Một vương triều non trẻ giữa những thế lực cũ
Triều Ngô ra đời trong một hoàn cảnh đặc biệt.
Đất nước vừa thoát khỏi ách đô hộ, nhưng những cấu trúc quyền lực địa phương đã
tồn tại từ lâu.
Trong thời Bắc thuộc và giai đoạn tự chủ của họ Khúc,
họ Dương, các hào trưởng địa phương có vai trò rất lớn.
Họ nắm đất, nắm dân, có lực lượng riêng,
có uy tín riêng trong từng vùng.
Chính quyền trung ương muốn mạnh lên phải thu phục được họ.
Ngô Quyền là người có uy danh rất lớn sau chiến thắng Bạch Đằng.
Uy danh ấy đủ để ông dựng triều, nhưng chưa chắc đủ để biến ngay đất nước thành
một khối thống nhất chặt chẽ.
Đây là điểm quan trọng khi kể về triều Ngô.
Ta không thể nhìn triều Ngô bằng tiêu chuẩn của những triều đại đã hoàn chỉnh về
sau.
Thời ấy, đất nước còn ở buổi đầu dựng lại.
Triều đình chưa có hệ thống quan lại sâu rộng đến tận làng xã.
Các địa phương vẫn dựa nhiều vào thế lực dòng họ,
hào trưởng, tướng lĩnh.
Vì vậy, triều Ngô vừa là vương triều độc lập đầu tiên sau Bắc thuộc,
vừa là một chính quyền đang tìm cách định hình.
Ngô Quyền có tài quân sự, có uy vọng chính trị,
lại có chính danh từ chiến thắng chống ngoại xâm.
Nếu ông sống lâu hơn, có lẽ triều Ngô đã có thêm thời gian củng cố.
Nhưng lịch sử không cho ông quãng thời gian ấy.
Năm 944, Ngô Quyền mất.
Ông làm vua chỉ khoảng sáu năm.
Sáu năm là quá ngắn cho một người vừa giành lại nền độc lập sau hơn nghìn năm.
Ông chưa kịp xây dựng một bộ máy đủ mạnh,
chưa kịp đặt nền pháp chế vững chắc, chưa kịp làm cho các thế lực địa phương hoàn
toàn quy phục.
Khi ông qua đời, khoảng trống quyền lực lập tức mở ra.
Và trong khoảng trống ấy, một người họ Dương bước lên.