Mà sợ người dân mất đi nỗi sợ.
Bố cái đại vương trong lòng dân
Sau khi Phùng Hưng mất, nhân dân tôn ông là Bố Cái Đại Vương.
Danh hiệu ấy rất đặc biệt.
Bố” có thể hiểu là cha, “Cái” có thể hiểu là mẹ.
Bố Cái Đại Vương vì thế thường được hiểu là vị vua lớn như cha mẹ của dân.
Dù cách giải thích từ ngữ có thể được bàn luận theo nhiều hướng,
điều cốt lõi vẫn rất rõ:
nhân dân yêu kính ông như người che chở,
nuôi dưỡng, bảo vệ mình.
Không phải thủ lĩnh nào sau khi mất cũng được dân gọi bằng danh xưng thân thiết
và thiêng liêng như vậy.
Dân chúng chỉ trao sự tôn kính ấy cho người thật sự đứng về phía họ.
Phùng Hưng xuất thân là hào trưởng, nhưng khi dân khổ,
ông không chọn yên phận trong sự giàu có của gia đình.
Ông không dựa vào quyền lực địa phương để thỏa hiệp với quan đô hộ.
Ông đứng lên, tập hợp dân chúng, đánh vào phủ thành,
làm cho viên đô hộ Cao Chính Bình phải khiếp sợ.
Với dân, đó không chỉ là công lao quân sự.
Đó là ơn nghĩa.
Ông đã cho họ một thời khắc được sống trong khí thế ngẩng đầu.
Ông đã gánh lấy nỗi giận của họ.
Ông đã biến sự oán hờn tản mác thành một ngọn cờ chung.
Vì thế, dù nhà Đường trở lại, dù chính quyền khởi nghĩa không tồn tại lâu dài,
tên Phùng Hưng vẫn ở lại trong lòng người Việt.
Đền thờ ông được lập ở nhiều nơi, đặc biệt là vùng Đường Lâm.
Qua các thế hệ, người dân vẫn nhắc đến ông như một vị anh hùng chống Bắc thuộc,
một người con của đất Sơn Tây, một thủ lĩnh đã làm rạng danh quê hương.
Có những quyền lực tồn tại bằng quân lính.
Có những danh tiếng tồn tại bằng sắc phong.
Nhưng có những con người tồn tại bằng lòng dân.
Phùng Hưng thuộc về loại thứ ba.