Bóng tối trên đất giao chỉ
Có những thời khắc trong lịch sử, một dân tộc tưởng như đã bị vùi sâu dưới lớp
bụi của áp bức, nhưng chỉ cần một tiếng trống vang lên,
tất cả lại bừng tỉnh.
Đầu thế kỷ I, vùng đất Giao Chỉ nằm dưới ách cai trị của nhà Đông Hán.
Sau nhiều thế hệ bị phương Bắc đặt quan lại,
thu thuế, bắt cống nạp và áp đặt luật lệ,
đời sống người Việt cổ ngày càng nặng nề.
Ở các vùng châu quận, chính quyền đô hộ đặt bộ máy cai trị,
dựa vào quan lại Hán cùng một phần tầng lớp địa phương để kiểm soát dân chúng.
Dưới những mái nhà bình dị bên sông, bên ruộng,
người dân vẫn cày cấy, vẫn dệt vải, vẫn thờ tổ tiên,
vẫn giữ phong tục của mình.
Nhưng trên đầu họ là những mệnh lệnh xa lạ,
những khoản thuế nặng, những kẻ cai trị coi vùng đất này như nơi để vơ vét.
Trong số các viên quan đô hộ khét tiếng thời ấy,
sử sách nhắc nhiều đến Tô Định, Thái thú quận Giao Chỉ.
Ông ta được chép là người tham lam, tàn bạo,
khiến lòng người oán hận.
Dưới sự cai trị ấy, những mầm lửa phản kháng âm ỉ lan ra khắp nơi.
Nhưng một cuộc nổi dậy lớn không chỉ cần nỗi đau.
Nó cần người đứng lên, cần ngọn cờ đủ mạnh để quy tụ lòng người.
Và ngọn cờ ấy đã xuất hiện từ vùng Mê Linh.
Hai người con gái dòng lạc tướng
Ở đất Mê Linh, thuộc vùng nay thường gắn với khu vực Vĩnh Phúc và Hà Nội,
có hai chị em sinh ra trong một gia đình Lạc tướng.
Người chị là Trưng Trắc.
Người em là Trưng Nhị.
Từ nhỏ, hai bà đã lớn lên trong không khí của một dòng họ có uy thế địa phương.
Họ không chỉ biết việc nhà, việc ruộng,
mà còn hiểu chuyện cai quản dân chúng, hiểu thế nào là danh dự của một cộng đồng
đang bị chèn ép.
Hình ảnh Hai Bà Trưng trong ký ức dân gian luôn gắn với khí phách mạnh mẽ:
cưỡi voi, cầm quân, phất cờ giữa trận tiền.
Nhưng trước khi trở thành biểu tượng ấy,
họ là những con người sống trong một thời đại đầy áp lực,
khi quyền lực bản địa bị chính quyền đô hộ từng bước hạn chế.
Trưng Trắc kết duyên với Thi Sách, con trai Lạc tướng Chu Diên.
Cuộc hôn nhân ấy không chỉ là chuyện riêng của hai người,
mà còn là sự gắn kết giữa các thế lực bản địa có uy tín.
Trong bối cảnh nhà Hán muốn siết chặt quyền kiểm soát,
những liên kết như vậy có thể trở thành điều khiến quan đô hộ lo ngại.
Sử sách về Thi Sách không ghi quá nhiều chi tiết,
nhưng truyền thống lịch sử Việt Nam thường kể rằng ông là người có chí chống lại
sự áp bức của Tô Định.
Cái chết của Thi Sách, được gắn với sự tàn bạo của chính quyền đô hộ,
trở thành một trong những nguyên nhân trực tiếp làm bùng lên cuộc khởi nghĩa.
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn cuộc nổi dậy ấy như sự trả thù cho một người chồng,
ta sẽ làm nhỏ đi tầm vóc của nó.
Nỗi đau của Trưng Trắc là có thật trong truyền thống kể lại.
Nhưng phía sau nỗi đau ấy là nỗi uất hận của cả một vùng đất.
Khi Thi Sách ngã xuống, đó không chỉ là bi kịch của một gia đình,
mà là dấu hiệu cho thấy người Hán đã chạm đến giới hạn chịu đựng của các thủ lĩnh
bản địa.
Và Trưng Trắc, cùng em gái Trưng Nhị, đã biến nỗi đau thành lời hiệu triệu.