Những người phụ nữ đứng giữa lịch sử
Điều khiến câu chuyện Hai Bà Trưng đặc biệt không chỉ là lòng yêu nước,
mà còn là vị trí của phụ nữ trong biến cố lịch sử này.
Ở nhiều nền sử học cổ, phụ nữ thường xuất hiện ở hậu cung,
gia đình, hoặc như nhân vật phụ quanh quyền lực nam giới.
Nhưng trong câu chuyện Hai Bà Trưng, phụ nữ là người mở đầu,
người lãnh đạo, người quyết định vận mệnh cuộc khởi nghĩa.
Trưng Trắc không chỉ là vợ của Thi Sách.
Bà là Trưng Vương.
Trưng Nhị không chỉ là em gái đi theo.
Bà là người cùng chị dựng cờ, cùng chia sẻ trách nhiệm và cùng bước vào bất tử.
Những nữ tướng được dân gian thờ phụng bên cạnh Hai Bà,
dù mỗi nhân vật có mức độ sử liệu khác nhau,
cho thấy trong trí nhớ của người Việt, cuộc khởi nghĩa ấy là một thời khắc phụ
nữ bước ra trận tiền với tư thế hiên ngang.
Đó là lý do sau gần hai nghìn năm, hình ảnh Hai Bà vẫn có sức lay động mạnh.
Không chỉ vì họ chống ngoại xâm, mà vì họ phá vỡ mọi hình dung nhỏ hẹp về vai trò
của người phụ nữ trong lịch sử.
Họ không chờ ai cứu dân mình.
Họ tự đứng lên.
Từ thất bại đến biểu tượng bất tử
Nếu xét bằng kết quả trước mắt, cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng chỉ giành được độc
lập trong một thời gian ngắn.
Nhưng lịch sử không chỉ được đo bằng số năm tồn tại của một chính quyền.
Có những ngọn lửa cháy không lâu, nhưng đủ soi đường cho nhiều thế hệ.
Cuộc khởi nghĩa năm 40 đã chứng minh rằng người Việt không chấp nhận bị đồng hóa
và khuất phục.
Nó xuất hiện rất sớm trong thời kỳ Bắc thuộc,
khi bộ máy đô hộ còn đang tìm cách bám rễ sâu vào đời sống bản địa.
Chính vì thế, tiếng trống Mê Linh có ý nghĩa như lời tuyên bố đầu tiên thật mạnh
mẽ:
dân tộc này còn đây, phong tục này còn đây,
ý chí tự chủ này còn đây.
Sau Hai Bà Trưng, lịch sử Việt Nam còn trải qua nhiều thế kỷ Bắc thuộc nữa.
Nhưng tinh thần phản kháng không mất.
Những cuộc nổi dậy sau này, từ Bà Triệu đến Lý Bí,
Mai Thúc Loan, Phùng Hưng, rồi tới chiến thắng Bạch Đằng của Ngô Quyền,
đều nằm trong dòng chảy lâu dài của khát vọng tự chủ.
Hai Bà Trưng đứng ở đầu dòng chảy ấy như hai ngọn cờ lớn.
Người đời sau lập đền thờ, mở hội, kể chuyện,
dựng tượng, truyền tụng công lao.
Ở nhiều nơi, ngày hội Hai Bà không chỉ là nghi lễ tưởng niệm,
mà còn là cách cộng đồng nhắc nhau về lòng biết ơn và khí phách.
Mỗi lần tiếng trống hội vang lên, lịch sử như trở lại:
voi chiến, cờ nghĩa, dòng Hát, Mê Linh,
và bóng dáng hai người phụ nữ đi vào cõi bất tử.