Ngày thứ tám, khách hàng lớn nhất của xưởng hủy hợp đồng.

Họ không nói vì tin bài báo hay vì sợ hồ sơ pháp lý. Thư chỉ ghi “rủi ro quản trị vượt giới hạn chấp nhận”. Hợp đồng ấy chiếm gần một phần ba doanh thu năm.

Đình Sơn lập tức gửi thông báo cho hội đồng: nếu không bán xưởng trong tuần, doanh nghiệp sẽ phải cắt giảm nhân sự.

Ông biến hậu quả do chính cơ chế mờ ám tạo ra thành lý do phải hoàn tất giao dịch.

Minh Châu đọc bảng dòng tiền rồi nói: “Nếu dừng ba khoản tư vấn, bán kho trưng bày không sử dụng và thương lượng giãn nợ, chúng ta giữ được xưởng. Nhưng không giữ nguyên mọi vị trí.”

“Bao nhiêu người bị ảnh hưởng?” tôi hỏi.

“Mười hai hợp đồng thời vụ sẽ không gia hạn. Sáu vị trí văn phòng phải gộp. Thợ chính giữ được.”

Tôi không thích con số ấy, nhưng không thể hứa tiền sẽ xuất hiện chỉ vì chúng tôi đứng về phía đúng.

Đình Sơn triệu tập toàn bộ công nhân vào sân xưởng. Ông đứng trên bậc thềm, nói tôi đã đóng băng giao dịch và khiến hợp đồng bị hủy. Ông bảo nếu tôi ký, mọi việc làm sẽ được bảo đảm trong ba năm.

Tôi hỏi hợp đồng mua bán có điều khoản bảo đảm ấy không.

Ông không trả lời trực tiếp. “Bên mua đã cam kết bằng lời.”

Một người thợ lớn tuổi hỏi: “Lời của ai? Có ghi tên không?”

Đình Sơn chuyển sang nói về lòng tin gia đình.

Tôi bước lên nhưng không giành lấy micro từ tay ông. Tôi hỏi người thợ có đồng ý cho tôi trình bày bảng tài chính không. Ông gật đầu.

Tôi treo ba tờ giấy lớn lên bảng. Không dùng mã tài khoản hay thuật ngữ kiểm toán. Tờ thứ nhất ghi tiền xưởng thật sự có. Tờ thứ hai ghi khoản nợ đến hạn. Tờ thứ ba ghi ba khoản tư vấn không có sản phẩm bàn giao.

“Tôi không thể hứa không ai mất việc,” tôi nói. “Tôi có thể cam kết không dùng chữ ký bán nơi này khi hợp đồng không bảo vệ người làm việc trong đó. Sổ tài chính sẽ được mở cho đại diện thợ xem. Mọi phương án cắt giảm phải công khai tiêu chí.”

Một cô thợ sơn hỏi: “Cô có định nhận xưởng không?”

“Không nhận làm tài sản riêng.”

“Vậy cô có bỏ đi sau khi dùng quyền phủ quyết không?”

“Tôi sẽ ở đến khi kiểm toán và cơ chế đại diện mới hoàn tất. Sau đó, quyền của tôi phải có thời hạn và bị giám sát như mọi người khác.”

Minh Châu đứng cạnh bảng, tự trình bày phần cô từng bỏ qua khoản tư vấn.

“Tôi đã thấy dấu hiệu,” cô nói. “Tôi không kiểm tiếp vì sợ mất vị trí. Sự im lặng đó là trách nhiệm của tôi. Nếu hội đồng mới cho tôi tiếp tục vận hành, tôi chấp nhận bị đánh giá lại sau sáu tháng, không giữ ghế mặc định.”

Không khí trong sân thay đổi. Không ai vỗ tay. Nhưng những câu hỏi bắt đầu hướng vào con số thay vì thân phận.

Đại diện thợ đề nghị lập nhóm ba người theo dõi dòng tiền trong giai đoạn chuyển tiếp. Tôi đồng ý đưa đề nghị vào cuộc họp gia đình.

Chiều hôm ấy, nhóm họp lần đầu trong phòng sấy gỗ cũ. Người đại diện thợ là chú Lương, đã làm ở xưởng hai mươi hai năm. Đi cùng ông là Ngô Tú, thợ sơn mới vào năm thứ ba, và chị Phương ở bộ phận kế toán. Minh Châu mang sổ đơn hàng. Tôi mang bản dòng tiền đã xóa thông tin khách hàng. Không ai mang theo một lời hứa rằng mọi người đều sẽ được giữ lại.

Chú Lương đặt danh sách mười hai hợp đồng thời vụ lên bàn. “Nếu không gia hạn toàn bộ, ai quyết định người nào đi?”

