PHẦN 1

Buổi mở cửa thử của triển lãm “Mùa Sông Cũ” bắt đầu lúc tám giờ sáng. Từ bảy giờ mười lăm, đại sảnh đã sáng trưng, còn bức tranh được gọi là quốc bảo nằm trong hộp kính kiểm soát độ ẩm, phủ vải xám chờ nghi thức công bố.

Lâm Thư An đứng sau vách kỹ thuật với bảng kiểm nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và tình trạng bề mặt. Suốt sáu tháng, cô cùng nhóm làm sạch véc-ni ngả vàng, gia cố điểm bong và lập hồ sơ từng milimét. Mỗi lần chạm vào khung, cô đều đọc số niêm phong để người khác ghi lại.

Phạm Quốc Huy bước vào khu kỹ thuật mà không mặc áo bảo hộ. Ông ta là trưởng giám tuyển, người quyết định tác phẩm nào được đặt ở vị trí trung tâm và tên ai xuất hiện trên tài liệu triển lãm. Ông nhìn đồng hồ rồi hỏi vì sao Thư An chưa ký dòng “đủ điều kiện trưng bày”.

Cô chỉ vào ô độ ẩm vừa quá ngưỡng ba phút. “Em cần thêm một chu kỳ đo. Em chỉ ký tình trạng môi trường, không ký thay biên bản bàn giao.”

Quốc Huy nhíu mày. “Hôm nay có hội đồng, nhà tài trợ và báo chí. Đừng biến ba phút thành ba tiếng.”

Thư An không tranh luận. Cô đặt thiết bị đo cạnh hộp kính, chờ con số trở về mức cho phép rồi ghi thời gian bằng mực xanh. Khi cô vừa đóng bảng kiểm, tiếng gọi gấp vang lên từ phía trước. Một nhân viên kéo tấm vải xám khỏi hộp kính nhưng không thực hiện nghi thức đã tập. Người phụ trách ánh sáng đứng chết lặng. Dưới đèn rọi, bề mặt tranh có một dải sáng lạnh chạy ngang vùng trời, khác hẳn sắc vàng trầm mà cả nhóm đã quan sát tối hôm trước.

Quốc Huy yêu cầu đóng cửa đại sảnh. Khách mời được hướng sang phòng tiếp tân với lý do kiểm tra kỹ thuật. Trần Khải Minh, chồng Thư An và cũng là quản lý truyền thông của bảo tàng, chạy tới. Anh nhìn cô trước, rồi nhìn bức tranh, như thể đang cố tìm một câu trả lời có thể dùng trong thông cáo báo chí.

Từ vạch giới hạn, Thư An nhận thấy sắc xanh góc phải quá đều, còn vết rạn hình móc câu gần mép dưới dường như biến mất. Vết ấy từng có trong mọi ảnh kiểm kê. Cô không kết luận tác phẩm trước mặt là gì; chỉ yêu cầu giữ nguyên hiện trường, niêm phong hai lối vào và mời bảo hiểm chứng kiến.

Bà Vân Dung xuất hiện chưa đầy mười phút sau. Bà là chủ tịch quỹ bảo trợ bảo tàng, mặc áo lụa đỏ sẫm, tóc bạc búi thấp. Khi nghe đề nghị mời bảo hiểm, bà nhìn thẳng vào Thư An. “Trước khi kéo người ngoài vào, chúng ta cần biết ai là người cuối cùng chịu trách nhiệm chuyên môn.”

Quốc Huy đặt bảng bàn giao lên bàn. Trên trang đầu có tên Thư An ở mục phục chế viên phụ trách. Một ô bên cạnh ghi thời gian nhận tác phẩm vào phòng trưng bày lúc hai mươi mốt giờ mười tối hôm trước. Chữ ký dưới ô trông giống chữ ký của cô nếu chỉ nhìn nhanh: cùng nét đầu kéo dài, cùng cách viết họ Lâm.

Thư An cúi xuống nhưng không cầm giấy. “Tối qua tôi rời xưởng lúc mười chín giờ bốn mươi. Tôi chưa nhận tác phẩm tại phòng trưng bày lúc hai mươi mốt giờ mười.”

Quốc Huy hỏi cô có phủ nhận chữ ký hay không. Cô phủ nhận việc ký tại thời gian và vị trí được ghi, đồng thời yêu cầu lập biên bản về khác biệt đó. Một nhân viên hội đồng quay điện thoại về phía cô.

Khải Minh kéo cô sang một bên. Anh nói nhỏ rằng nhà tài trợ đang chờ và báo chí đã nghe có sự cố. “Em ký xác nhận đã nhận biên bản trước đi. Phần đúng sai để kiểm tra sau. Nếu em từ chối mọi thứ ngay bây giờ, họ sẽ nghĩ em đang trốn.”

