Cổ nhân nói, người còn
biết hổ thẹn thì còn
đường quay về. Đáng sợ
nhất là làm sai rồi
vẫn cười như không. Khi
lòng không còn đỏ mặt,
nhân phẩm bắt đầu mòn
đi. Giữ được hổ thẹn
là giữ cửa tự sửa
mình. Ngày xưa, ở làng
ven sông, có người bán
gạo tên Lâm. Anh thường
lén trộn thóc lép vào
gạo tốt, cân thiếu vài
lạng rồi tự nhủ: chỉ
một chút thôi, ai mà
biết. Nhưng lòng tham quen
đường rất nhanh. Một hôm,
bà lão góa bụa đến
mua gạo. Lâm cân nhẹ
tay, còn nói lời ngọt
để bà yên lòng. Bà
cảm ơn, không biết trong
bao gạo có cả lòng
tham của người bán. Một
bữa cơm nghèo cũng có
nước mắt. Con nhỏ của
Lâm nhìn thấy. Tối đến,
nó hỏi vì sao bà
cụ nghèo mà cha còn
bớt gạo. Lâm sững lại
rồi gắt lên. Câu hỏi
ấy làm căn nhà lạnh
đi, vì trẻ nhỏ hiểu
rất rõ điều ngay thẳng.
Từ đó, đứa trẻ ít
nhìn thẳng vào cha. Tiền
trong hòm nhiều hơn, nhưng
tiếng cười trong nhà ít
lại. Có thể giấu lỗi
với người ngoài, nhưng khó
giấu trước mắt con mình.
Một mùa mưa, kho gạo
của Lâm bị ẩm. Bao
nào trộn thóc xấu thì
mốc trước. Khách mở bao
thấy gạo đổi màu, kéo
đến hỏi. Lời dối trá
lâu ngày tự bốc mùi.
Trước mọi người, Lâm vẫn
cố cãi. Anh đổ cho
trời mưa, kho dột, người
mua giữ không kỹ. Ông
đồ già thở dài: sai
mà biết thẹn thì sửa
được; sai mà không thẹn
thì khó cứu. Đêm ấy,
con đặt trước mặt cha
bát cơm nấu từ gạo
mốc. Nó nói: nếu cha
thấy không sao, xin cha
ăn trước. Lâm nhìn bát
cơm xám màu, tay run
lên vì xấu hổ. Anh
hiểu người bị lừa đã
nuốt đắng thế nào. Anh
thức trắng, nhớ từng lần
bớt cân, từng lời cảm
ơn của người nghèo, từng
ánh mắt né tránh của
con. Tiền vẫn trong hòm,
nhưng nặng như đá. Một
người cha nghèo tự trọng
thì khó dạy con sống
thẳng. Sáng hôm sau, Lâm
treo cân giữa sân rồi
cúi đầu nhận lỗi. Anh
trả lại gạo thiếu, bồi
thường gạo hỏng. Có người
mắng, có người quay lưng,
nhưng anh không cãi nữa.
Ông đồ nói, biết thẹn
không làm người ta thấp
đi. Biết thẹn là chiếc
chuông trong lòng, nhắc ta
dừng trước vực sâu. Người
không có chuông ấy, đi
càng nhanh càng dễ rơi.
Từ đó, Lâm cân gạo
đủ đầy, đặt chiếc cân
cũ trước cửa để tự
nhắc mình. Khách trở lại
không phải vì anh chưa
từng sai, mà vì anh
dám nhận sai. Tín nhiệm
mất lâu mới trở lại.
Đời người cũng vậy. Nói
sai mà biết xin lỗi,
còn giữ được tình. Lỡ
tham mà biết dừng, còn
giữ được phúc. Lòng còn
cắn rứt là mầm thiện
chưa chết, đừng vội bóp
nghẹt nó. Hãy nhớ, liêm
sỉ giúp ta sống cho
ngay. Người biết hổ thẹn
sẽ tự sửa trước khi
đời bắt sửa. Giữ được
nhân phẩm, áo vải cơm
thô vẫn ngẩng đầu giữa
trời đất. Làm người không
sợ từng sai, chỉ sợ
sai rồi không còn biết
thẹn. Biết thẹn hôm nay
là giữ phúc cho ngày