Người xưa dạy, bếp nhà
tắt vì thiếu củi, còn
lòng người lạnh vì lời
hơn thua. Vợ chồng sống
lâu không sợ nghèo, chỉ
sợ ai cũng muốn mình
đúng, khiến mái nhà dần
mất sự ấm áp. Một
nhà không chỉ dựng bằng
cột kèo, mà còn bằng
cách người trong nhà đối
đãi cùng nhau
khi trái ý.
Có đôi vợ chồng trẻ
ở xóm ven sông. Chồng
làm ruộng, vợ lo chợ
búa. Nhà không dư giả,
nhưng mỗi chiều khói bếp
vẫn lên. Người này mệt
thì người kia nói nhẹ,
nên bữa cơm nghèo vẫn
giữ được tình nghĩa.
Một mùa mưa kéo dài,
lúa ngoài đồng úng nước,
hàng ngoài chợ cũng ế.
Cái nghèo chưa làm họ
xa nhau, nhưng lời trách
móc bắt đầu chen vào
từng bữa cơm đạm bạc.
Khi lòng mệt, người ta
dễ quên người bên cạnh
cũng đang chịu lạnh.
Người chồng nói, nàng tiêu
tiền không biết giữ. Người
vợ đáp, chàng làm lụng
không biết tính. Mỗi câu
như một que củi ướt,
không nhóm được lửa, chỉ
làm khói cay mắt người
trong nhà. Tiếng nói càng
cao, lòng càng xa; một
lời muốn thắng có khi
làm người thân mang vết
thương lâu hơn người ngoài.
Đêm ấy, bếp tắt sớm.
Người vợ quay mặt vào
vách, người chồng ngồi ngoài
hiên nghe mưa rơi. Không
ai thua trong cuộc cãi
vã, nhưng cả hai đều
mất một phần bình yên.
Mưa ngoài sân còn có
lúc tạnh, nhưng nếu trong
lòng giữ mãi oán hờn,
mái nhà ấm mấy cũng
thành quạnh hiu.
Sáng hôm sau, bà cụ
hàng xóm mang sang bó
củi khô. Bà không khuyên
nhiều, chỉ nói, củi khô
gặp lửa còn cháy, lòng
người gặp lời mềm còn
ấm lại. Câu ấy như
than hồng vùi dưới tro,
không rực lên dữ dội,
nhưng đủ làm hai người
biết cúi đầu nghĩ lại.
Người vợ nghe xong lặng
đi, nhớ những ngày chồng
nhịn bữa để mua thuốc
cho mẹ mình. Người chồng
nhìn bó củi, nhớ vợ
từng vá áo dưới đèn
khuya mà không
than nửa lời.
Chiều xuống, người chồng tự
gánh nước về, không đợi
vợ nhắc. Người vợ nhóm
bếp sớm hơn mọi ngày,
đặt thêm bát canh nóng,
cũng không nhắc
chuyện cũ nữa.
Bữa cơm ấy vẫn chỉ
có rau dưa và ít
cá kho, nhưng trong nhà
bớt lạnh. Họ không phân
ai đúng ai sai, chỉ
cùng hiểu rằng thắng lời
thì dễ, giữ nhà mới
khó. Đứa con nhỏ ngồi
bên bếp cũng thôi sợ
hãi, vì trẻ con không
cần cha mẹ thắng nhau,
chỉ cần cha mẹ còn
thương nhau.
Từ đó, mỗi khi giận,
người chồng ra chẻ củi
trước, để tay mỏi thì
miệng bớt nặng. Người vợ
rót bát nước ấm, để
lòng dịu rồi mới nói
điều cần nói.
Hàng xóm thấy nhà ấy
ít tiếng cãi hơn, tưởng
họ hết khổ. Thật ra
khổ vẫn còn, chỉ là
hai người biết đặt tình
nghĩa lên trước sĩ diện,
đặt mái nhà lên trước
cái tôi.
Cổ nhân nói, cơm nhạt
ăn với hòa khí vẫn
ngon, cơm đầy mà chan
oán trách cũng khó nuốt.
Trong nhà, lời nói không
chỉ bay qua tai, nó
đậu lại trong tim người
nghe. Vì thế người xưa
dặn, trước khi trách người
thân, hãy tự hỏi câu
ấy sẽ nhóm lửa hay
dập tắt lửa trong nhà.
Vợ chồng muốn đi xa,
đừng lấy miệng làm dao,
đừng lấy đúng sai làm
tường. Một câu nhường nhịn
đúng lúc có thể giữ
lại cả mùa xuân cho
con cháu mai sau.
Bếp lạnh tại lời hơn
thua, bếp ấm nhờ nhường
nhịn. Người biết hạ giọng
trong nhà không phải là
người thua, mà là người
đang giữ phúc khí cho
cả gia đình.