Kế hoạch giám định mở dài mười hai trang.

Giáo sư Tề chịu trách nhiệm thao tác và kết luận vật liệu. Một phòng dữ liệu độc lập nhận bản sao ngay khi máy tạo tệp. Công chứng viên kiểm tra phụ lục gốc. Đại diện Quỹ Minh Châu được quyền đặt câu hỏi nhưng không được chạm vào vật chứng. Cảnh Hoài trình bày chuỗi niêm phong. Tôi chỉ trình bày nguồn ảnh năm năm trước, cách nhận ra sai lệch và phần kết luận cũ cần sửa.

Hội đồng đồng ý với một điều kiện: mọi người tham gia phải công bố xung đột lợi ích.

Hứa Tư Dung gửi ngay một văn bản dài, trong đó nhấn mạnh tôi và Cảnh Hoài “có quan hệ cá nhân chưa xác định”.

Tôi đọc xong, đưa văn bản cho anh. “Quan hệ của chúng ta là gì?”

Cảnh Hoài đang đánh số bản sao niêm phong. Anh ngừng bút. “Hai người từng làm tổn thương nhau và đang thử hợp tác lại.”

“Không có mục đó trong biểu mẫu.”

“Vậy ghi từng là đối tượng trong khiếu nại nghề nghiệp của nhau.”

“Còn hiện tại?”

Anh nhìn tôi. “Hiện tại chưa nên dùng một câu trả lời riêng tư để làm yếu quy trình công khai.”

Tôi hiểu, nhưng vẫn thấy hụt một nhịp.

Cảnh Hoài đặt bút xuống. “Sau khi việc này kết thúc, tôi sẽ trả lời bằng một câu không có trong biểu mẫu.”

Buổi giám định được ấn định vào chín giờ sáng thứ sáu. Đêm trước đó, Hứa Tư Dung xin hoãn vì cho rằng tờ phụ lục có thể đã bị cài vào phong bì sau khi niêm phong. Hội đồng bác yêu cầu, nhưng bổ sung kiểm tra tuổi keo dán và hình ảnh từ hai lần kiểm kê kho.

Dữ liệu kiểm kê cho thấy phong bì xám đã nằm nguyên vị trí từ ngày đầu. Keo đáy phong bì già đồng đều, không có dấu mở lại. Tờ giấy bên trong mang nếp gấp và vết ép trùng với bìa lưng khung B mười bảy trong ảnh lưu trữ.

Chín giờ sáng, tôi bước vào căn phòng dưới tiếng mưa trên mái kính.

Trước khi máy quay bật, Cảnh Hoài hỏi tôi có muốn dừng lại không. Tôi lắc đầu. Điều sắp mất đã được cân nhắc từ lúc tôi ký yêu cầu giám định mở; nhắc lại cái giá không còn làm lựa chọn thay đổi.

Tôi đặt thẻ giám định viên lên bàn và tự công bố sai sót.

Không khí trong phòng thay đổi. Có người cúi xuống ghi chép. Có người nhìn thẳng vào tôi như chờ xem tôi sẽ biện hộ thế nào.

Tôi không biện hộ.

“Tôi đã đúng khi nhận thấy khung bị can thiệp,” tôi nói. “Nhưng tôi sai khi coi mã trên phiếu giao nhận là danh tính đã được xác minh. Tôi không đối chiếu nó với ảnh gốc do chính mình tạo. Sau đó tôi gán hành vi thay niêm phong cho luật sư Lục dù chưa kiểm tra chữ ký trên tài liệu gốc. Tôi đề nghị hội đồng hủy phần kết luận về chủ thể thực hiện và giữ lại duy nhất các mô tả vật thể có thể kiểm chứng.”

Hứa Tư Dung lên tiếng: “Một người thừa nhận từng diễn giải sai bằng chứng có còn phù hợp để hướng dẫn hội đồng hôm nay không?”

“Tôi không hướng dẫn phép đo hôm nay,” tôi đáp. “Giáo sư Tề thực hiện độc lập. Tôi chỉ xác nhận ảnh nào do tôi tạo, vào thời điểm nào và vì sao kết luận cũ không còn hợp lệ.”

Giáo sư Tề bắt đầu.

Ảnh thường cho thấy bức chân dung nữ. Tử ngoại phân biệt lớp phủ mới. Hồng ngoại làm lớp hình trên mờ đi, để lộ chân dung người đàn ông bên dưới. Phổ vật liệu xác nhận chữ ký giả được thêm sau thời điểm mất camera. Mã B mười bảy nằm trên lớp sơn phủ, trong khi sắc tố đỏ son bên dưới trùng hồ sơ B mười tám.

Mỗi tệp vừa tạo xuất hiện đồng thời trên hai màn hình. Mã kiểm tra được đọc thành tiếng và ghi vào biên bản. Không ai trong căn phòng giữ bản duy nhất.

