Từ đây, đất nước rơi sâu vào cục diện phân liệt.
Cái chết của nam tấn vương và khoảng trống quyền lực
Ngô Xương Văn chết khi đang cố gắng khôi phục uy quyền trung ương.
Đó là một cái chết nhiều ý nghĩa.
Ông không chết trong cung cấm vì bệnh tật,
cũng không chết trên ngai vàng giữa thời thái bình.
Ông chết trong cuộc chiến dẹp loạn, tức là chết đúng giữa vấn đề lớn nhất của triều
Ngô:
không kiểm soát được các thế lực địa phương.
Sau khi ông mất, họ Ngô vẫn còn người nối tiếp,
trong đó có Ngô Xương Xí, nhưng quyền lực đã suy yếu nghiêm trọng.
Ngô Xương Xí về giữ Bình Kiều, trở thành một trong các sứ quân theo cách nhìn của
sử sách về sau.
Điều đó cho thấy cơ nghiệp họ Ngô từ vị trí trung tâm đã bị đẩy xuống thành một
thế lực địa phương giữa nhiều thế lực khác.
Một vương triều từng mở ra nền độc lập nay không còn đủ sức giữ vai trò thống nhất.
Cục diện mười hai sứ quân lan rộng.
Các vùng đất như Đỗ Động Giang, Tiên Du,
Hồi Hồ, Phong Châu, Tế Giang, Tây Phù Liệt,
Đường Lâm, Bình Kiều, Bố Hải Khẩu...
trở thành căn cứ của những thủ lĩnh khác nhau.
Tên tuổi của họ đi vào sử sách:
Đỗ Cảnh Thạc, Nguyễn Khoan, Kiều Công Hãn,
Kiều Thuận, Nguyễn Siêu, Lý Khuê, Phạm Bạch Hổ,
Trần Lãm, Ngô Xương Xí và những người khác.
Mỗi sứ quân là một mảnh quyền lực.
Mỗi căn cứ là một tiểu vùng.
Đất nước bị kéo căng bởi những cuộc tranh chấp,
liên minh, chống đối, thôn tính.
Người dân, như thường lệ trong mọi thời loạn,
là những người chịu khổ trước nhất.
Nhưng lịch sử Việt Nam có một điều lạ:
sau những đổ vỡ thường xuất hiện một sức kết tụ mới.
Từ cơn loạn ấy, Đinh Bộ Lĩnh nổi lên.
Ông sẽ dẹp mười hai sứ quân, thống nhất đất nước,
lập ra nhà Đinh năm 968, đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt.
Nhưng nếu nhà Đinh là bước thống nhất mạnh mẽ,
thì triều Ngô vẫn là bước khai mở không thể thay thế.
Không có Ngô Quyền và triều Ngô, sẽ không có nền tự chủ làm điểm xuất phát cho
những triều đại sau.