Minh Châu đáp: “Theo thời điểm hết hợp đồng và khối lượng đơn hàng còn lại.”

Ngô Tú lắc đầu. “Nhóm đánh bóng hết hạn trước, nhưng họ làm được nhiều công đoạn. Nhóm đóng gói hết hạn sau lại chỉ quen một dây chuyền. Chọn theo ngày ký thì dễ giải thích, chưa chắc giữ được xưởng.”

Chị Phương đề nghị chấm theo số công đoạn đã được đào tạo, hoàn cảnh gia đình và khả năng chuyển sang đơn hàng còn lại. Chú Lương phản đối việc ghi hoàn cảnh gia đình thành điểm vì người lao động sẽ phải kể chuyện riêng để giữ việc.

Cuộc tranh luận kéo dài gần hai giờ. Tôi nhận ra minh bạch không có nghĩa mọi quyết định tự nhiên trở nên dễ dàng. Nó chỉ buộc người có quyền nói rõ tiêu chí và chấp nhận bị chất vấn.

Cuối cùng, nhóm thống nhất ba bước: trước hết mời tự nguyện giảm giờ có bù một phần; tiếp theo mở đào tạo chéo cho những người muốn chuyển công đoạn; chỉ khi vẫn thiếu tiền mới không gia hạn theo nhu cầu kỹ năng đã công bố. Hoàn cảnh cá nhân được dùng để thiết kế hỗ trợ, không dùng để xếp hạng ai xứng đáng có việc hơn.

Minh Châu ghi từng ý vào biên bản. “Tôi từng quyết những việc này trong phòng riêng,” cô nói. “Nhanh hơn nhiều.”

“Và sai thì chỉ mình cô biết vì sao,” Ngô Tú đáp.

Minh Châu không tự ái. “Đúng.”

Chị Phương chỉ vào khoản thu dự kiến từ kho trưng bày. “Nếu bán được cao hơn định giá, phần dư đi đâu?”

Theo điều lệ cũ, phần đó có thể chia cho người thừa kế. Mọi người nhìn tôi.

Tôi nói: “Trong giai đoạn chuyển tiếp, tôi từ chối nhận phần phân phối riêng phát sinh từ việc bán tài sản xưởng. Khoản dư ở lại quỹ lương và đào tạo. Quyết định này phải ghi rõ chỉ áp dụng cho khoản đó, không được diễn giải thành tôi từ bỏ mọi quyền thừa kế trước khi có danh mục.”

Trường Phong, tham dự với vai trò ghi nhận, hỏi: “Cô muốn luật sư riêng đọc điều khoản trước khi ký không?”

“Có.”

Chúng tôi dừng cuộc họp để chờ. Chú Lương sốt ruột vì nghĩ đó chỉ là một câu đơn giản. Tôi giải thích một câu từ chối quá rộng có thể bị dùng để ép tôi rời toàn bộ quy trình, còn một câu quá hẹp có thể biến thành màn trình diễn mà không giữ được tiền cho xưởng.

Luật sư đến sau bốn mươi phút. Điều khoản cuối cùng ghi đúng khoản tiền, đúng thời hạn và đúng mục đích. Tôi ký trước mặt cả nhóm. Chị Phương đóng dấu nhận, còn Ngô Tú chụp bản niêm yết để sáng hôm sau treo tại bảng thông báo.

Đó là lần đầu quyền thừa kế của tôi tạo ra một thay đổi có thể đo được mà không biến xưởng thành tài sản riêng của tôi.

Ngày hôm sau, mười bảy người đăng ký giảm giờ trong một tháng; chín người đăng ký học thêm công đoạn. Con số không xóa nguy cơ mất việc, nhưng nó làm danh sách dự kiến phải rời xưởng giảm xuống còn bảy. Minh Châu không gọi đó là chiến thắng. Cô ghi nó vào bảng như một kết quả tạm thời, kèm ngày phải đánh giá lại.

Đình Sơn nói việc đó làm lộ bí mật kinh doanh.

Minh Châu đáp: “Tiền tư vấn không có báo cáo mới là thứ đang làm lộ xưởng.”

Đó là lần đầu cô phản bác ông công khai.

Ngày thứ chín, kiểm toán viên giấy xác nhận trang ký giả được in từ máy thuộc văn phòng Đình Sơn. Nhật ký máy đã bị xóa, nhưng bản sao lưu của nhà cung cấp còn thời gian tạo tệp.

Trường Phong nói: “Bằng chứng cho thấy nguồn thiết bị, chưa chứng minh ai trực tiếp in.”

“Từng đó đủ đình chỉ giao dịch không?” tôi hỏi.

“Đủ để yêu cầu bảo toàn và chuyển cơ quan giám sát. Không đủ để chúng ta tự tuyên bố tội danh.”

