Mở đầu – ngọn núi lớn trong lịch sử đại việt
Trong lịch sử Việt Nam, có những con người không chỉ thuộc về một triều đại,
mà thuộc về ký ức lâu dài của cả dân tộc.
Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn là một trong những con người như thế.
Nhắc đến ông, người ta nhớ đến ba lần kháng chiến chống Nguyên – Mông,
nhớ đến Bạch Đằng, nhớ đến Hịch tướng sĩ,
nhớ đến câu nói cứng như thép trước nguy cơ đầu hàng,
nhớ đến lời dặn “khoan thư sức dân” trước khi nhắm mắt.
Nhưng nếu chỉ kể ông như một vị tướng thắng trận,
câu chuyện ấy vẫn chưa đủ.
Trần Quốc Tuấn còn là người đã đi qua bi kịch gia tộc,
thắng được lòng riêng, giữ được đại nghĩa,
quy tụ được lòng người, rồi sau khi mất được nhân dân tôn kính như Đức Thánh Trần.
Ông là một con người lịch sử có thật, nhưng cũng là một biểu tượng tinh thần.
Trong đời ông có chính trị, chiến tranh,
gia đình, đạo nghĩa, binh pháp, lòng dân và tín ngưỡng.
Tất cả hòa vào nhau, tạo nên hình tượng một vị tướng không chỉ giỏi đánh giặc,
mà còn biết giữ hồn nước.
Muốn hiểu vì sao Trần Quốc Tuấn được phong thánh trong lòng dân,
phải kể cuộc đời ông thật đầy đủ:
từ khi sinh ra trong bóng lời thề của cha,
đến lúc trở thành Quốc công Tiết chế;
từ những năm triều Trần đứng trước vó ngựa Nguyên – Mông,
đến chiến thắng Bạch Đằng;
từ những lời ông nói với vua, với tướng sĩ,
với con cháu, đến ngày ông đi vào cõi bất tử.
Sinh ra giữa buổi đầu nhà trần
Trần Quốc Tuấn sinh năm 1228.
Ông là con của An Sinh Vương Trần Liễu,
anh ruột vua Trần Thái Tông.
Đó là thời nhà Trần mới dựng nghiệp chưa lâu,
quyền lực triều đình còn đang được củng cố,
những biến động trong hoàng tộc vẫn để lại nhiều vết thương.
Cha ông, Trần Liễu, từng trải qua nỗi uất hận lớn trong biến cố nội bộ hoàng tộc.
Sử cũ ghi lại rằng trước khi mất, Trần Liễu dặn con phải vì cha mà lấy lại thiên
hạ.
Lời ấy nếu đặt vào một gia đình bình thường đã nặng;
đặt vào một dòng họ đang nắm quyền cai trị đất nước thì càng nặng hơn.
Nó không chỉ là lời trăn trối của cha với con,
mà có thể trở thành mồi lửa cho một cuộc tranh đoạt quyền lực.
Một đứa trẻ sinh ra trong hoàn cảnh ấy rất dễ lớn lên cùng oán hận.
Trần Quốc Tuấn có dòng máu quý tộc, có tài năng,
có vị thế.
Nếu ông chọn con đường trả thù cho cha,
triều Trần có thể rơi vào chia rẽ nghiêm trọng.
Mà lịch sử trớ trêu ở chỗ:
đúng vào thời nhà Trần cần đoàn kết nhất,
đế quốc Mông Cổ và sau đó là nhà Nguyên đang vươn sức mạnh xuống phương Nam.
Vậy nên, thử thách đầu tiên của Trần Quốc Tuấn không phải là quân giặc bên ngoài,
mà là ngọn lửa trong lòng mình.
Lời thề của cha và cuộc chiến trong tâm
Sử sách và truyền thuyết về Trần Quốc Tuấn thường nhắc đến việc ông từng đem lời
cha dặn hỏi những người thân tín.
