1
00:00:00,000 --> 00:00:00,138
Từ đây, nhà Hán chỉ còn là cái bóng che lên cuộc tranh đoạt giữa ba thế lực lớn.

2
00:00:01,948 --> 00:00:02,848
Năm 220:

3
00:00:02,868 --> 00:00:05,935
khi ngọn đèn hán thất tắt dần

4
00:00:06,468 --> 00:00:08,008
Tào Tháo qua đời năm 220.

5
00:00:09,048 --> 00:00:13,228
Con ông là Tào Phi kế vị chức Ngụy vương và thừa hưởng quyền lực thực tế ở phương

6
00:00:13,248 --> 00:00:13,948
bắc.

7
00:00:14,828 --> 00:00:17,488
Cùng năm ấy, Tào Phi ép Hán Hiến Đế nhường ngôi,

8
00:00:17,748 --> 00:00:18,808
lập nhà Ngụy.

9
00:00:18,948 --> 00:00:21,068
Nhà Hán chính thức kết thúc.

10
00:00:21,248 --> 00:00:24,608
Từ năm 202 TCN, khi Lưu Bang lập Tây Hán,

11
00:00:24,808 --> 00:00:30,108
đến năm 220, khi Hiến Đế thoái vị, nhà Hán kéo dài hơn bốn thế kỷ nếu tính cả giai

12
00:00:30,128 --> 00:00:31,888
đoạn gián đoạn bởi Vương Mãng.

13
00:00:32,648 --> 00:00:37,088
Đó là một trong những triều đại lớn nhất và có ảnh hưởng sâu sắc nhất trong lịch

14
00:00:37,108 --> 00:00:39,888
sử Trung Hoa cũng như lịch sử thế giới cổ đại.

15
00:00:40,788 --> 00:00:43,888
Cái kết của nhà Hán không phải một tiếng nổ bất ngờ.

16
00:00:44,518 --> 00:00:47,888
Nó là tiếng thở dài kéo dài qua nhiều thế hệ:

17
00:00:48,398 --> 00:00:50,708
ruộng đất tập trung, dân nghèo khốn cùng,

18
00:00:50,968 --> 00:00:53,888
hoạn quan và ngoại thích tranh quyền, sĩ nhân bị đàn áp,

19
00:00:54,088 --> 00:00:56,808
khởi nghĩa nông dân bùng phát, quân phiệt địa phương lớn mạnh,

20
00:00:57,048 --> 00:00:59,008
hoàng đế mất thực quyền.

21
00:00:59,328 --> 00:01:01,068
Một triều đại không chết trong một ngày.

22
00:01:02,668 --> 00:01:06,868
Nó chết từ khi những vấn đề không được giải quyết cứ truyền từ đời này sang đời

23
00:01:06,888 --> 00:01:07,588
khác.

24
00:01:08,708 --> 00:01:13,108
Sau năm 220, Lưu Bị lập Thục Hán năm 221,

25
00:01:13,448 --> 00:01:15,748
tự nhận nối tiếp chính thống nhà Hán.

26
00:01:16,348 --> 00:01:19,208
Tôn Quyền về sau xưng đế ở Đông Ngô.

27
00:01:19,538 --> 00:01:22,768
Thời Tam Quốc mở ra, với chiến tranh, mưu lược,

28
00:01:23,088 --> 00:01:26,228
anh hùng và bi kịch kéo dài nhiều thập kỷ.

29
00:01:26,628 --> 00:01:29,078
Nhưng dù ngọn đèn Hán thất tắt trong cung điện,

30
00:01:29,308 --> 00:01:32,128
ánh sáng của thời Hán vẫn còn lại trong văn hóa,

31
00:01:32,208 --> 00:01:33,408
thể chế và ký ức.

32
00:01:34,268 --> 00:01:37,948
Bốn trăm năm để định hình một nền văn minh

33
00:01:39,708 --> 00:01:42,048
Nhà Hán là một triều đại của những đối lập lớn.

34
00:01:43,488 --> 00:01:46,108
Nó bắt đầu từ một người áo vải đánh bại bá vương.

35
00:01:47,368 --> 00:01:51,208
Nó học bài học khoan sức dân từ sự sụp đổ của nhà Tần,

36
00:01:51,428 --> 00:01:55,348
rồi lại có lúc đẩy dân chúng vào gánh nặng chiến tranh và thuế khóa.

