Và thời cuộc ấy chẳng bao lâu sau đã mở ra một cơn bão.
Đất nước sau ngô quyền
Năm 938, Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng,
chấm dứt hơn một nghìn năm Bắc thuộc.
Chiến thắng ấy mở ra nền độc lập cho dân tộc.
Nhưng dựng nước sau chiến thắng chưa bao giờ là việc dễ.
Ngô Quyền xưng vương, đóng đô ở Cổ Loa.
Ông đặt nền móng cho một chính quyền tự chủ.
Thế nhưng triều đại mới còn non trẻ, cơ cấu cai trị chưa đủ bền,
các thế lực địa phương vẫn nắm giữ nhiều vùng đất riêng.
Năm 944, Ngô Quyền mất.
Từ đây, Đại Việt — khi ấy thường được gọi là nước Việt tự chủ sau thời Bắc thuộc
bước vào một giai đoạn đầy rối ren.
Dương Tam Kha cướp ngôi nhà Ngô.
Sau đó, các con của Ngô Quyền là Ngô Xương Ngập và Ngô Xương Văn giành lại quyền
lực, cùng xưng vương.
Nhưng quyền lực trung ương suy yếu dần.
Khi Ngô Xương Văn mất vào năm 965, triều đình nhà Ngô gần như không còn đủ sức
kiểm soát các vùng.
Các hào trưởng, thủ lĩnh địa phương nổi lên cát cứ.
Mỗi người giữ một miền, tự xây quân, tự thu thuế,
tự xưng quyền.
Đất nước rơi vào cảnh phân liệt mà sử cũ gọi là “loạn mười hai sứ quân”. Từ Đỗ
Cảnh Thạc ở Đỗ Động Giang, Kiều Công Hãn ở Phong Châu,
Nguyễn Khoan ở Tam Đái, Ngô Nhật Khánh ở Đường Lâm,
Lý Khuê ở Siêu Loại, Nguyễn Thủ Tiệp ở Tiên Du,
Lữ Đường ở Tế Giang, Phạm Bạch Hổ ở Đằng Châu,
Trần Lãm ở Bố Hải Khẩu… mỗi vùng lại có một thế lực riêng.
Danh sách mười hai sứ quân trong sử sách có đôi chỗ được chép khác nhau,
nhưng bức tranh chung thì rõ ràng:
giang sơn bị chia cắt, lòng người ly tán,
chiến tranh có thể bùng lên bất cứ lúc nào.
Một đất nước vừa thoát khỏi ách đô hộ phương Bắc chưa lâu,
nay lại đứng trước nguy cơ tan vỡ từ bên trong.
Trong lúc ấy, ở Hoa Lư, Đinh Bộ Lĩnh đã không còn là cậu bé cầm cờ lau năm xưa.