Yết Kiêu và Dã Tượng, hai gia tướng nổi tiếng trung nghĩa,
đã can ngăn ông.
Họ hiểu rằng gây loạn trong nước khi ngoại bang rình rập là điều nguy hiểm cho
xã tắc.
Ông cũng từng dò hỏi các con.
Có người hiểu được đạo lớn, có người lại nói thuận theo ý tranh đoạt.
Câu chuyện về thái độ nghiêm khắc của ông với Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng
cho thấy Trần Quốc Tuấn không xem lời cha dặn là chuyện nhẹ.
Ông đã đặt nó lên bàn cân đạo nghĩa, đã thử lòng người,
đã nhìn thấy hậu quả nếu một người có quyền lực đặt thù riêng lên trên nước nhà.
Chính ở đây, tầm vóc của ông bắt đầu hiện ra.
Một người bình thường có thể dễ dàng nói rằng mình yêu nước khi không bị thù nhà
kéo lại.
Nhưng Trần Quốc Tuấn phải lựa chọn giữa hiếu với cha và nghĩa với nước.
Ông không phủ nhận nỗi đau của cha, nhưng ông không để nỗi đau ấy biến thành tai
họa cho Đại Việt.
Ông đã thắng được ý riêng, đặt sự tồn vong của dân tộc lên trên vết thương gia
tộc.
Trước khi trở thành người đánh bại quân Nguyên,
ông đã đánh bại chính bóng tối trong lòng mình.
Nhà trần và cơn bão từ thảo nguyên
Thế kỷ XIII là thời đại vó ngựa Mông Cổ làm rung chuyển nhiều vùng đất.
Từ thảo nguyên phương Bắc, các đạo quân Mông Cổ tràn đi với tốc độ đáng sợ,
đánh bại nhiều quốc gia và vương triều.
Sau khi Hốt Tất Liệt lập nhà Nguyên ở Trung Hoa,
tham vọng mở rộng xuống phương Nam càng trở nên rõ rệt.
Đại Việt khi ấy không rộng lớn như các đế quốc.
Nhưng đất nước nhỏ ấy có một điều quân xâm lược thường đánh giá thấp:
ý chí giữ nước đã được hun đúc qua nhiều thế kỷ.
Từ Bạch Đằng thời Ngô Quyền đến những cuộc chiến chống Tống,
người Việt hiểu rằng mất nước không chỉ là mất ngai vàng của vua,
mà là mất ruộng đồng, làng xóm, tiếng nói,
phong tục, quyền sống của dân chúng.
Năm 1258, quân Mông Cổ lần đầu tiến vào Đại Việt.
Cuộc kháng chiến ấy kết thúc bằng thắng lợi của triều Trần,
nhưng nó cũng là lời cảnh báo:
kẻ thù phương Bắc sẽ không dễ bỏ cuộc.
Những năm sau đó, áp lực bang giao, yêu sách thần phục,
yêu cầu mượn đường đánh Chiêm Thành và các đòi hỏi ngang ngược của nhà Nguyên liên
tục đè nặng lên Đại Việt.
Triều Trần cần một người không chỉ có tài cầm quân,
mà còn đủ uy tín để quy tụ vương hầu, tướng sĩ và dân chúng.
Người ấy chính là Trần Quốc Tuấn.
Quốc công tiết chế – người được gửi vận mệnh
Khi chiến tranh ngày càng khó tránh, Trần Quốc Tuấn được giao trọng trách Quốc
công Tiết chế, thống lĩnh quân đội.
Đây là một chức vụ đặc biệt quan trọng.
Trong một triều đại có nhiều vương hầu tài giỏi,
việc thống nhất quyền chỉ huy không hề đơn giản.
Nếu mỗi người giữ một ý, Đại Việt sẽ tự làm yếu mình trước khi giặc đến.
Trần Quốc Tuấn có điều kiện để làm việc đó.
Ông thuộc hoàng tộc, có tài năng, có uy tín,
nhưng quan trọng hơn cả là có đức độ.