Anh luôn kéo sự thật về đúng kích thước. Tôi bắt đầu thấy điều đó không lạnh lùng. Nó ngăn chúng tôi dùng một bất công để biện minh cho kết luận quá tay.

Chúng tôi cần bản gốc gói ủy quyền bán xưởng. Theo sổ, nó sẽ được đưa vào phòng họp ngày thứ mười bốn. Nếu Đình Sơn thay bản khác trước cuộc họp, kiểm tra giấy hiện tại sẽ mất giá trị so sánh.

Minh Châu đề nghị dùng con dấu kho vận để khóa mọi lần xuất hồ sơ. Quyền ấy thuộc vị trí vận hành cô đã tạm rút khỏi.

“Cô còn được dùng sao?” tôi hỏi.

“Trong trường hợp bảo toàn tài sản có nguy cơ bị chuyển trái phép, người giữ dấu được quyền khóa tạm bảy mươi hai giờ. Cha từng thêm điều khoản sau một vụ mất bản vẽ.”

“Vì sao chưa dùng?”

“Dùng dấu nghĩa là tôi công khai quay lại quyền vận hành. Họ sẽ nói tôi lợi dụng hỗn loạn để giữ vị trí.”

Tôi hiểu cái giá. “Quyết định là của cô.”

“Nếu tôi dùng, cô có ghi rõ đó là quyền độc lập của bộ phận vận hành, không phải cô trao lại không?”

“Có.”

Minh Châu lấy con dấu khỏi túi áo. Cô vẫn mang nó suốt những ngày đã rút quyền, không để sử dụng mà để không ai khác dùng thay.

Cô đóng dấu khóa xuất kho lên biên bản. Mực đỏ hiện ra sắc nét.

“Tôi chịu trách nhiệm,” cô nói.

Climax không còn phụ thuộc một mình chữ ký của tôi.

Ngày thứ mười, Đình Sơn phản công bằng cách đề nghị trao riêng cho tôi căn nhà cũ và một khoản tiền, đổi lại tôi rút yêu cầu kiểm toán sau khi ký bán.

Ông nói trong phòng khách, chỉ có luật sư của tôi chứng kiến.

“Đó là phần cháu đáng được nhận,” ông nói. “Cháu đã mất ba mươi năm.”

“Tiền không trả lại ba mươi năm.”

“Ít nhất nó chứng minh gia đình bù đắp.”

“Bằng cách lấy tiền từ xưởng đang thiếu dòng tiền?”

Ông nhíu mày. “Cháu giống người ngoài hơn người nhà.”

“Tôi lớn lên ở nơi khác. Đó là sự thật.”

“Cháu không muốn biết cảm giác thuộc về sao?”

Tôi từng muốn. Chính vì muốn, lời đề nghị mới nguy hiểm.

Nếu nhận căn nhà, tôi có một địa chỉ để gọi là gốc. Nếu nhận tiền, mẹ nuôi không phải bán trà đến già. Nếu ký, tôi có thể tự kể rằng xưởng dù sao cũng đang khó khăn.

Tôi yêu cầu luật sư đọc lại điều khoản. Khoản tiền chỉ được giải ngân sau khi giao dịch hoàn tất và tôi ký xác nhận không khiếu nại hồ sơ cũ.

Đây vẫn là chiếc ghế ấy, chỉ đổi thành căn nhà.

“Tôi từ chối.”

Đình Sơn thở dài. “Rồi cháu sẽ hối hận khi không còn gì.”

“Tôi có quyền xem hồ sơ và phủ quyết giao dịch trong thời hạn kiểm toán. Tôi không cần sở hữu mọi thứ mới có thể ngăn ông bán nó.”

Tôi đứng dậy. “Và xin ghi vào biên bản: ông đã đề nghị tài sản cá nhân đổi lấy việc tôi rút kiểm toán.”

Ngày thứ mười một, mẹ nuôi đến Tô Châu.

Bà không vào nhà họ Kỷ. Bà mang một bình trà đến studio tạm nơi tôi và Minh Châu đang làm việc. Khi gặp Minh Châu, bà nhìn cô một lúc rồi hỏi có ăn sáng chưa.

Minh Châu ngẩn người. “Chưa ạ.”

“Vậy uống trà lúc bụng rỗng sẽ đau. Đi mua bánh trước.”

Ba chúng tôi ngồi quanh chiếc bàn gấp. Không ai biết xưng hô thế nào. Mẹ nuôi không gọi Minh Châu là con, cũng không lạnh nhạt như người lạ. Bà chỉ chia bánh thành ba phần bằng nhau.

Minh Châu hỏi bà có ghét mình không.

“Một đứa trẻ được người lớn đưa về nhà thì có lỗi gì?” bà đáp. “Nhưng cháu lớn rồi. Phần cháu biết mà không hỏi, cháu tự chịu.”