Đến phần khung, tôi trình bày tấm ảnh cũ. Dây buộc xám, nhãn còn nửa số tám, ba lỗ ghim hình tam giác. Vũ Mặc xác nhận hai chiếc khung từng ở cùng kho. Mạnh Giai xác nhận lệnh đổi khung không có trên hệ thống trước khi bản chụp chữ ký Cảnh Hoài xuất hiện.

Hứa Tư Dung hỏi: “Tất cả vẫn chỉ là ký ức sau năm năm. Ai chứng minh tài khoản của tôi không bị người khác sử dụng?”

Cảnh Hoài trả lời: “Không ai cần suy đoán người thao tác. Hồ sơ truy cập chỉ chứng minh thay đổi được thực hiện bằng quyền của giám đốc. Trách nhiệm cá nhân sẽ do điều tra xác định.”

Bà ta lập tức chuyển hướng. “Vậy cuộc giám định này không chứng minh tôi làm giả.”

“Đúng,” tôi nói. “Nó chứng minh bức tranh hiện tại không phải B mười bảy và phụ lục đang dùng không phải tài liệu gốc. Mục tiêu hôm nay không phải chọn sẵn một người có tội.”

Bà ta nhìn tôi, có lẽ chờ tôi phạm lại sai lầm cũ bằng cách đi xa hơn bằng chứng.

Tôi không đi.

Công chứng viên mở lớp bảo vệ của phụ lục gốc. Ba lỗ ghim khớp khoảng cách trong ảnh bìa lưng. Dấu nổi hiện rõ dưới ánh xiên. Nếp gấp khớp đường ép bên trong phong bì xám. Chuyên gia giấy xác nhận vật liệu thuộc cùng lô văn phòng Hà gia dùng vào năm lập di chúc.

Cảnh Hoài trình bày lịch sử niêm phong phong bì từ lúc Mạnh Giai giao đến hai lần kiểm kê. Anh không nói mình đã “cứu” tài liệu. Anh chỉ nói từng ai giữ nó, trong bao lâu và bằng quyền gì.

Đến mười một giờ mười bảy, giáo sư Tề đọc kết luận:

Bức chân dung trong xưởng là tác phẩm B mười tám đã bị vẽ phủ và sửa nhận diện để mô phỏng B mười bảy. Tài liệu hiện hành trong hồ sơ quỹ là bản tạo lại từ một chữ ký thật. Phụ lục tìm thấy trong phong bì có chuỗi vật chứng, vật liệu và dấu hình phù hợp với bản gốc từng ghim sau khung B mười bảy.

Điều khoản chuyển tài sản công có hiệu lực.

Căn phòng không ồn lên ngay. Sự thật lớn đôi khi xuất hiện rất lặng. Chỉ có tiếng bút, tiếng máy quay và mưa rơi.

Hứa Tư Dung đóng cặp. Bà không bỏ chạy, không thú nhận. Bà nói luật sư của mình sẽ phản đối và rời phòng theo đúng quyền của một người chưa bị kết tội.

Tôi thấy nhẹ nhõm vì câu chuyện không cần một lời tự thú hoàn hảo. Bằng chứng đã tự đứng được.

Hội đồng tạm dừng quyền quản trị của Quỹ Minh Châu, phong tỏa hồ sơ giao dịch và chuyển vụ việc cho cơ quan điều tra. Bộ sưu tập được đặt dưới quản lý công ích lâm thời. Bức B mười bảy thật được truy tìm qua giao dịch ở Hàng Châu.

Còn tôi nhận quyết định riêng.

Hội đồng nghề nghiệp xác nhận báo cáo cũ có sai phạm phương pháp. Tôi bị khiển trách, phải hoàn thành khóa cập nhật về chuỗi vật chứng và bị giám sát sáu tháng nếu tiếp tục hành nghề. Họ không thu hồi tư cách vì tôi chủ động sửa hồ sơ và cung cấp dữ liệu gốc.

Bảo tàng vẫn chấm dứt hợp đồng.

Khi cầm quyết định, tôi buồn hơn mình tưởng. Xưởng ven kênh là nơi tôi học lại nghề sau lần đình chỉ đầu tiên. Tôi đã hy vọng sự thật mới có thể bù cho sai lầm cũ. Nhưng bù trừ là cách tính của sổ sách, không phải của trách nhiệm.

Tôi dọn ngăn bàn vào một buổi chiều không mưa. Giáo sư Tề giúp bọc kính phóng đại. Quản lý xưởng xin lỗi vì đã nhận áp lực từ quỹ mà không báo. Tôi không nói mọi chuyện đều ổn. Tôi chỉ cảm ơn ông đã giữ nguyên mẫu sơn khi tôi bị đình chỉ.

Ra đến bậc thềm, tôi thấy Cảnh Hoài chờ bên kia đường.

