Cổ nhân dạy, vợ chồng
giữ lễ khi nghèo, giữ
nghĩa khi giàu. Nghèo mà
còn biết kính nhau thì
nhà chưa lạnh. Giàu mà
vẫn nhớ ngày cơ cực
thì phúc chưa rời cửa.
Ngày xưa, trong một làng
nhỏ có đôi vợ chồng
tên Lâm và An. Nhà
chỉ có mái tranh, bữa
cơm thường thiếu cá thiếu
thịt, nhưng mỗi khi ngồi
xuống, người chồng vẫn mời
vợ trước, người vợ vẫn
chờ chồng cùng ăn.
Có người hàng xóm cười
rằng, nghèo đến thế còn
bày lễ nghĩa làm gì.
An chỉ đáp, chính vì
nghèo nên càng phải giữ
lời tử tế. Nếu cơm
đã ít mà lời cũng
cay, căn nhà sẽ thành
nơi trú mưa chứ không
còn là mái ấm.
Một năm mất mùa, Lâm
đi xa gánh thuê. Trở
về tay không, áo ướt
mưa, ông cúi đầu vì
xấu hổ. An không trách
nửa lời, chỉ đem khăn
lau vai chồng và nói,
người về được là nhà
còn đủ.
Lâm nghe vậy mà rơi
nước mắt. Ông hiểu, người
vợ biết giữ thể diện
cho chồng lúc sa cơ
là người giữ cột nhà
khỏi gãy. Từ đó, dù
khổ mấy, ông không dám
nặng lời với vợ.
Vài năm sau, nhờ chăm
chỉ và gặp vận, Lâm
buôn lúa phát đạt. Nhà
tranh đổi thành nhà ngói,
áo vá đổi thành áo
đẹp. Khách đến đông, lời
khen nhiều, lòng người cũng
dễ sinh cao ngạo.
Một hôm, Lâm buột miệng
nói trước khách, nếu không
có ta gánh vác, nhà
này sao có ngày hôm
nay. An nghe được, lặng
lẽ lui vào bếp. Mâm
cơm tối hôm ấy vẫn
đủ món, nhưng hơi ấm
trong nhà bỗng vơi đi.
Đêm đó, An lấy chiếc
áo vá cũ đặt trước
đèn. Nàng nói, áo này
từng che mưa cho chàng
lúc tay trắng. Nếu chàng
chỉ nhớ công mình mà
quên nghĩa vợ chồng, lụa
là hôm nay cũng chỉ
là áo lạnh.
Lâm nhìn chiếc áo mà
nghẹn lời. Ông nhớ những
ngày An nhường bát cơm,
giữ mặt mũi cho ông
trước xóm làng, và đợi
ông về trong mưa. Có
những món nợ không ghi
trên giấy, nhưng ghi rất
sâu trong lòng.
Sáng hôm sau, Lâm mời
An ngồi ngang hàng ở
bàn chính. Trước mặt người
làm và họ hàng, ông
cúi đầu nói, cơ nghiệp
này có mồ hôi của
ta, nhưng có nhẫn nhịn
của nàng. Không có nàng
giữ nhà, ta chẳng có
nơi để trở về.
Từ đó, nhà Lâm đặt
một lệ nhỏ. Trước bữa
cơm, vợ chồng cùng rót
chén trà mời nhau. Không
phải vì hình thức, mà
để nhắc rằng người chung
chăn gối không phải kẻ
hầu, cũng không phải người
mắc nợ mình.
Con cháu thấy vậy cũng
học được cách nói năng
mềm lại. Trong nhà, người
lớn biết giữ lễ với
nhau thì trẻ nhỏ tự
biết kính trên nhường dưới.
Phúc của gia đình không
chỉ ở kho thóc, mà
ở nếp nhà.
Người làng hỏi bí quyết
giữ nhà yên. Lâm đáp,
lúc nghèo đừng lấy khổ
làm cớ làm đau nhau;
lúc giàu đừng lấy công
làm cớ xem nhẹ nhau.
Vợ chồng hơn thua một
câu, thua cả mái nhà.
Hãy nhớ, vợ chồng giữ
lễ khi nghèo, giữ nghĩa
khi giàu. Lễ giúp người
ta không làm tổn thương
nhau lúc thiếu thốn. Nghĩa
giúp người ta không quên
nhau lúc đủ đầy. Giữ
được hai điều ấy, nhà
nghèo cũng ấm, nhà giàu
cũng yên.