Tôi đến sớm hơn thường lệ nửa giờ. Xưởng giám định của Bảo tàng Tư nhân Minh Châu nằm trong một nhà kho cải tạo ven kênh. Bên trong không có vẻ lãng mạn như khách tham quan vẫn tưởng. Mùi dầu lanh, giấy chống ẩm và dung môi nhẹ trộn vào nhau. Máy hút khí chạy đều. Trên bàn giữa phòng, nhân viên vận chuyển vừa đặt một kiện gỗ dài gần một mét.

Phiếu giao nhận chỉ ghi: chân dung nữ, không rõ tác giả, cuối thế kỷ trước, thuộc bộ sưu tập Hà gia.

Tôi đeo găng, kiểm tra dây niêm phong rồi ký giờ nhận. Người giao hàng vừa rời đi, quản lý xưởng đã gọi điện.

“Nghi Lan, bức đó chỉ cần xác nhận tình trạng bề mặt. Chiều mai quỹ sẽ mang đi.”

“Không kiểm tra nguồn gốc sao?”

“Không nằm trong hợp đồng. Đừng làm quá phạm vi.”

Tôi đáp đã hiểu, nhưng khi tháo lớp bọc đầu tiên, tôi biết công việc sẽ không dừng ở một bảng mô tả bong sơn.

Bức chân dung vẽ một người phụ nữ khoảng ba mươi tuổi, ngồi nghiêng bên cửa sổ. Áo xanh sẫm, tóc búi thấp, bàn tay trái giữ một nhành hải đường. Bố cục kín đáo, kỹ thuật không quá nổi bật. Ở góc phải có một chữ ký màu nâu đã mờ. Nếu chỉ nhìn thoáng, đây là loại tranh dễ bị xếp vào nhóm tác giả địa phương vô danh.

Nhưng trên nền trời xám phía sau vai nhân vật, mạng vết nứt tạo thành một hình cánh én rất rõ. Vết nứt của sơn dầu già đi theo vật liệu, độ dày và môi trường. Nó giống nếp nhăn trên da người: có thể che, nhưng khó tạo ra đúng cách.

Phần áo có vết nứt dài và sâu. Phần nền lại có những đường nhỏ, đều, quá mới. Hai vùng nằm trên cùng một tấm vải nhưng dường như đã sống qua hai quãng thời gian khác nhau.

Tôi cúi sát dưới kính phóng đại, không chạm vào mặt tranh. Mép dưới khung có một sợi vải lót trắng lộ ra. Khung gỗ cũ, đinh cũ, nhưng vải lót mới.

Điện thoại rung. Quản lý nhắn: Chỉ kiểm tra bề mặt. Không tháo khung.