“Anh không cần đến đón.”

“Không cần.” Anh nhận chiếc hộp trên tay tôi. “Tôi muốn.”

Chúng tôi đi dọc con kênh. Nước sau mưa đục và chảy nhanh. Một lúc lâu, không ai nhắc đến vụ án.

Cuối cùng tôi hỏi: “Câu trả lời không có trong biểu mẫu của anh là gì?”

Cảnh Hoài dừng dưới một cây cầu đá. “Tôi không muốn quay lại thời điểm trước khi chúng ta làm tổn thương nhau. Khi ấy cô không tin tôi, còn tôi nghĩ im lặng là cách bảo vệ tất cả.”

“Vậy anh muốn gì?”

“Tôi muốn bắt đầu từ hai người biết rõ mình có thể sai. Nếu cô đồng ý, tôi muốn được ở bên cô mà không giữ hộ lựa chọn của cô.”

Tôi nhìn chiếc hộp anh đang cầm. “Kể cả khi lựa chọn của tôi làm anh khó chịu?”

“Khi đó tôi sẽ nói khó chịu. Không biến nó thành điều khoản bí mật.”

Tôi bật cười. “Luật sư Lục, lời tỏ tình của anh vẫn giống biên bản.”

“Cô có quyền yêu cầu sửa.”

“Không.” Tôi bước lại gần. “Bản này đủ rõ.”

Tôi nắm tay anh trước. Bàn tay từng giữ hàng trăm túi niêm phong khựng lại một nhịp rồi siết nhẹ, không kéo tôi đi nhanh hơn.

Bốn tháng sau, bức B mười bảy được tìm thấy trong kho của một công ty đã giải thể. Người mua cuối cùng đồng ý trả lại sau khi hồ sơ giao dịch bị hủy. Cơ quan điều tra công bố có nhiều người liên quan đến việc làm giả và chuyển tài sản; trách nhiệm của Hứa Tư Dung được xử lý theo thủ tục riêng. Tôi không theo dõi từng tin tức. Phần của tôi đã kết thúc ở nơi bằng chứng dừng lại.

Tôi hoàn thành khóa cập nhật, làm đủ sáu tháng giám sát và từ chối hai lời mời yêu cầu mình trở thành “gương mặt của vụ giám định nổi tiếng”. Sau cùng, tôi thuê một căn phòng nhỏ có mái kính ở rìa Tô Châu.

Cảnh Hoài không góp tiền thay tôi. Anh giúp đọc hợp đồng thuê, chỉ ra ba điều khoản bất lợi rồi để tôi tự quyết. Phòng giám định mang tên Trung Thực, nghe hơi nghiêm túc, nhưng tôi thích nó.

Ngày khai trương, giáo sư Tề mang đến một bản sao hợp pháp của bức chân dung nữ B mười bảy. Vũ Mặc tặng một chiếc khung mới, cố ý để mặt sau mở, không giấu bất kỳ phong bì nào. Mạnh Giai gửi một nhành hải đường ép khô.

Tôi không treo bản sao ấy ở vị trí chính.

Giữa phòng là ảnh chụp hồng ngoại của bức B mười tám, nơi hai khuôn mặt nằm trong cùng một tấm vải. Bên dưới không có tên tác giả, cũng không có lời quảng cáo. Chỉ có ngày kiểm tra và mã hồ sơ công khai.

Một khách hàng hỏi vì sao tôi treo một bức tranh không có chữ ký.

Tôi đáp: “Vì chữ ký có thể bị thêm vào. Điều quan trọng là biết mình đã nhìn thấy điều gì, chưa biết điều gì, và ai sẽ chịu trách nhiệm cho khoảng trống ở giữa.”

Chiều muộn, mưa bắt đầu gõ lên mái kính. Cảnh Hoài mang hai cốc trà vào, đặt một cốc cạnh tay tôi.

“Ứng dụng giao hàng mua à?” tôi hỏi.

“Không. Tôi tự pha.”

Tôi uống thử, nhăn mặt. “Quá đậm.”

“Cô có quyền yêu cầu sửa.”

Tôi đẩy cốc về phía anh. “Lần này phải sửa thật.”

Anh cười, mang cốc đi pha lại.

Tôi đứng giữa căn phòng đầy mùi giấy mới và dầu lanh, nhìn mưa làm thành phố ngoài cửa kính nhòe đi. Năm năm trước, tôi tin sự thật là một chữ ký ở cuối báo cáo. Sau tất cả, tôi hiểu nó giống một lớp tranh hơn: phải biết ai đặt xuống, lớp nào nằm trước, lớp nào được thêm sau, và chấp nhận rằng có những phần chỉ hiện ra khi ta đổi cách nhìn.

Bức tranh giữa phòng vẫn không có chữ ký.

Nhưng lần đầu tiên, tôi không thấy nó thiếu điều gì.