Và người đứng giữa khúc quanh lịch sử ấy là Ngô Quyền.
Ngô quyền xưng vương và sự lựa chọn cổ loa
Năm 939, Ngô Quyền xưng vương.
Ông không xưng đế.
Ông chọn danh xưng vương, nhưng hành động của ông mang ý nghĩa lớn hơn một tước
hiệu.
Ông đặt nền móng cho một chính quyền độc lập,
tự chủ, không còn lệ thuộc trực tiếp vào triều đình phương Bắc.
Điều đặc biệt là Ngô Quyền chọn Cổ Loa làm kinh đô.
Cổ Loa không phải là một địa danh bình thường.
Đó là nơi gắn với truyền thuyết An Dương Vương,
với nhà nước Âu Lạc, với thành ốc, nỏ thần,
Mỵ Châu - Trọng Thủy, với ký ức xa xưa về một quốc gia của người Việt trước thời
Bắc thuộc.
Khi Ngô Quyền trở lại Cổ Loa, đó không chỉ là lựa chọn địa lý.
Đó là một tuyên ngôn chính trị và tinh thần.
Sau hơn một nghìn năm bị cai trị, ông không đặt trung tâm quyền lực ở một trị sở
kiểu phương Bắc, mà trở về một biểu tượng bản địa.
Cổ Loa như lời nhắc rằng người Việt từng có quốc gia,
từng có kinh đô, từng có chủ quyền, và nay chủ quyền ấy được dựng lại.
Hình dung ngày Ngô Quyền lên ngôi ở Cổ Loa,
ta không nên tưởng tượng một triều đình nguy nga như thời Lý,
Trần về sau.
Đất nước vừa thoát chiến tranh, bộ máy cai trị còn sơ khai,
quyền lực trung ương chưa đủ mạnh để kiểm soát mọi vùng.
Nhưng trong cái giản dị ấy lại có sự lớn lao:
lần đầu tiên sau nhiều thế kỷ, người đứng đầu đất nước không phải là một viên quan
do phương Bắc bổ nhiệm.
Ngô Quyền hiểu rằng chiến thắng quân giặc chỉ là bước đầu.
Giữ được nền tự chủ còn khó hơn.
Ông bắt tay vào xây dựng triều chính.
Sử cũ chép không nhiều về những chính sách cụ thể của ông,
nhưng có thể thấy rõ định hướng căn bản:
lập triều đình riêng, đặt kinh đô riêng,
khẳng định quyền cai trị độc lập.
Những việc ấy tưởng đơn giản, nhưng trong bối cảnh thế kỷ X,
đó là bước chuyển mang tính khai mở.
Từ đây, đất Việt không còn là phần kéo dài của một đế chế phương Bắc.
Dù quan hệ với các triều đại Trung Hoa về sau còn phức tạp,
dù có lúc phải dùng sách lược mềm dẻo, nhưng cái gốc đã thay đổi:
người Việt tự quyết định vận mệnh của mình.
Ngô Quyền là vị vua mở đầu cho kỷ nguyên ấy.
Nhưng triều đại mới sinh ra không có nhiều thời gian để lớn lên.