Dương tam kha và bóng tối trong cung đình
Sau khi Ngô Quyền mất, đáng lẽ ngôi vị thuộc về con ông.
Nhưng Dương Tam Kha, em của Dương Đình Nghệ và là anh hoặc em của Dương hậu theo
một số ghi chép, đã cướp ngôi.
Sử sách chép rằng Dương Tam Kha tự lập làm vua,
xưng là Bình Vương.
Ông nhận một người con của Ngô Quyền là Ngô Xương Văn làm con nuôi,
trong khi quyền lực thực tế rơi vào tay họ Dương.
Đây là một biến cố nguy hiểm đối với triều Ngô.
Vương triều vừa dựng chưa lâu đã rơi vào tranh đoạt nội bộ.
Chính danh bị lung lay.
Những người trung thành với họ Ngô bất bình.
Các thế lực địa phương nhìn thấy triều đình trung ương không ổn định.
Một vết nứt trong cung đình có thể lan thành đổ vỡ ngoài thiên hạ.
Dương Tam Kha không phải ngoại bang.
Ông thuộc dòng họ có công trong giai đoạn tự chủ trước đó.
Dương Đình Nghệ từng đánh đuổi quân Nam Hán,
giữ quyền cai quản Tĩnh Hải quân, và là người có vai trò quan trọng trước Ngô Quyền.
Nhưng việc Dương Tam Kha cướp ngôi con cháu họ Ngô khiến triều chính mất sự liền
mạch.
Trong những năm Dương Tam Kha nắm quyền,
các nguồn sử liệu không ghi chép thật đầy đủ về chính sách của ông.
Nhưng kết quả thì rõ:
quyền lực trung ương suy yếu, lòng người phân tán,
và họ Ngô chờ cơ hội khôi phục.
Ngô Xương Văn, người được Dương Tam Kha nhận làm con nuôi,
lớn lên trong chính vòng xoáy ấy.
Ông là con Ngô Quyền, mang dòng máu của vị vua chiến thắng Bạch Đằng,
nhưng lại sống dưới quyền người đã đoạt ngôi nhà mình.
Có lẽ vì vậy, khi thời cơ đến, ông hành động.
Năm 950, Dương Tam Kha sai Ngô Xương Văn đi đánh hai thôn Đường,
Nguyễn ở Thái Bình.
Nhưng Ngô Xương Văn đem quân quay về lật đổ Dương Tam Kha.
Điều đáng chú ý là ông không giết Dương Tam Kha.
Ông giáng Dương Tam Kha xuống làm Chương Dương công.
Hành động ấy cho thấy Ngô Xương Văn vừa khôi phục quyền lực họ Ngô,
vừa tránh đẩy mâu thuẫn lên mức đẫm máu hơn.
Nhưng vết thương chính trị đã tồn tại.
Sáu năm Dương Tam Kha cướp ngôi đã làm triều Ngô mất đi khoảng thời gian quý báu
nhất để củng cố nền độc lập.
Khi họ Ngô trở lại, đất nước không còn nguyên vẹn như thời Ngô Quyền vừa chiến
thắng Bạch Đằng.