Người ta có thể phục một người vì chức vị,
nhưng chỉ thật sự đi theo một người khi tin vào nhân cách của người ấy.
Trần Quốc Tuấn đã cho thấy ông không đặt lợi ích riêng lên trên đất nước,
nên lời hiệu triệu của ông có sức nặng đặc biệt.
Ông nghiên cứu thế giặc, thế ta.
Quân Nguyên mạnh về kỵ binh, có kinh nghiệm chinh chiến,
có tổ chức, nhưng khi tiến vào Đại Việt phải đối mặt với sông ngòi,
khí hậu, rừng núi, đường tiếp tế dài, lương thảo khó bảo đảm.
Đại Việt không thể đánh theo kiểu lấy sức chọi sức một cách cứng nhắc.
Muốn thắng, phải biết lùi, biết nhử, biết cắt lương,
biết chọn thời cơ, biết biến đất nước mình thành một chiến trường mà kẻ thù càng
đi sâu càng mệt mỏi.
Hội nghị diên hồng và ý chí cả nước
Trước cuộc xâm lược lớn của quân Nguyên,
triều Trần không chỉ bàn việc trong cung cấm.
Sử sách ghi lại Hội nghị Diên Hồng, nơi các bô lão được hỏi nên hòa hay nên đánh.
Tiếng hô “đánh” trở thành biểu tượng của ý chí toàn dân.
Dù chi tiết hội nghị qua thời gian có thể được truyền tụng với sắc thái thiêng
liêng, ý nghĩa cốt lõi vẫn rất rõ:
triều Trần hiểu rằng chiến tranh giữ nước không thể chỉ là việc của triều đình.
Nếu dân không theo, quân đội sẽ thiếu lương,
thiếu hậu phương, thiếu tai mắt, thiếu niềm tin.
Nếu dân cùng quyết, mỗi làng mạc, mỗi bến sông,
mỗi cánh đồng đều có thể trở thành một phần của thế trận.
Trần Quốc Tuấn là người hiểu sâu điều đó.
Ông không xây dựng chiến thắng chỉ trên gươm giáo,
mà trên lòng người.
Một đạo quân có thể thua một trận rồi gượng dậy;
nhưng nếu lòng dân tan rã, đất nước sẽ khó đứng lên.
Vì thế, việc khơi dậy ý chí chống giặc là bước chuẩn bị không kém gì rèn binh khí
hay bố trí trận địa.
Hịch tướng sĩ – lời máu nóng trước giờ xuất trận
Trong những ngày chiến tranh gần kề, Trần Quốc Tuấn viết Hịch tướng sĩ.
Đây là một trong những áng văn yêu nước nổi tiếng nhất của lịch sử Việt Nam.
Ông không viết bằng giọng xa cách của người đứng trên cao.
Ông viết như một chủ tướng đau cùng nỗi đau của đất nước,
lo cùng nỗi lo của quân sĩ.
Ông nhắc đến sự ngang ngược của giặc, nhắc đến nhục nếu mất nước,
nhắc đến trách nhiệm của người làm tướng.
Ông phê phán thói ham vui, lơ là, chỉ lo thú riêng mà quên hiểm họa chung.
Những lời trong bài hịch không chỉ để khích lệ chiến đấu,
mà còn để đánh thức lòng tự trọng.
Trần Quốc Tuấn khiến tướng sĩ hiểu rằng nếu đất nước mất,
mọi thứ họ đang hưởng sẽ không còn ý nghĩa.
Nhà cửa, vợ con, danh dự, bổng lộc, cuộc sống yên ổn – tất cả đều có thể bị giày
xéo.
Hịch tướng sĩ vì vậy không chỉ là lời kêu gọi cầm gươm.
Nó là câu hỏi đặt vào lương tâm:
khi non sông lâm nguy, anh là ai?
Anh đứng ở đâu?
Anh sống để hưởng riêng, hay sống để xứng đáng với đất nước đã nuôi mình?
