Trong một gia đình, chữ
tín của cha mẹ là
quyển sách con cái đọc
mỗi ngày mà không cần
mở trang. Người lớn giữ
lời với đời, với nhà,
với chính con mình, thì
trẻ nhỏ mới hiểu lời
nói có trọng lượng. Có
người cha bán hàng ngoài
chợ, cân thóc rất khéo
nhưng đôi khi bớt một
chút cho có lời. Ông
nghĩ việc nhỏ không ai
biết. Nhưng đứa con đứng
cạnh đã nhìn thấy bàn
tay cha nghiêng cán cân.
Một lần nghiêng nhỏ hôm
nay có thể làm lòng
con nghiêng ngày sau. Người
mẹ ở nhà cũng từng
hứa trả lại chiếc nong
mượn của hàng xóm sau
mùa phơi lúa, rồi quên
mãi. Khi người ta nhắc,
bà cười cho qua. Đứa
trẻ nghe vậy, trong lòng
học được sự dễ dãi
rất âm thầm. Sự dễ
dãi ấy tưởng vô hại,
nhưng lại làm nếp nhà
mềm đi. Một hôm, đứa
con đem đổi con diều
với bạn, hứa mai trả
thêm dây. Đến hẹn, nó
lảng tránh. Người cha định
mắng, nhưng bỗng nhớ cán
cân ngoài chợ và chiếc
nong chưa trả trong sân
nhà. Ông thấy lỗi của
con cũng có bóng của
mình trong đó. Đêm ấy,
hai vợ chồng ngồi bên
ngọn đèn dầu. Họ hiểu
con không tự nhiên biết
thất hứa; con chỉ nhặt
những hạt giống người lớn
đánh rơi. Muốn sửa con,
trước hết phải sửa nếp
mình. Đèn dầu nhỏ, nhưng
soi rõ điều cả hai
đã né tránh. Sáng hôm
sau, người cha ra chợ
cân lại phần thóc cho
khách cũ, cúi đầu nhận
mình đã tính thiếu. Có
người cười, có người ngạc
nhiên, nhưng đứa con đứng
sau lưng cha thì nhìn
rất lâu. Cái cúi đầu
ấy nặng hơn mọi lời
răn dạy. Người mẹ cũng
lau sạch chiếc nong rồi
mang trả hàng xóm, kèm
lời xin lỗi. Bà không
nói đạo lý lớn, chỉ
làm đúng việc nhỏ đã
hứa. Đứa trẻ thấy chữ
tín không nằm trên miệng,
mà nằm ở bước chân
quay lại. Bước chân ấy
làm lòng bà nhẹ hơn
và mắt con sáng hơn.
Chiều ấy, người cha đưa
con sang nhà bạn trả
sợi dây diều. Đứa trẻ
đỏ mặt, nhưng sau lời
xin lỗi, đôi vai nhẹ
đi. Nó hiểu giữ lời
có thể khó một lúc,
nhưng thất tín làm lòng
nặng nhiều ngày. Từ đó,
trong nhà có một nếp
mới: đã hứa thì ghi
nhớ, chưa chắc làm được
thì không hứa vội. Cha
mẹ bớt dùng lời ngon
để dỗ con, thay vào
đó dùng việc đúng để
dạy con. Cổ nhân dạy,
người mất tiền còn có
thể làm lại, người mất
tín thì lời nói thành
rơm rạ trước gió. Nhà
có chữ tín, con cái
ra đời không sợ đứng
thẳng giữa người đời. Ngày
tháng qua, người cha bán
hàng ngay thẳng hơn, lời
lãi có lúc ít đi
nhưng lòng ngủ yên hơn.
Người mẹ trả đồ mượn
đúng hẹn, giữ lời với
láng giềng như giữ cửa
nhà khỏi gió xấu. Đứa
con lớn dần, khi nhận
việc nhỏ cũng biết làm
đến nơi. Nó không khoe
mình ngoan, chỉ sợ lời
mình nói ra mà không
thành, vì đã thấy cha
mẹ từng cúi đầu sửa
sai trước mặt nó. Có
lần bạn bè rủ nó
tráo hàng cho lợi, nó
lắc đầu. Nó nhớ cán
cân của cha đã được
đặt lại ngay, nhớ chiếc
nong của mẹ được trả
về. Ký ức ấy giữ
nó khỏi một lần lệch
lòng. Cha mẹ muốn con
nên người thì trước hết
hãy để chữ tín sáng
trong nhà. Một lời hứa
nhỏ được giữ hôm nay
có thể thành cột sống
cho con ngày mai; nhà
giữ được tín thì phúc
mới có chỗ bền lâu.