt và sợ
hãi. Sáng hôm sau, vị
quan ra đồng xem ruộng
lũ. Ông thấy bờ đất
vỡ, mạ non trôi, trẻ
nhỏ ngồi bên nồi cháo
loãng. Những điều hôm qua
nghe như lời than, hôm
nay hiện ra thành sự
thật dưới chân mình. Ông
gọi cụ già đến, tự
tay đỡ cụ ngồi rồi
xét lại đơn. Dân trong
huyện nhìn nhau ngạc nhiên.
Một cái cúi người của
kẻ có quyền đôi khi
làm ấm lại lòng người
hơn trăm lời nói về
nhân nghĩa. Cổ nhân dạy,
có quyền mà biết nhường,
ấy là đức. Có thế
mà không ép, ấy là
phúc. Người yếu không thể
chống lại mình không có
nghĩa là mình được phép
làm họ đau. Trời đất
nhìn lòng người ở lúc
họ có thể hơn thua.
Trong đời thường cũng vậy.
Cha mẹ có quyền với
con, nhưng lời nặng quá
có thể làm con khép
lòng. Người chủ có quyền
với người làm, nhưng một
câu mắng giữa đám đông
có thể để lại vết
thương dài. Người có vị
thế nếu chỉ biết bắt
người khác sợ, quanh mình
sẽ có nhiều kẻ cúi
đầu mà ít người thật
lòng. Cái uy bền không
sinh từ tiếng quát, mà
sinh từ sự công bằng
khiến người ta nể phục
khi quay lưng đi. Vị
quan từ đó đặt một
chiếc ghế thấp bên công
đường. Ai đến trình bày
việc khó đều được ngồi
trước khi nói. Ông bảo
thuộc hạ, người mang oan
khuất đã mỏi gối rồi,
đừng bắt họ quỳ thêm
trong lòng. Có lần, một
lính lệ đánh người bán
củi vì chậm nộp phí.
Vị quan không che cho
thuộc hạ. Ông phạt người
lính, trả lại tiền cho
dân, rồi nói: áo quan
không phải áo giáp để
che điều sai. Người trong
huyện dần bớt sợ khi
bước vào công đường. Họ
vẫn kính phép nước, nhưng
không còn run như gặp
hổ. Khi quyền đi cùng
đức, phép tắc không lạnh
như đá, mà có hơi
ấm của lẽ phải. Nhiều
năm sau, vị quan về
hưu, dân làng tiễn ông
qua cầu đá. Không ai
bị ép phải đến, nhưng
người đứng kín hai bên
đường. Ông hiểu, quyền chức
rồi cũng trả lại, chỉ
có cách đối đãi là
ở lại trong lòng người.
Nếu hôm nay bạn có
chút quyền, trong nhà, nơi
làm việc, hay giữa một
mối quan hệ, hãy nhớ
dùng quyền để đỡ người,
không phải ép người. Có
thế mà giữ được đức,
phúc mới theo
mình lâu dài.