Người dùng tướng, dùng dân và dùng đạo nghĩa
Một thống soái lớn không chỉ biết đánh,
mà phải biết dùng người.
Dưới thời Trần, nhiều nhân vật tài năng cùng xuất hiện:
Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Phạm Ngũ Lão,
Trần Khánh Dư, Yết Kiêu, Dã Tượng và nhiều tướng sĩ khác.
Trần Quốc Tuấn biết để người khác phát huy tài năng.
Ông không biến mình thành cái bóng che khuất tất cả.
Ông là trung tâm điều phối, là người giữ đạo nghĩa chung,
là người khiến các lực lượng khác nhau cùng phục vụ mục tiêu giữ nước.
Ông cũng hiểu sức mạnh của dân.
Những kế sách như vườn không nhà trống,
chiến tranh tiêu hao, cắt lương, phục kích đều cần dân chúng tham gia.
Nếu dân không tin triều đình, họ sẽ không chịu gian khổ.
Nếu dân tin, họ sẵn sàng bỏ nhà, giấu lương,
báo tin, dẫn đường, chấp nhận thiệt thòi để đất nước thắng trận.
Bởi vậy, Trần Quốc Tuấn không chỉ dùng binh pháp,
ông dùng đạo nghĩa.
Chính nghĩa khiến người ta chịu đựng được gian nan.
Chính nghĩa khiến lời hịch có sức lay động.
Chính nghĩa khiến cả một dân tộc không chịu cúi đầu.
Binh pháp và tầm nhìn của một bậc thầy quân sự
Tên tuổi Trần Quốc Tuấn gắn với tư tưởng quân sự sâu sắc.
Binh thư yếu lược được truyền tụng là tác phẩm liên quan đến ông,
dù văn bản lưu truyền về sau có những vấn đề cần khảo cứu.
Dù vậy, không ai phủ nhận ông là một trong những nhà quân sự kiệt xuất nhất lịch
sử Việt Nam.
Điểm đặc biệt trong nghệ thuật quân sự của ông là sự linh hoạt.
Ông không thần thánh hóa một cách đánh duy nhất.
Khi cần rút thì rút.
Khi cần đánh thì đánh.
Khi địch mạnh thì tránh chỗ mạnh.
Khi địch yếu thì đánh vào điểm yếu.
Khi địch thiếu lương thì làm cho chúng càng thiếu.
Khi chúng muốn đánh nhanh thì kéo dài.
Khi chúng muốn yên ổn trên sông thì biến dòng sông thành cạm bẫy.
Ông hiểu rằng chiến tranh không chỉ nằm ở gươm giáo,
mà nằm ở tâm lý, hậu cần, địa hình, thời tiết,
lòng dân và thời cơ.
Chính vì thế, quân Nguyên có thể mạnh trong những cuộc chinh phạt rộng lớn,
nhưng khi vào Đại Việt lại rơi vào thế trận mà người Việt làm chủ.
Người cha, người thầy và những lời răn trong gia đình
Cuộc đời Trần Quốc Tuấn không chỉ có chiến trường.
Ông còn là người cha trong một gia đình lớn của hoàng tộc.
Những câu chuyện ông thử lòng con, nghiêm khắc với con,
dặn dò việc nhà cho thấy ông rất coi trọng đạo nghĩa.
Ông hiểu rằng một dòng họ lớn nếu không giữ được kỷ cương sẽ dễ sinh loạn.
Một người con có tài nhưng không hiểu đại nghĩa có thể trở thành mối nguy.
Bởi vậy, ông không chỉ dạy con bằng tình cảm,
mà bằng nguyên tắc.
Với ông, thân tình không được đứng trên xã tắc.
Điều ấy làm hình ảnh Trần Quốc Tuấn vừa lớn lao vừa gần gũi.
Ông không phải một bức tượng không cảm xúc.
Ông có nỗi đau của người con, có sự nghiêm khắc của người cha,
có nỗi lo của người chủ tướng, có trách nhiệm của người bề tôi.
Chính vì có đủ những giằng xé ấy, lựa chọn của ông càng đáng kính.
Một người không có cám dỗ mà sống đúng thì đáng quý.
Nhưng một người có đủ quyền lực, đủ lý do riêng để đi sai,
mà vẫn chọn đại nghĩa, thì đáng kính hơn nhiều.