1
00:00:00,000 --> 00:00:00,691
xét xử, xây dựng, buôn bán — tất cả đều cần cùng một thước đo.

2
00:00:00,871 --> 00:00:03,091
Tần cho xây dựng và mở rộng mạng lưới đường.

3
00:00:04,451 --> 00:00:08,651
Những con đường thẳng, rộng, nối trung tâm với biên cương giúp quân lệnh và quân

4
00:00:08,671 --> 00:00:09,731
đội di chuyển nhanh hơn.

5
00:00:10,991 --> 00:00:12,711
Đế chế không chỉ được giữ bằng gươm giáo,

6
00:00:12,891 --> 00:00:16,231
mà còn bằng đường đi, trạm dịch, văn thư và con dấu.

7
00:00:17,531 --> 00:00:20,651
Nhưng mặt sau của trật tự ấy là sức ép nặng nề.

8
00:00:21,221 --> 00:00:23,231
Pháp luật Tần nghiêm khắc.

9
00:00:23,511 --> 00:00:26,771
Thuế khóa, lao dịch, nghĩa vụ quân sự đè lên dân chúng.

10
00:00:28,131 --> 00:00:30,851
Những công trình lớn cần vô số nhân lực.

11
00:00:31,471 --> 00:00:35,511
Người dân vừa bước ra khỏi thời chiến lại bị cuốn vào một guồng máy mới:

12
00:00:36,291 --> 00:00:39,711
xây cung điện, làm đường, đắp thành, canh giữ biên cương,

13
00:00:40,011 --> 00:00:40,851
vận chuyển lương thảo.

14
00:00:42,271 --> 00:00:45,941
Đế chế Tần mạnh vì nó biết tổ chức con người như những bánh răng.

15
00:00:46,091 --> 00:00:48,811
Nhưng con người không phải bánh răng.

16
00:00:49,851 --> 00:00:53,871
Và khi bị siết quá lâu, họ sẽ gãy — hoặc bật ngược lại.

17
00:00:55,051 --> 00:00:59,951
Vạn lý trường thành và những bóng người trên biên ải

18
00:01:00,571 --> 00:01:03,491
Ở phương bắc, các nhóm du mục, đặc biệt là Hung Nô,

19
00:01:03,731 --> 00:01:05,951
là mối đe dọa thường trực.

20
00:01:06,111 --> 00:01:08,591
Trước thời Tần, các nước như Tần, Triệu,

21
00:01:09,071 --> 00:01:11,191
Yên đã từng xây những đoạn thành phòng thủ riêng lẻ.

22
00:01:12,391 --> 00:01:16,651
Sau thống nhất, Tần Thủy Hoàng sai tướng Mông Điềm chỉ huy quân đẩy lùi Hung Nô

23
00:01:16,671 --> 00:01:19,111
và nối, sửa, mở rộng các tuyến thành cũ.

24
00:01:20,211 --> 00:01:24,011
Đó không phải Vạn Lý Trường Thành bằng gạch đá như nhiều đoạn nổi tiếng thời Minh

25
00:01:24,031 --> 00:01:24,731
sau này.

26
00:01:25,731 --> 00:01:28,531
Thành thời Tần phần lớn được đắp bằng đất nện,

27
00:01:28,631 --> 00:01:29,811
đá và vật liệu tại chỗ.

28
00:01:30,351 --> 00:01:32,971
Nhưng ý nghĩa của nó rất lớn:

29
00:01:33,171 --> 00:01:36,931
một ranh giới quân sự khổng lồ, biểu tượng cho tham vọng kiểm soát biên cương của

30
00:01:36,951 --> 00:01:37,711
đế chế.

31
00:01:38,771 --> 00:01:41,471
Hãy tưởng tượng những đoàn dân phu đi về phía bắc.

32
00:01:43,111 --> 00:01:46,091
Họ rời làng trong bụi đường, mang theo áo mỏng,

33
00:01:46,231 --> 00:01:49,551
lương khô, nỗi lo cho ruộng nhà và tiếng khóc của người thân.

34
00:01:50,811 --> 00:01:53,471
Trên biên ải gió lạnh, họ đào đất, khuân đá,

35
00:01:53,691 --> 00:01:54,811
nện tường.

36
00:01:55,451 --> 00:02:00,011
Có người là lính, có người là tù nhân, có người là dân bị trưng tập.

37
00:02:00,531 --> 00:02:03,451
Tên tuổi của họ không được khắc lên sử sách.

38
00:02:04,131 --> 00:02:08,591
Nhưng mồ hôi và xương cốt của họ nằm trong nền móng của những công trình mà hậu

39
00:02:08,611 --> 00:02:10,611
thế gọi là kỳ vĩ.

40
00:02:10,631 --> 00:02:12,911
Tần Thủy Hoàng cũng cho xây dựng cung điện,

41
00:02:13,071 --> 00:02:17,711
trong đó nổi tiếng nhất là A Phòng cung được nhắc nhiều trong văn học và sử liệu

42
00:02:17,731 --> 00:02:18,431
cổ.

43
00:02:19,211 --> 00:02:23,251
Quy mô thực tế và mức độ hoàn thành của công trình này vẫn là vấn đề được giới

44
00:02:23,271 --> 00:02:27,711
nghiên cứu khảo sát, nhưng chắc chắn triều Tần đã huy động nguồn lực khổng lồ cho

45
00:02:27,731 --> 00:02:29,291
các dự án cung thất và lăng mộ.

46
00:02:30,631 --> 00:02:34,991
Đặc biệt, lăng mộ của Tần Thủy Hoàng ở Ly Sơn là một trong những công trình gây

47
00:02:35,011 --> 00:02:37,371
kinh ngạc nhất thế giới cổ đại.

48
00:02:37,561 --> 00:02:42,231
Đội quân đất nung được phát hiện vào thế kỷ XX — hàng nghìn tượng binh mã với gương

49
00:02:42,251 --> 00:02:48,291
mặt, dáng đứng, kiểu tóc, áo giáp khác nhau — cho thấy quy mô tổ chức và niềm tin

50
00:02:48,311 --> 00:02:51,731
về quyền lực sau cái chết của vị hoàng đế đầu tiên.

51
00:02:51,851 --> 00:02:54,151
Trong đời sống, ông muốn thống nhất thiên hạ.

52
00:02:55,471 --> 00:02:58,851
Trong cái chết, dường như ông cũng muốn mang theo một triều đình,

53
00:02:59,091 --> 00:03:01,216
một quân đội, một thế giới riêng.