Và một người con Đường Lâm, cùng những người dân bị áp bức,
có thể làm rung chuyển bộ máy cai trị của một đế chế lớn.
Những ngày làm chủ tống bình
Sau khi giành được Tống Bình, Phùng Hưng nắm quyền cai quản đất nước trong một
thời gian.
Sử liệu về giai đoạn này không nhiều, nhưng truyền thống lịch sử ghi nhận ông đã
làm chủ phủ thành và được dân chúng kính phục.
Đối với người dân An Nam, đây là một thời khắc quý giá:
chính quyền đô hộ bị đánh bật khỏi trung tâm,
một thủ lĩnh bản địa đứng lên thay thế.
Dù thời gian ấy không dài, ý nghĩa của nó rất sâu.
Bởi sau nhiều thế kỷ bị cai trị, mỗi lần giành lại được quyền làm chủ,
dù chỉ trong một giai đoạn ngắn, đều có sức mạnh tinh thần lớn lao.
Nó chứng minh rằng người Việt có thể tự cai quản mình.
Nó nuôi dưỡng niềm tin cho những cuộc đấu tranh sau này.
Nó làm cho ký ức độc lập không bị xóa mất.
Phùng Hưng không chỉ là người đánh thắng một viên đô hộ.
Ông là người khơi lại cảm giác làm chủ trong lòng dân.
Có thể hình dung những ngày ấy ở Tống Bình:
cờ nghĩa phất lên nơi từng là phủ đô hộ,
dân chúng truyền tai nhau tin Cao Chính Bình đã chết,
người của họ Phùng nắm quyền, những kẻ từng dựa thế quan Đường phải khiếp sợ.
Không khí ấy chắc chắn khác hẳn những ngày bị áp bức nặng nề trước đó.
Nhưng lịch sử thời Bắc thuộc luôn khắc nghiệt.
Một cuộc khởi nghĩa giành được thành trì chưa có nghĩa đã bảo vệ được thành trì
mãi mãi.
Nhà Đường vẫn là một đế chế lớn.
Từ phương Bắc, họ có thể sai quân sang tái chiếm.
Trong khi đó, chính quyền của nghĩa quân còn non trẻ,
cơ sở tổ chức chưa đủ mạnh để biến thắng lợi thành nền độc lập lâu dài.
Phùng Hưng qua đời sau một thời gian làm chủ Tống Bình.
Năm mất của ông thường được đặt vào khoảng cuối thế kỷ VIII,
nhưng các ghi chép có điểm khác nhau.
Điều chắc chắn là sau khi ông mất, con ông là Phùng An nối quyền.
Sự ra đi của Phùng Hưng là mất mát lớn đối với nghĩa quân.
Một phong trào vừa giành thắng lợi thường phụ thuộc rất nhiều vào uy tín của người
thủ lĩnh.
Khi người ấy mất, việc giữ vững thành quả trở nên khó khăn hơn.
Phùng an và sự trở lại của nhà đường
Sau khi Phùng Hưng mất, Phùng An lên thay.
Nhưng áp lực từ nhà Đường ngày càng lớn.
Triều đình phương Bắc không thể chấp nhận việc mất quyền kiểm soát An Nam.
Họ điều quân và quan lại sang nhằm khôi phục bộ máy đô hộ.
Trước thế mạnh của nhà Đường, Phùng An cuối cùng phải hàng.
Nhìn bề ngoài, cuộc khởi nghĩa kết thúc.
Nhà Đường giành lại quyền cai trị.
Phủ đô hộ được khôi phục.
Những mệnh lệnh từ phương Bắc lại tiếp tục áp xuống Giao Châu.
Nhưng nếu chỉ nhìn như vậy, ta sẽ không hiểu hết ý nghĩa của Phùng Hưng.
Bởi lịch sử dân tộc không đi lên bằng một con đường thẳng.
Độc lập không đến sau một lần đứng dậy.
Nó được chuẩn bị qua nhiều cuộc nổi dậy,
nhiều lần thất bại, nhiều đời người hy sinh,
nhiều ngọn cờ tưởng như tắt rồi lại cháy.
Cuộc khởi nghĩa của Phùng Hưng là một mắt xích quan trọng trong chuỗi đấu tranh
ấy.
Trước ông, đã có Hai Bà Trưng, Bà Triệu,
Lý Bí, Mai Thúc Loan.
Sau ông, sẽ còn Dương Thanh, Khúc Thừa Dụ,
Dương Đình Nghệ, Ngô Quyền.
Mỗi người góp một phần.
Người mở đầu, người tiếp nối, người thất bại,
người thành công.
Nhưng tất cả cùng tạo nên dòng chảy không chịu khuất phục của dân tộc Việt.
Phùng Hưng không giành được nền độc lập lâu dài,
nhưng ông đã làm được một việc rất lớn:
đánh đổ quyền lực của viên đô hộ tại Tống Bình và cho dân chúng thấy rằng nhà Đường
có thể bị thách thức ngay tại trung tâm cai trị.
Đó là điều kẻ đô hộ sợ nhất.
Không phải chỉ sợ mất một thành.
Mà sợ người dân mất đi nỗi sợ.
Bố cái đại vương trong lòng dân
Sau khi Phùng Hưng mất, nhân dân tôn ông là Bố Cái Đại Vương.
Danh hiệu ấy rất đặc biệt.
Bố” có thể hiểu là cha, “Cái” có thể hiểu là mẹ.
Bố Cái Đại Vương vì thế thường được hiểu là vị vua lớn như cha mẹ của dân.
Dù cách giải thích từ ngữ có thể được bàn luận theo nhiều hướng,
điều cốt lõi vẫn rất rõ:
nhân dân yêu kính ông như người che chở,
nuôi dưỡng, bảo vệ mình.
Không phải thủ lĩnh nào sau khi mất cũng được dân gọi bằng danh xưng thân thiết
và thiêng liêng như vậy.
Dân chúng chỉ trao sự tôn kính ấy cho người thật sự đứng về phía họ.
Phùng Hưng xuất thân là hào trưởng, nhưng khi dân khổ,
ông không chọn yên phận trong sự giàu có của gia đình.
Ông không dựa vào quyền lực địa phương để thỏa hiệp với quan đô hộ.
Ông đứng lên, tập hợp dân chúng, đánh vào phủ thành,
làm cho viên đô hộ Cao Chính Bình phải khiếp sợ.
Với dân, đó không chỉ là công lao quân sự.
Đó là ơn nghĩa.
Ông đã cho họ một thời khắc được sống trong khí thế ngẩng đầu.
Ông đã gánh lấy nỗi giận của họ.
Ông đã biến sự oán hờn tản mác thành một ngọn cờ chung.
Vì thế, dù nhà Đường trở lại, dù chính quyền khởi nghĩa không tồn tại lâu dài,
tên Phùng Hưng vẫn ở lại trong lòng người Việt.
Đền thờ ông được lập ở nhiều nơi, đặc biệt là vùng Đường Lâm.
Qua các thế hệ, người dân vẫn nhắc đến ông như một vị anh hùng chống Bắc thuộc,
một người con của đất Sơn Tây, một thủ lĩnh đã làm rạng danh quê hương.
Có những quyền lực tồn tại bằng quân lính.
Có những danh tiếng tồn tại bằng sắc phong.
Nhưng có những con người tồn tại bằng lòng dân.
Phùng Hưng thuộc về loại thứ ba.