Trong một gia đình, chữ
tín của cha mẹ là
quyển sách con cái đọc
mỗi ngày mà không cần
mở trang. Người lớn giữ
lời với đời, với nhà,
với chính con mình, thì
trẻ nhỏ mới hiểu lời
nói có trọng lượng.
Có người cha bán hàng
ngoài chợ, cân thóc rất
khéo nhưng đôi khi bớt
một chút cho có lời.
Ông nghĩ việc nhỏ không
ai biết. Nhưng đứa con
đứng cạnh đã nhìn thấy
bàn tay cha nghiêng cán
cân. Một lần nghiêng nhỏ
hôm nay có thể làm
lòng con nghiêng ngày sau.
Người mẹ ở nhà cũng
từng hứa trả lại chiếc
nong mượn của hàng xóm
sau mùa phơi lúa, rồi
quên mãi. Khi người ta
nhắc, bà cười cho qua.
Đứa trẻ nghe vậy, trong
lòng học được sự dễ
dãi rất âm thầm. Sự
dễ dãi ấy tưởng vô
hại, nhưng lại làm nếp
nhà mềm đi.
Một hôm, đứa con đem
đổi con diều với bạn,
hứa mai trả thêm dây.
Đến hẹn, nó lảng tránh.
Người cha định mắng, nhưng
bỗng nhớ cán cân ngoài
chợ và chiếc nong chưa
trả trong sân nhà. Ông
thấy lỗi của con cũng
có bóng của
mình trong đó.
Đêm ấy, hai vợ chồng
ngồi bên ngọn đèn dầu.
Họ hiểu con không tự
nhiên biết thất hứa; con
chỉ nhặt những hạt giống
người lớn đánh rơi. Muốn
sửa con, trước hết phải
sửa nếp mình. Đèn dầu
nhỏ, nhưng soi rõ điều
cả hai đã né tránh.
Sáng hôm sau, người cha
ra chợ cân lại phần
thóc cho khách cũ, cúi
đầu nhận mình đã tính
thiếu. Có người cười, có
người ngạc nhiên, nhưng đứa
con đứng sau lưng cha
thì nhìn rất lâu. Cái
cúi đầu ấy nặng hơn
mọi lời răn dạy.
Người mẹ cũng lau sạch
chiếc nong rồi mang trả
hàng xóm, kèm lời xin
lỗi. Bà không nói đạo
lý lớn, chỉ làm đúng
việc nhỏ đã hứa. Đứa
trẻ thấy chữ tín không
nằm trên miệng, mà nằm
ở bước chân quay lại.
Bước chân ấy làm lòng
bà nhẹ hơn và mắt
con sáng hơn.
Chiều ấy, người cha đưa
con sang nhà bạn trả
sợi dây diều. Đứa trẻ
đỏ mặt, nhưng sau lời
xin lỗi, đôi vai nhẹ
đi. Nó hiểu giữ lời
có thể khó một lúc,
nhưng thất tín làm lòng
nặng nhiều ngày.
Từ đó, trong nhà có
một nếp mới: đã hứa
thì ghi nhớ, chưa chắc
làm được thì không hứa
vội. Cha mẹ bớt dùng
lời ngon để dỗ con,
thay vào đó dùng việc
đúng để dạy con.
Cổ nhân dạy, người mất
tiền còn có thể làm
lại, người mất tín thì
lời nói thành rơm rạ
trước gió. Nhà có chữ
tín, con cái ra đời
không sợ đứng thẳng giữa
người đời.
Ngày tháng qua, người cha
bán hàng ngay thẳng hơn,
lời lãi có lúc ít
đi nhưng lòng ngủ yên
hơn. Người mẹ trả đồ
mượn đúng hẹn, giữ lời
với láng giềng như giữ
cửa nhà khỏi gió xấu.
Đứa con lớn dần, khi
nhận việc nhỏ cũng biết
làm đến nơi. Nó không
khoe mình ngoan, chỉ sợ
lời mình nói ra mà
không thành, vì đã thấy
cha mẹ từng cúi đầu
sửa sai trước mặt nó.
Có lần bạn bè rủ
nó tráo hàng cho lợi,
nó lắc đầu. Nó nhớ
cán cân của cha đã
được đặt lại ngay, nhớ
chiếc nong của mẹ được
trả về. Ký ức ấy
giữ nó khỏi một lần
lệch lòng.
Cha mẹ muốn con nên
người thì trước hết hãy
để chữ tín sáng trong
nhà. Một lời hứa nhỏ
được giữ hôm nay có
thể thành cột sống cho
con ngày mai; nhà giữ
được tín thì phúc mới
có chỗ bền lâu.