Khi thiên hạ còn vỡ thành bảy mảnh
Trước khi có một Trung Hoa thống nhất, trước khi hai chữ “hoàng đế” vang lên như
một mệnh lệnh phủ xuống núi sông, vùng đất rộng lớn giữa Hoàng Hà và Trường Giang
từng là một bàn cờ khổng lồ, nơi bảy nước lớn nhìn nhau bằng ánh mắt vừa cảnh giác
vừa thèm muốn.
Đó là thời Chiến Quốc.
Tề ở phía đông giàu có, Sở ở phía nam rộng lớn,
Yên ở phương bắc lạnh giá, Hàn, Triệu, Ngụy chen nhau ở trung nguyên,
còn Tần — nước từng bị coi là thô cứng nơi biên viễn phía tây — lại âm thầm lớn
lên sau những rặng núi, như một con thú đã học cách chờ đợi.
Trong nhiều thế kỷ, các nước chư hầu đánh nhau không dứt.
Hôm nay kết minh, ngày mai phản bội.
Thành trì đổi chủ.
Dòng họ quý tộc hưng rồi suy.
Dân chúng bị cuốn vào chiến tranh như cỏ khô bị cuốn vào lửa.
Những người cày ruộng có thể vừa gieo hạt mùa xuân đã bị bắt đi lính mùa hạ.
Những người mẹ tiễn con ra trận không biết liệu mùa thu có còn được nghe tiếng
chân con trở về hay không.
Giữa thời loạn ấy, nước Tần thay đổi trước nhiều nước khác.
Từ thế kỷ IV TCN, dưới thời Tần Hiếu Công,
nhà cải cách Thương Ưởng đã tiến hành những cải cách quyết liệt.
Ông xóa bớt đặc quyền quý tộc cũ, khuyến khích nông nghiệp và quân công,
chia dân thành các đơn vị quản lý chặt chẽ,
thưởng phạt nghiêm minh.
Ai lập công trên chiến trường có thể được thăng thưởng.
Ai vi phạm pháp luật, dù xuất thân cao quý,
cũng khó thoát khỏi hình phạt.
Những chính sách ấy tàn nhẫn, khô lạnh,
nhưng hiệu quả.
Tần trở thành một cỗ máy chiến tranh và quản trị.
Ruộng đất được khai khẩn, quân đội được tổ chức,
pháp luật được áp xuống từng thôn xóm.
Trong khi nhiều nước vẫn bị ràng buộc bởi quý tộc cũ và những tranh chấp nội bộ,
Tần ngày càng cứng rắn, tập trung, kỷ luật.
Và rồi, vào năm 259 TCN, tại Hàm Đan — kinh đô nước Triệu — một đứa trẻ chào đời
trong hoàn cảnh không hề yên ổn.
Đứa trẻ ấy tên là Doanh Chính.
Sau này, người đời gọi ông là Tần Thủy Hoàng.