Cổ nhân dạy, vợ chồng
giữ lễ khi nghèo, giữ
nghĩa khi giàu. Nghèo mà
còn biết kính nhau thì
nhà chưa lạnh. Giàu mà
vẫn nhớ ngày cơ cực
thì phúc chưa rời cửa.
Ngày xưa, trong một làng
nhỏ có đôi vợ chồng
tên Lâm và An. Nhà
chỉ có mái tranh, bữa
cơm thường thiếu cá thiếu
thịt, nhưng mỗi khi ngồi
xuống, người chồng vẫn mời
vợ trước, người vợ vẫn
chờ chồng cùng ăn. Có
người hàng xóm cười rằng,
nghèo đến thế còn bày
lễ nghĩa làm gì. An
chỉ đáp, chính vì nghèo
nên càng phải giữ lời
tử tế. Nếu cơm đã
ít mà lời cũng cay,
căn nhà sẽ thành nơi
trú mưa chứ không còn
là mái ấm. Một năm
mất mùa, Lâm đi xa
gánh thuê. Trở về tay
không, áo ướt mưa, ông
cúi đầu vì xấu hổ.
An không trách nửa lời,
chỉ đem khăn lau vai
chồng và nói, người về
được là nhà còn đủ.
Lâm nghe vậy mà rơi
nước mắt. Ông hiểu, người
vợ biết giữ thể diện
cho chồng lúc sa cơ
là người giữ cột nhà
khỏi gãy. Từ đó, dù
khổ mấy, ông không dám
nặng lời với vợ. Vài
năm sau, nhờ chăm chỉ
và gặp vận, Lâm buôn
lúa phát đạt. Nhà tranh
đổi thành nhà ngói, áo
vá đổi thành áo đẹp.
Khách đến đông, lời khen
nhiều, lòng người cũng dễ
sinh cao ngạo. Một hôm,
Lâm buột miệng nói trước
khách, nếu không có ta
gánh vác, nhà này sao
có ngày hôm nay. An
nghe được, lặng lẽ lui
vào bếp. Mâm cơm tối
hôm ấy vẫn đủ món,
nhưng hơi ấm trong nhà
bỗng vơi đi. Đêm đó,
An lấy chiếc áo vá
cũ đặt trước đèn. Nàng
nói, áo này từng che
mưa cho chàng lúc tay
trắng. Nếu chàng chỉ nhớ
công mình mà quên nghĩa
vợ chồng, lụa là hôm
nay cũng chỉ là áo
lạnh. Lâm nhìn chiếc áo
mà nghẹn lời. Ông nhớ
những ngày An nhường bát
cơm, giữ mặt mũi cho
ông trước xóm làng, và
đợi ông về trong mưa.
Có những món nợ không
ghi trên giấy, nhưng ghi
rất sâu trong lòng. Sáng
hôm sau, Lâm mời An
ngồi ngang hàng ở bàn
chính. Trước mặt người làm
và họ hàng, ông cúi
đầu nói, cơ nghiệp này
có mồ hôi của ta,
nhưng có nhẫn nhịn của
nàng. Không có nàng giữ
nhà, ta chẳng có nơi
để trở về. Từ đó,
nhà Lâm đặt một lệ
nhỏ. Trước bữa cơm, vợ
chồng cùng rót chén trà
mời nhau. Không phải vì
hình thức, mà để nhắc
rằng người chung chăn gối
không phải kẻ hầu, cũng
không phải người mắc nợ
mình. Con cháu thấy vậy
cũng học được cách nói
năng mềm lại. Trong nhà,
người lớn biết giữ lễ
với nhau thì trẻ nhỏ
tự biết kính trên nhường
dưới. Phúc của gia đình
không chỉ ở kho thóc,
mà ở nếp nhà. Người
làng hỏi bí quyết giữ
nhà yên. Lâm đáp, lúc
nghèo đừng lấy khổ làm
cớ làm đau nhau; lúc
giàu đừng lấy công làm
cớ xem nhẹ nhau. Vợ
chồng hơn thua một câu,
thua cả mái nhà. Hãy
nhớ, vợ chồng giữ lễ
khi nghèo, giữ nghĩa khi
giàu. Lễ giúp người ta
không làm tổn thương nhau
lúc thiếu thốn. Nghĩa giúp
người ta không quên nhau
lúc đủ đầy. Giữ được
hai điều ấy, nhà nghèo
cũng ấm, nhà
giàu cũng yên.