1
00:00:00,000 --> 00:00:00,710
nhưng nó đặt nền cho truyền thống quan liêu học thuật kéo dài nhiều thế kỷ.

2
00:00:00,850 --> 00:00:06,350
Cùng lúc, sử học Trung Hoa đạt một cột mốc lớn với Tư Mã Thiên và bộ Sử ký.

3
00:00:07,490 --> 00:00:10,290
Tư Mã Thiên chịu nhục hình sau vụ bênh vực Lý Lăng,

4
00:00:10,430 --> 00:00:12,610
nhưng vẫn hoàn thành công trình sử học đồ sộ,

5
00:00:12,950 --> 00:00:15,610
ghi lại từ truyền thuyết Hoàng Đế đến thời Hán Vũ Đế.

6
00:00:16,730 --> 00:00:19,390
Sử ký không chỉ là kho tư liệu lịch sử,

7
00:00:19,590 --> 00:00:23,450
mà còn là tác phẩm văn chương lớn, nơi số phận con người hiện lên với bi kịch,

8
00:00:23,630 --> 00:00:25,610
khí phách, tham vọng và giới hạn.

9
00:00:26,710 --> 00:00:30,010
Nhờ những nền tảng tư tưởng, hành chính và văn hóa ấy,

10
00:00:30,350 --> 00:00:32,910
nhà Hán không chỉ mạnh bằng quân đội.

11
00:00:32,990 --> 00:00:37,290
Nó còn tạo ra một khuôn mẫu văn minh mà nhiều thế hệ sau nhìn lại như một thời

12
00:00:37,310 --> 00:00:39,210
đại định hình bản sắc.

13
00:00:39,270 --> 00:00:44,190
Chính từ nhà Hán, người Hoa về sau thường tự gọi mình là “Hán nhân”, chữ viết là

14
00:00:44,210 --> 00:00:48,490
Hán tự”, ngôn ngữ và văn hóa cũng gắn với tên gọi Hán.

15
00:00:48,750 --> 00:00:52,410
Một triều đại đã trở thành một cái tên của cả nền văn minh.

16
00:00:54,110 --> 00:00:58,250
Sau ánh hào quang, những vết nứt bắt đầu lan

17
00:00:58,270 --> 00:01:02,330
Sau Hán Vũ Đế, nhà Tây Hán vẫn tiếp tục tồn tại hơn một thế kỷ,

18
00:01:02,610 --> 00:01:06,510
có những giai đoạn ổn định và những vị vua được đánh giá tích cực như Hán Tuyên

19
00:01:06,530 --> 00:01:07,230
Đế.

20
00:01:08,150 --> 00:01:12,530
Hán Chiêu Đế lên ngôi khi còn nhỏ, quyền lực ban đầu nằm trong tay các đại thần

21
00:01:12,550 --> 00:01:13,750
phụ chính như Hoắc Quang.

22
00:01:14,930 --> 00:01:19,870
Sau đó, Hán Tuyên Đế, vốn từng trải qua những năm tháng khó khăn vì liên quan đến

23
00:01:19,890 --> 00:01:23,850
bi kịch của Thái tử Lưu Cứ, lên ngôi và trở thành một hoàng đế có năng lực.

24
00:01:25,230 --> 00:01:30,450
Thời Chiêu Tuyên thường được xem là giai đoạn phục hồi sau sự hao tổn cuối thời

25
00:01:30,470 --> 00:01:31,170
Vũ Đế.

26
00:01:32,230 --> 00:01:35,470
Nhà Hán tiếp tục quản lý Tây Vực, duy trì ảnh hưởng rộng,

27
00:01:35,590 --> 00:01:36,890
kinh tế phục hồi phần nào.

28
00:01:37,830 --> 00:01:40,130
Nhưng những vấn đề sâu xa vẫn tồn tại.

29
00:01:41,020 --> 00:01:44,370
Ruộng đất dần tập trung vào tay hào cường địa phương.

30
00:01:45,790 --> 00:01:50,390
Nông dân mất đất trở thành tá điền, nô tỳ hoặc dân lưu tán.

31
00:01:50,690 --> 00:01:52,890
Bộ máy quan liêu ngày càng phức tạp.

32
00:01:53,950 --> 00:01:57,150
Ngoại thích, tức họ hàng bên mẹ hoặc bên vợ của hoàng đế,

33
00:01:57,170 --> 00:02:01,330
nhiều lần can dự triều chính, nhất là khi hoàng đế lên ngôi còn nhỏ.

34
00:02:01,890 --> 00:02:06,150
Trong một triều đại kéo dài, nguy cơ không phải lúc nào cũng đến từ cuộc tấn công

35
00:02:06,210 --> 00:02:06,910
bên ngoài.

36
00:02:07,570 --> 00:02:11,090
Nó có thể đến từ những vết nứt nhỏ:

37
00:02:11,110 --> 00:02:14,090
một đại tộc mua thêm ruộng, một nông dân mất đất,

38
00:02:14,410 --> 00:02:16,990
một hoàng đế nhỏ tuổi, một họ ngoại thích nắm quyền,

39
00:02:17,230 --> 00:02:19,390
một quan lại địa phương coi dân như nguồn thu,

40
00:02:19,790 --> 00:02:22,750
một triều đình xa dần khỏi đời sống thực tế.

41
00:02:23,030 --> 00:02:25,830
Đến cuối Tây Hán, quyền lực rơi vào tay họ Vương,

42
00:02:26,050 --> 00:02:27,910
đặc biệt là Vương Mãng.

43
00:02:28,390 --> 00:02:30,700
Vương Mãng ban đầu xây dựng hình ảnh khiêm nhường,

44
00:02:30,990 --> 00:02:33,650
đạo đức, một người Nho gia kiểu mẫu.

45
00:02:33,670 --> 00:02:37,130
Ông được ca ngợi là người biết lễ, biết nhường,

46
00:02:37,370 --> 00:02:38,430
biết lo cho thiên hạ.

47
00:02:39,710 --> 00:02:44,370
Nhưng trong chính trị, đạo đức công khai đôi khi cũng là chiếc áo khoác cho tham

48
00:02:44,390 --> 00:02:45,790
vọng sâu kín.

49
00:02:46,450 --> 00:02:49,590
Năm 9, Vương Mãng phế nhà Hán, lập triều Tân.

50
00:02:49,770 --> 00:02:51,090
Tây Hán kết thúc.

51
00:02:52,430 --> 00:02:54,050
Nhưng câu chuyện nhà Hán chưa hết.