Năm 1285 – thăng long bỏ trống và cái bẫy của thời gian
Năm 1285, quân Nguyên mở cuộc xâm lược lớn.
Thoát Hoan chỉ huy đại quân từ phía bắc tiến xuống,
Toa Đô từ phía nam đánh ra, tạo thế gọng kìm vô cùng nguy hiểm.
Quân giặc đông, khí thế mạnh, nhiều nơi bị uy hiếp.
Thăng Long đứng trước hiểm họa.
Triều Trần chọn rút khỏi kinh thành.
Đây là quyết định khó khăn, bởi trong mắt nhiều người,
bỏ kinh đô có thể bị xem là dấu hiệu thất bại.
Nhưng với Trần Quốc Tuấn và triều Trần,
giữ kinh đô bằng mọi giá trong lúc địch đang mạnh có thể làm tiêu tan lực lượng
chủ lực.
Rút lui không phải là chạy trốn;
rút lui là kéo dài trận đấu để biến sức mạnh ban đầu của giặc thành gánh nặng.
Quân dân thực hiện kế vườn không nhà trống.
Giặc vào được Thăng Long nhưng không có điều chúng cần nhất:
lương thực, sự khuất phục và một chiến thắng quyết định.
Kinh thành trở thành khoảng trống.
Đội quân xâm lược càng ở lâu càng thiếu thốn.
Khí hậu, địa hình, sự quấy rối liên tục và đường tiếp tế khó khăn bắt đầu bào mòn
chúng.
Đó là nghệ thuật dùng thời gian làm vũ khí.
Những ngày nguy khốn và sự vững vàng của chủ tướng
Trong chiến tranh, giai đoạn nguy hiểm nhất không phải lúc quân ta đang thắng,
mà là lúc phải chịu đựng khi chưa thấy chiến thắng.
Năm 1285, có những thời điểm tình thế Đại Việt rất căng thẳng.
Quân Nguyên ép mạnh, triều đình phải di chuyển,
nhiều vùng đất bị giặc càn qua.
Chính trong những ngày ấy, vai trò của Trần Quốc Tuấn càng quan trọng.
Một chủ tướng không chỉ cần tài đánh trận,
mà cần khả năng giữ tinh thần cho cả đội ngũ.
Nếu ông hoang mang, vương hầu hoang mang.
Nếu vương hầu hoang mang, quân sĩ dao động.
Nếu quân sĩ dao động, dân chúng mất niềm tin.
Trần Quốc Tuấn hiểu rằng chiến tranh với quân Nguyên không thể đo bằng từng bước
lùi trước mắt.
Điều quyết định là bảo toàn lực lượng, giữ lòng dân,
cắt sức địch và chờ thời cơ.
Trong cái nhìn ấy, sự kiên nhẫn không phải yếu đuối.
Nó là bản lĩnh.
Một người nóng vội có thể đòi giao chiến ngay để giữ danh.
Một người biết giữ nước phải dám chịu tiếng lùi để thắng trận cuối cùng.
Hàm tử, chương dương và ngọn lửa phản công
Khi quân Nguyên đã mỏi mệt, thời cơ phản công đến.
Quân Trần liên tiếp giành thắng lợi ở Hàm Tử,
Chương Dương, Tây Kết.
Các tướng lĩnh nhà Trần như Trần Quang Khải,
Trần Nhật Duật, Trần Khánh Dư và nhiều người khác góp phần làm xoay chuyển cục
diện.
Những trận đánh ấy cho thấy chiến lược của triều Trần không phải thụ động chịu
đòn.
Rút lui chỉ là bước đầu để bảo toàn lực lượng.
Khi địch rơi vào thế bất lợi, Đại Việt lập tức phản kích.
Toa Đô bị tiêu diệt, Thoát Hoan phải tháo chạy.
Cuộc xâm lược lần thứ hai thất bại nặng nề.