37
00:01:55,768 --> 00:01:59,408
Nó đề cao Nho học và lễ nghĩa, nhưng vẫn dùng luật pháp,

38
00:01:59,488 --> 00:02:01,048
quyền lực và mưu thuật.

39
00:02:01,808 --> 00:02:04,228
Nó mở rộng biên cương, nối Trung Nguyên với Tây Vực,

40
00:02:05,048 --> 00:02:08,208
làm suy yếu Hung Nô, đặt nền cho giao thương Á - Âu,

41
00:02:08,428 --> 00:02:11,048
nhưng cũng trả giá bằng máu, tiền và nước mắt.

42
00:02:11,868 --> 00:02:17,248
Tây Hán rực rỡ với Hán Vũ Đế, rồi suy yếu vì ngoại thích và vấn đề xã hội.

43
00:02:17,608 --> 00:02:19,348
Vương Mãng cố cải cách nhưng thất bại.

44
00:02:20,648 --> 00:02:24,328
Đông Hán phục hưng dưới Quang Vũ, rồi lại rơi vào vòng xoáy hoạn quan,

45
00:02:24,608 --> 00:02:27,208
ngoại thích, hào cường và khởi nghĩa.

46
00:02:27,968 --> 00:02:31,388
Cuối cùng, nhà Hán nhường chỗ cho Tam Quốc.

47
00:02:31,728 --> 00:02:36,328
Nhưng có những triều đại, dù kết thúc, vẫn tiếp tục sống trong tên gọi của con

48
00:02:36,348 --> 00:02:37,048
người.

49
00:02:37,928 --> 00:02:38,708
Người Hán.

50
00:02:38,928 --> 00:02:39,708
Chữ Hán.

51
00:02:40,008 --> 00:02:41,388
Văn hóa Hán.

52
00:02:42,048 --> 00:02:45,048
Đó không chỉ là dấu vết của một vương triều.

53
00:02:45,628 --> 00:02:49,448
Đó là bằng chứng rằng nhà Hán đã trở thành một khuôn hình lịch sử,

54
00:02:49,728 --> 00:02:52,048
một ký ức tập thể, một nền móng văn minh.

55
00:02:53,188 --> 00:02:54,988
Từ bộ máy quan liêu đến tư tưởng chính trị,

56
00:02:55,008 --> 00:02:59,828
từ sử học đến giao thương, từ biên cương phía bắc đến con đường phía tây,

57
00:03:00,058 --> 00:03:02,948
dấu chân Đại Hán in sâu vào lịch sử Đông Á.

58
00:03:03,408 --> 00:03:06,228
Nếu nhà Tần giống như tia chớp xé toạc đêm dài Chiến Quốc,

59
00:03:06,428 --> 00:03:09,448
thì nhà Hán giống như dòng sông lớn.

60
00:03:09,708 --> 00:03:12,208
Dòng sông ấy có khúc êm đềm, có khúc cuộn lũ,

61
00:03:12,528 --> 00:03:18,348
có phù sa, có xác thuyền, có ánh mặt trời trên mặt nước và bùn đen dưới đáy sâu.

62
00:03:18,468 --> 00:03:21,648
Nó chảy qua hơn bốn trăm năm, mang theo giấc mơ thống nhất,

63
00:03:22,088 --> 00:03:25,448
tham vọng đế quốc, nỗi đau dân chúng, trí tuệ của học giả,

64
00:03:25,688 --> 00:03:28,848
máu của binh sĩ và tiếng thở dài của những triều đình già cỗi.

65
00:03:29,788 --> 00:03:32,008
Đến năm 220, dòng sông ấy đổi hướng.

66
00:03:32,668 --> 00:03:33,848
Nhưng nó không biến mất.

67
00:03:34,868 --> 00:03:37,328
Nó thấm vào đất, nuôi những thời đại sau,

68
00:03:37,588 --> 00:03:39,608
để rồi mỗi khi người đời nhắc đến Đại Hán,

69
00:03:39,848 --> 00:03:41,608
họ không chỉ nhớ một triều đại đã qua.

70
00:03:43,008 --> 00:03:47,308
Họ nhớ khoảnh khắc một nền văn minh tự nhận ra hình dáng của mình giữa chiến tranh,

71
00:03:47,548 --> 00:03:49,408
quyền lực, tư tưởng và ký ức.