Nhưng vận mệnh triều Ngô ngày càng mong manh.
Những ngọn gió cát cứ
Khi một triều đình trung ương yếu đi, người đầu tiên cảm nhận được điều đó không
phải sử quan, mà là các hào trưởng địa phương.
Họ nhìn về Cổ Loa và thấy mệnh lệnh từ kinh đô không còn đủ sức nặng.
Họ nhìn quanh vùng mình cai quản và thấy dân,
đất, thành lũy, binh lính đều nằm trong tay mình.
Họ nhìn vào những cuộc tranh đoạt trong hoàng tộc và hiểu rằng vương quyền không
còn là một khối vững chắc.
Đó là mảnh đất để cát cứ sinh sôi.
Cuối thời Ngô, nhiều thế lực địa phương nổi lên.
Mỗi người giữ một vùng, xưng hùng xưng bá,
có căn cứ riêng.
Sử Việt về sau gọi giai đoạn này là loạn mười hai sứ quân.
Con số mười hai trở thành biểu tượng cho một thời đất nước bị chia cắt bởi các
thế lực quân sự địa phương.
Nhưng loạn mười hai sứ quân không bỗng nhiên xuất hiện sau một đêm.
Nó là kết quả của nhiều yếu tố cộng lại:
triều đình Ngô non trẻ, Ngô Quyền mất sớm,
Dương Tam Kha cướp ngôi, Hậu Ngô Vương quyền lực không đủ mạnh,
các hào trưởng địa phương vốn đã có nền tảng lâu đời,
và đất nước chưa hình thành một bộ máy quản trị thống nhất như các triều đại sau.
Trong bức tranh ấy, ta thấy triều Ngô vừa đáng tự hào vừa đáng thương.
Đáng tự hào vì nó là triều đại mở đầu nền độc lập.
Đáng thương vì nó phải gánh một nhiệm vụ quá lớn trong một thời gian quá ngắn.
Nó giống như người vừa kéo dân tộc ra khỏi biển sâu,
chưa kịp thở đã phải dựng nhà giữa bão.
Năm 965, Ngô Xương Văn tử trận trong một cuộc đem quân đi đánh dẹp.
Cái chết của ông gần như đặt dấu chấm hết cho quyền lực thực tế của triều Ngô.
Từ đây, đất nước rơi sâu vào cục diện phân liệt.