Trần Quốc Tuấn không giành chiến thắng một mình,
nhưng ông là người giữ trục chiến lược cho toàn cuộc kháng chiến.
Ông để các tướng phát huy sở trường, phối hợp các mặt trận,
biến từng chiến thắng nhỏ thành bước ngoặt lớn.
Ở đây, ta thấy rõ phẩm chất của một thống soái:
không chỉ biết xông lên, mà biết điều khiển nhịp của cả cuộc chiến.
Thắng một lần chưa phải đã yên
Sau thất bại năm 1285, nhà Nguyên vẫn chưa từ bỏ tham vọng.
Một đế quốc lớn không dễ chấp nhận bị một nước nhỏ đánh bại.
Hốt Tất Liệt tiếp tục chuẩn bị cho cuộc xâm lược lần thứ ba.
Đại Việt cũng không ngủ quên trên chiến thắng.
Trần Quốc Tuấn và triều Trần hiểu rằng kẻ thù sẽ quay lại với sự chuẩn bị kỹ hơn.
Lần sau, chúng sẽ chú ý nhiều hơn đến lương thảo và thủy quân.
Vì vậy, công việc giữ nước tiếp tục:
chỉnh đốn quân đội, củng cố phòng tuyến,
theo dõi đường tiến quân, chuẩn bị thế trận sông nước.
Chiến tranh vệ quốc không chỉ là những ngày đánh nhau.
Nó còn là những tháng năm chuẩn bị trong im lặng.
Người dân phải phục hồi sau mất mát, nhưng cũng phải sẵn sàng khi giặc đến.
Tướng sĩ phải vui vì chiến thắng, nhưng không được kiêu.
Triều đình phải ngoại giao, nhưng không được mất cảnh giác.
Trần Quốc Tuấn là người sống trong trạng thái cảnh giác ấy.
Ông hiểu rằng giữ nước là việc lâu dài,
không phải một tiếng reo sau trận thắng.
Đoàn thuyền lương và điểm yếu của đại quân nguyên
Năm 1287, quân Nguyên lại kéo sang.
Lần này, chúng chuẩn bị đoàn thuyền lương lớn do Trương Văn Hổ phụ trách.
Đây là điểm then chốt.
Một đội quân mạnh đến đâu nếu không có lương thực cũng sẽ yếu đi nhanh chóng.
Trần Quốc Tuấn nhìn ra điều đó.
Trong chiến tranh, đánh vào bụng địch đôi khi quan trọng không kém đánh vào đầu
địch.
Nếu quân Nguyên tiến sâu mà mất lương, chúng sẽ rơi vào thế bị động.
Khi đó, quân đông trở thành gánh nặng, thuyền nhiều trở thành mục tiêu,
khí thế ban đầu biến thành lo lắng.
Tại Vân Đồn, Trần Khánh Dư đánh tan đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ.
Đây là một chiến công có ý nghĩa rất lớn.
Nó làm đảo lộn kế hoạch của quân Nguyên,
đẩy chúng vào cảnh thiếu lương giữa đất Đại Việt.
Từ đó, thế trận bắt đầu nghiêng.
Kẻ đi xâm lược càng ở lâu càng nguy hiểm.
Chúng không thể dễ dàng chiếm được lương từ dân,
không thể yên tâm trên sông nước, không thể tìm một trận quyết định theo ý mình.
Bạch đằng – dòng sông chờ giờ nước rút
Khi quân Nguyên buộc phải rút lui, Trần Quốc Tuấn chuẩn bị trận quyết chiến trên
sông Bạch Đằng.
Dòng sông này từng là nơi Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán năm 938,
mở ra thời kỳ độc lập lâu dài cho dân tộc.
Đến năm 1288, Bạch Đằng lại được chọn làm nơi kết liễu tham vọng xâm lược.
Trận địa cọc được bố trí dưới lòng sông,
lợi dụng thủy triều.
Đây là một kế sách đòi hỏi hiểu biết sâu sắc về địa hình,
con nước, thời điểm và tâm lý đối phương.
