Hàn Tín hiểu điều đó quá muộn, hoặc hiểu nhưng không đủ khôn khéo để thoát.
Mưu phản hay cái bẫy của số phận
Cái chết của Hàn Tín là một trong những đoạn gây nhiều tranh luận và thương cảm
nhất trong lịch sử đầu nhà Hán.
Theo ghi chép trong Sử ký và Hán thư, về sau Hàn Tín bị cáo buộc liên kết với Trần
Hy, người nổi dậy chống Hán, âm mưu làm nội ứng trong kinh thành.
Khi Lưu Bang đem quân đi dẹp Trần Hy, Lữ hậu và Tiêu Hà ở lại Trường An.
Lữ hậu dùng kế gọi Hàn Tín vào cung, nói rằng Trần Hy đã bị bắt hoặc bị diệt,
mời ông vào chúc mừng.
Hàn Tín đến, bị bắt tại cung Trường Lạc và bị giết.
Ông chết trong cung, không phải trên chiến trường.
Một đời cầm quân như thần, cuối cùng không ngã dưới mũi tên của Hạng Vũ,
không chết bên sông Duy, không chết ở Bối Thủy,
mà chết trong vòng vây chính trị của triều đình mình từng góp công dựng nên.
Trước khi chết, Hàn Tín được cho là than rằng:
Ta hối hận vì không nghe lời Khoái Triệt,
để đến nỗi bị đàn bà và trẻ con lừa, chẳng phải trời sao?
Câu nói ấy, dù truyền lại qua sử sách, mang sắc thái bi thương rất rõ:
người từng có cơ hội chia ba thiên hạ, cuối cùng chết vì đã chọn con đường trung
thành nhưng không bảo vệ được mình.
Hàn Tín có thật sự mưu phản hay không?
Sử sách chính thống ghi ông bị xử vì mưu phản.
Nhưng nhiều đời sau, người đọc sử vẫn đặt câu hỏi.
Một người bị tước binh quyền, bị giám sát trong kinh đô,
có thật đủ điều kiện làm phản?
Hay triều đình chỉ cần một lý do để loại bỏ mối lo?
Cũng có thể Hàn Tín, vì uất ức và mất quyền,
thật sự có ý định phản kháng.
Điều chắc chắn là trong hoàn cảnh ấy, lòng nghi kỵ của hoàng quyền và nỗi bất mãn
của công thần đã gặp nhau ở một điểm chết.
Lữ hậu ra tay.
Tiêu Hà, người từng đuổi theo Hàn Tín dưới trăng để đưa ông lên đỉnh cao,
cũng tham gia kế bắt ông.
Vì thế dân gian mới có câu:
Thành cũng Tiêu Hà, bại cũng Tiêu Hà.
Tiêu Hà giúp Hàn Tín thành danh.
Cũng Tiêu Hà góp phần đưa ông đến đoạn cuối.
Câu ấy không chỉ nói về một con người.
Nó nói về sự tàn nhẫn của quyền lực:
người nâng ta lên chưa chắc cứu được ta khi thời thế đổi chiều.