Người xưa dạy, bếp nhà
tắt vì thiếu củi, còn
lòng người lạnh vì lời
hơn thua. Vợ chồng sống
lâu không sợ nghèo, chỉ
sợ ai cũng muốn mình
đúng, khiến mái nhà dần
mất sự ấm áp. Một
nhà không chỉ dựng bằng
cột kèo, mà còn bằng
cách người trong nhà đối
đãi cùng nhau khi trái
ý. Có đôi vợ chồng
trẻ ở xóm ven sông.
Chồng làm ruộng, vợ lo
chợ búa. Nhà không dư
giả, nhưng mỗi chiều khói
bếp vẫn lên. Người này
mệt thì người kia nói
nhẹ, nên bữa cơm nghèo
vẫn giữ được tình nghĩa.
Một mùa mưa kéo dài,
lúa ngoài đồng úng nước,
hàng ngoài chợ cũng ế.
Cái nghèo chưa làm họ
xa nhau, nhưng lời trách
móc bắt đầu chen vào
từng bữa cơm đạm bạc.
Khi lòng mệt, người ta
dễ quên người bên cạnh
cũng đang chịu lạnh. Người
chồng nói, nàng tiêu tiền
không biết giữ. Người vợ
đáp, chàng làm lụng không
biết tính. Mỗi câu như
một que củi ướt, không
nhóm được lửa, chỉ làm
khói cay mắt người trong
nhà. Tiếng nói càng cao,
lòng càng xa; một lời
muốn thắng có khi làm
người thân mang vết thương
lâu hơn người ngoài. Đêm
ấy, bếp tắt sớm. Người
vợ quay mặt vào vách,
người chồng ngồi ngoài hiên
nghe mưa rơi. Không ai
thua trong cuộc cãi vã,
nhưng cả hai đều mất
một phần bình yên. Mưa
ngoài sân còn có lúc
tạnh, nhưng nếu trong lòng
giữ mãi oán hờn, mái
nhà ấm mấy cũng thành
quạnh hiu. Sáng hôm sau,
bà cụ hàng xóm mang
sang bó củi khô. Bà
không khuyên nhiều, chỉ nói,
củi khô gặp lửa còn
cháy, lòng người gặp lời
mềm còn ấm lại. Câu
ấy như than hồng vùi
dưới tro, không rực lên
dữ dội, nhưng đủ làm
hai người biết cúi đầu
nghĩ lại. Người vợ nghe
xong lặng đi, nhớ những
ngày chồng nhịn bữa để
mua thuốc cho mẹ mình.
Người chồng nhìn bó củi,
nhớ vợ từng vá áo
dưới đèn khuya mà không
than nửa lời. Chiều xuống,
người chồng tự gánh nước
về, không đợi vợ nhắc.
Người vợ nhóm bếp sớm
hơn mọi ngày, đặt thêm
bát canh nóng, cũng không
nhắc chuyện cũ nữa. Bữa
cơm ấy vẫn chỉ có
rau dưa và ít cá
kho, nhưng trong nhà bớt
lạnh. Họ không phân ai
đúng ai sai, chỉ cùng
hiểu rằng thắng lời thì
dễ, giữ nhà mới khó.
Đứa con nhỏ ngồi bên
bếp cũng thôi sợ hãi,
vì trẻ con không cần
cha mẹ thắng nhau, chỉ
cần cha mẹ còn thương
nhau. Từ đó, mỗi khi
giận, người chồng ra chẻ
củi trước, để tay mỏi
thì miệng bớt nặng. Người
vợ rót bát nước ấm,
để lòng dịu rồi mới
nói điều cần nói. Hàng
xóm thấy nhà ấy ít
tiếng cãi hơn, tưởng họ
hết khổ. Thật ra khổ
vẫn còn, chỉ là hai
người biết đặt tình nghĩa
lên trước sĩ diện, đặt
mái nhà lên trước cái
tôi. Cổ nhân nói, cơm
nhạt ăn với hòa khí
vẫn ngon, cơm đầy mà
chan oán trách cũng khó
nuốt. Trong nhà, lời nói
không chỉ bay qua tai,
nó đậu lại trong tim
người nghe. Vì thế người
xưa dặn, trước khi trách
người thân, hãy tự hỏi
câu ấy sẽ nhóm lửa
hay dập tắt lửa trong
nhà. Vợ chồng muốn đi
xa, đừng lấy miệng làm
dao, đừng lấy đúng sai
làm tường. Một câu nhường
nhịn đúng lúc có thể
giữ lại cả mùa xuân
cho con cháu mai sau.
Bếp lạnh tại lời hơn
thua, bếp ấm nhờ nhường
nhịn. Người biết hạ giọng
trong nhà không phải là
người thua, mà là người
đang giữ phúc khí cho
cả gia đình.