Quân Trần phải nhử địch vào đúng lúc nước còn cao,
khiến thuyền giặc tiến sâu.
Khi nước rút, cọc nhọn lộ ra, thuyền lớn mắc kẹt,
đội hình rối loạn.
Lúc ấy, quân Trần từ nhiều hướng đánh vào.
Bạch Đằng không phải chiến thắng của may rủi.
Nó là kết quả của sự chuẩn bị, kiên nhẫn và trí tuệ.
Một dòng sông bình thường trở thành trận đồ.
Con nước trở thành đồng minh.
Cọc gỗ trở thành lưỡi kiếm giấu dưới đáy sông.
Và trên tất cả, đó là chiến thắng của một dân tộc biết dùng chính đất nước mình
để bảo vệ đất nước mình.
Ô mã nhi bị bắt và nỗi nhục của quân xâm lược
Trận Bạch Đằng năm 1288 kết thúc bằng thất bại nặng nề của quân Nguyên.
Ô Mã Nhi và nhiều tướng giặc bị bắt.
Đạo thủy quân tan vỡ.
Thoát Hoan phải rút chạy.
Sau ba lần xâm lược, đế quốc Nguyên vẫn không khuất phục được Đại Việt.
Chiến thắng ấy vang xa không chỉ vì quân Trần đánh bại một đạo quân mạnh,
mà vì Đại Việt đã đánh bại nỗi sợ.
Một nước nhỏ có thể thua nếu chỉ nhìn vào quân số.
Nhưng nếu có lòng dân, có tướng giỏi, có chiến lược đúng,
có sự đoàn kết, thì nước nhỏ ấy có thể làm nên điều tưởng như không thể.
Trần Quốc Tuấn trở thành biểu tượng của chiến thắng ấy.
Nhưng ông không phải kiểu anh hùng đứng một mình trên đỉnh cao.
Ông là người quy tụ cả một thời đại:
vua Trần, vương hầu, tướng sĩ, dân chúng,
những người chèo thuyền, những người cắm cọc,
những người đưa tin, những người giữ làng,
những người hy sinh không để lại tên.
Vĩ đại của ông nằm ở chỗ:
ông làm cho sức mạnh của nhiều người cùng chảy về một hướng.
Người dùng tướng, dùng dân và dùng đạo nghĩa
Một thống soái lớn không chỉ biết đánh,
mà phải biết dùng người.
Dưới thời Trần, nhiều nhân vật tài năng cùng xuất hiện:
Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Phạm Ngũ Lão,
Trần Khánh Dư, Yết Kiêu, Dã Tượng và nhiều tướng sĩ khác.
Trần Quốc Tuấn biết để người khác phát huy tài năng.
Ông không biến mình thành cái bóng che khuất tất cả.
Ông là trung tâm điều phối, là người giữ đạo nghĩa chung,
là người khiến các lực lượng khác nhau cùng phục vụ mục tiêu giữ nước.
Ông cũng hiểu sức mạnh của dân.
Những kế sách như vườn không nhà trống,
chiến tranh tiêu hao, cắt lương, phục kích đều cần dân chúng tham gia.
Nếu dân không tin triều đình, họ sẽ không chịu gian khổ.
Nếu dân tin, họ sẵn sàng bỏ nhà, giấu lương,
báo tin, dẫn đường, chấp nhận thiệt thòi để đất nước thắng trận.
Bởi vậy, Trần Quốc Tuấn không chỉ dùng binh pháp,
ông dùng đạo nghĩa.
Chính nghĩa khiến người ta chịu đựng được gian nan.
Chính nghĩa khiến lời hịch có sức lay động.
Chính nghĩa khiến cả một dân tộc không chịu cúi đầu.
Binh pháp và tầm nhìn của một bậc thầy quân sự
Tên tuổi Trần Quốc Tuấn gắn với tư tưởng quân sự sâu sắc.