“Em có thể ký xác nhận đã được giao một bản sao biên bản,” Thư An nói. “Em không ký xác nhận nội dung đúng.”

Khải Minh im lặng. Qua vai anh, cô thấy mẹ chồng đang trao đổi với hai thành viên quỹ. Quốc Huy chỉ vào camera trên trần rồi nói camera hành lang sẽ làm rõ mọi việc, nhưng ông không yêu cầu mở dữ liệu ngay. Một nhân viên an ninh mang túi niêm phong tới, đặt bảng kiểm, chìa khóa tủ dụng cụ và thẻ ra vào của Thư An vào trong. Khi cô yêu cầu ghi riêng từng món, người này nhìn Quốc Huy trước khi làm theo.

Biên bản năm trang mô tả “nghi vấn can thiệp không được phép”, liệt kê người có quyền tiếp cận và ghi Thư An là phụ trách kỹ thuật cuối cùng. Không câu nào nói cô đánh tráo tranh, nhưng tên cô đứng ngay dưới tiêu đề sự cố.

Thư An đọc từng trang. Ở cuối trang năm, cô viết tay: “Chỉ xác nhận đã nhận một bản sao lúc chín giờ mười hai; không xác nhận tính chính xác, đầy đủ hoặc nguồn gốc của nội dung.” Cô ký bên dưới dòng ấy và yêu cầu người lập biên bản đóng dấu giáp lai ngay trước mặt mọi người.

Vân Dung nhìn dòng bổ sung, giọng lạnh đi. “Trong lúc cả bảo tàng cần một người có trách nhiệm, cô lại chọn tự bảo vệ mình.”

“Giữ đúng phạm vi chữ ký cũng là chịu trách nhiệm,” Thư An đáp.

Bà quay sang hội đồng và đề nghị đình chỉ Thư An khỏi khu bảo tồn cho đến khi có kết luận sơ bộ. Quốc Huy nói đó là biện pháp cần thiết để tránh tác động lên hồ sơ. Khải Minh vẫn đứng giữa hai bên, hai tay nắm chặt, nhưng anh không phản đối. Khi chủ tọa hỏi bộ phận truyền thông có thể kiểm soát thông tin hay không, anh chỉ nói rằng sẽ phát thông báo về “sai lệch nghiêm trọng trong quy trình phục chế” và hợp tác điều tra.

Cụm từ ấy được gửi đi lúc chín giờ hai mươi bảy. Điện thoại Thư An lập tức đầy câu hỏi về việc cô bị đình chỉ vì làm hỏng quốc bảo. Không bài nào buộc tội trực tiếp, nhưng tất cả đặt nghề nghiệp của cô cạnh bức tranh bất thường.

Nhân viên an ninh hộ tống Thư An về xưởng để lấy đồ cá nhân. Cánh cửa phòng phục chế mở bằng thẻ của người khác vì thẻ cô đã nằm trong túi niêm phong. Trên bàn vẫn còn cốc nước uống dở, kính lúp và cuốn sổ công việc bìa vải. Khi cô đưa tay lấy cuốn sổ, nhân viên an ninh nói mọi tài liệu liên quan phải để lại.

Thư An không tự ý mang sổ đi. Cô yêu cầu lập danh mục, chụp bìa và niêm phong riêng. Khi mã niêm phong được đọc thành tiếng, cô ghi nó lên mặt sau bản sao biên bản.

Trước khi rời bảo tàng, Thư An dừng dưới mái hiên. Bên ngoài, phóng viên đã đứng sau hàng rào. Khải Minh đi theo cô nhưng chỉ đến cách cửa kính vài bước. Anh nói mẹ anh muốn mọi người về nhà họp gia đình tối nay. Cô hỏi anh tin cô có thể làm điều bị ám chỉ trong thông báo hay không.

Anh không trả lời câu hỏi. “Anh cần bảo vệ bảo tàng trước khi biết toàn bộ sự thật.”

Thư An gấp bản sao biên bản, đặt vào túi chống nước. “Còn em cần bảo vệ sự thật trước khi người khác viết thay nó.”

Cô bước ra mưa một mình. Sau lưng, cửa kính khép lại, phản chiếu bức áp phích triển lãm và tên bảo tàng bằng chữ vàng. Trong túi cô chỉ có bản biên nhận năm trang, mã niêm phong của cuốn sổ bị giữ lại và dòng ghi chú về ba phút độ ẩm dao động. Chúng chưa chứng minh điều gì. Nhưng ít nhất, chúng là những thứ được ghi trước khi câu chuyện về cô kịp trở thành một kết luận.