Minh Châu cúi đầu. “Cháu biết.”

Mẹ nuôi quay sang tôi. “Còn con đừng dùng công lý để khỏi nói mình đang đau.”

Tôi cắn một miếng bánh quá khô. “Mẹ đi tàu hai giờ chỉ để mắng cả hai sao?”

“Không. Mẹ mang trà.”

Chúng tôi bật cười. Tiếng cười không chữa lành mọi thứ, nhưng khiến căn phòng bớt giống nơi tạm trú.

Trước khi về, mẹ đưa tôi chiếc vòng giấy bà đã giữ ba mươi năm. Mực gần như mất hết, chỉ còn một dãy số.

“Con cần cho hồ sơ thì dùng,” bà nói. “Xong rồi trả mẹ. Đây là thứ duy nhất mẹ có từ ngày đón con.”

Tôi không nói nó thuộc về bằng chứng hay kỷ niệm. Nó có thể là cả hai.

Ngày thứ mười hai, đối chiếu dãy số trên vòng giấy xác nhận tôi và Minh Châu đã được trao nhầm trong đêm mất điện. Không có bằng chứng y tá hay cha mẹ hai bên cố ý. Sai lầm ban đầu là tai nạn. Việc giữ sai lầm sáu năm sau mới là lựa chọn.

Kết luận ấy quan trọng. Nó ngăn gia đình biến một nhân viên bệnh viện đã nghỉ hưu thành vật chịu lỗi cho âm mưu về sau.

Chúng tôi chuẩn bị hồ sơ cao trào theo bốn phần.

Tôi chịu trách nhiệm trình bày quyền đại diện, việc từ chối tài sản đổi lấy im lặng và bản đối chiếu hộ tịch.

Minh Châu chịu trách nhiệm sổ vận hành, con dấu khóa xuất kho và lời khai về dấu hiệu cô từng bỏ qua.

Trường Phong chịu trách nhiệm kiểm toán chuỗi ủy quyền, giới hạn kết luận và chuyển bản sao cho cơ quan giám sát.

Đại diện thợ chịu trách nhiệm xác nhận hiện trạng xưởng, số việc làm và đề xuất hội đồng mới.

Không ai đến để cứu tôi. Mỗi người mang một phần đã được gieo từ trước.

Ngày thứ mười ba, Đình Sơn gửi thông báo cuối. Cuộc họp gia đình sẽ diễn ra sáng hôm sau. Chiếc ghế đại diện đặt ở đầu bàn. Nếu tôi không ký, ông sẽ yêu cầu tòa tạm đình chỉ quyền của tôi vì gây thiệt hại doanh nghiệp.

Tôi đọc thông báo rồi hỏi Trường Phong: “Anh nghĩ chúng tôi thắng không?”

“Kiểm toán không dự đoán thắng thua.”

“Tôi đang hỏi anh, không hỏi kiểm toán viên.”

Anh im lặng một chút. “Tôi nghĩ cô đã tạo đủ điều kiện để sự thật được nghe. Kết quả vẫn có giá.”

“Anh có sợ không?”

“Có.”

“Vì hồ sơ?”

“Vì cô.”

Tôi nhìn anh.

Anh nói tiếp: “Tôi sẽ không dùng lúc này để yêu cầu cô trả lời điều gì. Sau khi mọi quyền đại diện kết thúc, nếu cô muốn, tôi xin mời cô uống trà ngoài công việc.”

“Anh có biết nhà tôi bán trà không?”

“Biết. Vì vậy tôi sẽ để cô chọn quán.”

Tôi mỉm cười. “Sau cuộc họp hãy hỏi lại.”

Anh gật đầu, không biến câu trả lời ấy thành một lời hứa.

Tối đó, tôi và Minh Châu đến xưởng lần cuối trước cuộc họp. Các máy đã tắt. Trên bàn chính là chiếc ghế cũ của cha cô, cũng là cha ruột tôi.

“Ngày mai họ sẽ muốn cô ngồi,” Minh Châu nói.

“Tôi biết.”

“Cô có định đưa ghế cho tôi thật không?”

“Không phải đưa quyền sở hữu. Tôi sẽ kéo nó khỏi vị trí đại diện huyết thống. Nếu hội đồng mới chọn cô vận hành, đó là quyết định có giám sát.”

“Nghe kém kịch tính hơn.”

“Nhưng đúng hơn.”

Cô đặt con dấu kho lên bàn. Tôi đặt chiếc vòng giấy cạnh nó.

Một vật chứng nói tôi sinh ra từ đâu. Một con dấu nói cô đã làm gì ở nơi này.

Ngày mai, chúng tôi sẽ không dùng cái này để xóa cái kia.