Binh thư yếu lược được truyền tụng là tác phẩm liên quan đến ông,
dù văn bản lưu truyền về sau có những vấn đề cần khảo cứu.
Dù vậy, không ai phủ nhận ông là một trong những nhà quân sự kiệt xuất nhất lịch
sử Việt Nam.
Điểm đặc biệt trong nghệ thuật quân sự của ông là sự linh hoạt.
Ông không thần thánh hóa một cách đánh duy nhất.
Khi cần rút thì rút.
Khi cần đánh thì đánh.
Khi địch mạnh thì tránh chỗ mạnh.
Khi địch yếu thì đánh vào điểm yếu.
Khi địch thiếu lương thì làm cho chúng càng thiếu.
Khi chúng muốn đánh nhanh thì kéo dài.
Khi chúng muốn yên ổn trên sông thì biến dòng sông thành cạm bẫy.
Ông hiểu rằng chiến tranh không chỉ nằm ở gươm giáo,
mà nằm ở tâm lý, hậu cần, địa hình, thời tiết,
lòng dân và thời cơ.
Chính vì thế, quân Nguyên có thể mạnh trong những cuộc chinh phạt rộng lớn,
nhưng khi vào Đại Việt lại rơi vào thế trận mà người Việt làm chủ.
Người cha, người thầy và những lời răn trong gia đình
Cuộc đời Trần Quốc Tuấn không chỉ có chiến trường.
Ông còn là người cha trong một gia đình lớn của hoàng tộc.
Những câu chuyện ông thử lòng con, nghiêm khắc với con,
dặn dò việc nhà cho thấy ông rất coi trọng đạo nghĩa.
Ông hiểu rằng một dòng họ lớn nếu không giữ được kỷ cương sẽ dễ sinh loạn.
Một người con có tài nhưng không hiểu đại nghĩa có thể trở thành mối nguy.
Bởi vậy, ông không chỉ dạy con bằng tình cảm,
mà bằng nguyên tắc.
Với ông, thân tình không được đứng trên xã tắc.
Điều ấy làm hình ảnh Trần Quốc Tuấn vừa lớn lao vừa gần gũi.
Ông không phải một bức tượng không cảm xúc.
Ông có nỗi đau của người con, có sự nghiêm khắc của người cha,
có nỗi lo của người chủ tướng, có trách nhiệm của người bề tôi.
Chính vì có đủ những giằng xé ấy, lựa chọn của ông càng đáng kính.
Một người không có cám dỗ mà sống đúng thì đáng quý.
Nhưng một người có đủ quyền lực, đủ lý do riêng để đi sai,
mà vẫn chọn đại nghĩa, thì đáng kính hơn nhiều.
Khoan thư sức dân – lời dặn vượt qua chiến thắng
Sau chiến thắng, điều Trần Quốc Tuấn nghĩ đến không phải chỉ là vinh quang.
Trước khi mất, khi vua hỏi kế giữ nước,
ông để lại lời dặn nổi tiếng:
phải khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc.
Đây là một tư tưởng lớn.
Nó cho thấy ông hiểu gốc của quốc gia không nằm ở thành cao hào sâu,
cũng không chỉ nằm ở quân đội mạnh, mà nằm ở dân.
Dân có sức thì nước có gốc.
Dân kiệt quệ thì nước lung lay.
Sau chiến tranh, người dân cần được nghỉ,
cần được cày cấy, cần được phục hồi, cần được sống yên.
Một vị tướng chỉ biết chiến thắng có thể muốn tiếp tục phô trương quân lực.
Một người giữ nước thật sự biết rằng sau gươm giáo là đời sống.
Nếu không chăm dân, những chiến thắng lớn cũng có thể trở thành nền móng yếu.
Lời dặn ấy khiến Trần Quốc Tuấn vượt ra khỏi hình ảnh võ tướng.
Ông trở thành nhà chính trị có tầm nhìn,
người hiểu rằng trị nước và giữ nước phải đi cùng nhau.
