Quang Vũ Đế là vị vua phục hưng.
Ông không chỉ khôi phục danh nghĩa nhà Hán,
mà còn cố gắng giảm nhẹ gánh nặng sau chiến tranh,
ổn định xã hội, dùng người thận trọng, tránh những chiến dịch quá tốn kém.
Ông hiểu rằng một triều đại vừa sống lại không thể lập tức lao vào phô trương quyền
lực.
Dưới thời Quang Vũ và các vua đầu Đông Hán như Minh Đế,
Chương Đế, triều đại tương đối ổn định.
Nhà Hán củng cố lại hệ thống hành chính,
phục hồi kinh tế, tiếp tục ảnh hưởng ở Tây Vực trong một số giai đoạn.
Ban Siêu, nhà quân sự và ngoại giao nổi tiếng,
đóng vai trò lớn trong việc khôi phục ảnh hưởng của Hán ở Tây Vực vào thế kỷ I.
Phật giáo cũng bắt đầu được truyền vào Trung Hoa rõ rệt hơn trong thời Đông Hán,
dù quá trình này diễn ra từng bước và còn nhiều chi tiết cần thận trọng khi kể.
Truyền thuyết về Minh Đế mộng thấy người vàng rồi sai sứ đi Tây Vực thường được
nhắc trong lịch sử Phật giáo Trung Hoa,
nhưng khi viết lịch sử cần hiểu đó là câu chuyện mang màu sắc truyền thống,
không phải chi tiết có thể xác minh hoàn toàn theo tiêu chuẩn hiện đại.
Đông Hán vì vậy không chỉ là sự nối lại của một triều đại.
Nó là giai đoạn Trung Hoa tiếp tục mở cửa với những luồng tư tưởng và giao lưu
mới.
Nhưng một căn bệnh cũ lại trở về.
Ngoại thích, hoạn quan và cung điện đầy bóng tối
Đông Hán có một điểm yếu nghiêm trọng:
nhiều hoàng đế lên ngôi khi còn rất nhỏ và chết sớm.
Khi hoàng đế nhỏ tuổi, thái hậu và họ ngoại thích thường nắm quyền.
Khi hoàng đế trưởng thành và muốn thoát khỏi ngoại thích,
ông lại dựa vào hoạn quan trong cung.
Hoạn quan giúp hoàng đế giành lại quyền lực,
rồi chính họ trở thành một thế lực mới.
Vòng xoáy ấy lặp đi lặp lại:
ngoại thích lộng quyền, hoạn quan phản công,
rồi hoạn quan lộng quyền.
Triều đình vì thế ngày càng bị chia rẽ bởi phe phái.
Những sĩ đại phu, quan lại Nho học và trí thức địa phương bất mãn trước sự thao
túng của hoạn quan.
Cuối thế kỷ II, xảy ra các vụ Đảng Cố, trong đó nhiều sĩ nhân bị cấm tham gia chính
trị, bị bắt bớ hoặc đàn áp vì bị coi là kết bè phái chống lại hoạn quan.
Khi tiếng nói ngay thẳng bị bịt miệng, triều đình mất dần khả năng tự sửa sai.
Ở bên ngoài cung điện, hào cường địa phương ngày càng mạnh.
Các đại gia tộc sở hữu ruộng đất rộng, có người lệ thuộc,
có ảnh hưởng riêng.
Nông dân mất đất ngày càng nhiều.
Thiên tai, dịch bệnh, thuế khóa, tham nhũng khiến đời sống dân chúng khốn cùng.
Một triều đại có thể trông vẫn uy nghi trong nghi lễ triều đình,
nhưng nếu gốc rễ ở làng quê đã mục, chỉ cần một cơn gió lớn là cả cây sẽ rung chuyển.
Cơn gió ấy đến năm 184.