Từ hưng đạo đại vương đến đức thánh trần
Trần Quốc Tuấn mất năm 1300.
Sau khi ông qua đời, nhân dân tôn kính ông là Đức Thánh Trần.
Đây không chỉ là sự tôn vinh của triều đình,
mà là sự lựa chọn của lòng dân.
Vì sao một vị tướng được phong thánh trong tâm thức dân gian?
Bởi ông không chỉ thắng giặc.
Ông đại diện cho sự che chở.
Trong nhiều thế kỷ, khi đất nước gặp tai ương,
khi người dân cần một biểu tượng của chính khí,
của lòng can đảm, của sức mạnh trấn áp điều dữ,
họ nhớ đến Hưng Đạo Đại Vương.
Đền thờ ông xuất hiện ở nhiều nơi.
Lễ hội, nghi thức thờ phụng, những câu chuyện dân gian về ông làm cho hình tượng
ấy sống mãi.
Trong tín ngưỡng dân gian, Đức Thánh Trần là vị thánh trừ tà,
hộ quốc, bảo dân.
Nhưng đằng sau lớp áo linh thiêng ấy là một con người lịch sử đã sống đủ lớn để
được nhân dân gửi gắm niềm tin.
Không phải ai thắng trận cũng thành thánh.
Chỉ những người chiến thắng bằng cả đạo nghĩa,
nhân cách và công lao cứu nước mới có thể đi sâu vào tâm thức dân tộc như vậy.
Ngọn lửa còn cháy trên sông nước đại việt
Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn là một trong những đỉnh cao của lịch sử Việt Nam.
Ông sinh ra trong bóng tối của thù nhà,
nhưng chọn ánh sáng của nghĩa nước.
Ông đứng trước đế quốc hùng mạnh, nhưng không khuất phục.
Ông cầm quân, viết hịch, dùng binh, dùng người,
dùng lòng dân, rồi để lại lời dặn sâu xa cho hậu thế.
Nếu nhìn cuộc đời ông như một dòng sông,
ta sẽ thấy dòng sông ấy bắt đầu từ những khúc quanh đau đớn,
chảy qua bão lửa chiến tranh, rồi đổ ra biển lớn của sự bất tử.
Ở mỗi chặng, Trần Quốc Tuấn đều phải lựa chọn.
Và những lựa chọn ấy làm nên tầm vóc của ông.
Ông chọn nước thay vì thù riêng.
Ông chọn đoàn kết thay vì tranh đoạt.
Ông chọn đánh giặc bằng trí tuệ thay vì liều lĩnh.
Ông chọn dân làm gốc thay vì chỉ dựa vào quyền lực.
Ông chọn để lại đạo lý giữ nước cho đời sau thay vì chỉ để lại hào quang chiến
thắng.
Ngày nay, khi nhắc đến Đức Thánh Trần, ta không chỉ nhắc đến một nhân vật trong
đền miếu.
Ta nhắc đến một bài học sống còn của dân tộc:
đất nước chỉ vững khi lòng dân vững;
người lãnh đạo chỉ lớn khi biết đặt đại nghĩa lên trên bản thân;
và trong giờ phút hiểm nguy, tinh thần Việt Nam có thể đứng dậy mạnh mẽ hơn mọi
sức ép từ bên ngoài.
Dòng Bạch Đằng vẫn chảy qua năm tháng.
Những cọc gỗ năm xưa đã thành ký ức.
Những đạo quân xâm lược đã tan vào bụi lịch sử.
Nhưng tên tuổi Trần Quốc Tuấn vẫn còn như tiếng trống trận không tắt.
Ông không chỉ là Hưng Đạo Đại Vương của nhà Trần.
Ông là Đức Thánh Trần trong lòng dân Việt,
là vị tướng được phong thánh bởi công lao,
đạo nghĩa và niềm tin bất diệt của một dân tộc luôn biết đứng lên giữ nước.