Cổ loa — nơi ký ức trở về
Hãy trở lại Cổ Loa một lần nữa.
Khi Ngô Quyền chọn Cổ Loa, ông không chỉ chọn một kinh đô.
Ông chọn một biểu tượng.
Sau bao thế kỷ bị đặt dưới hệ thống cai trị ngoại bang,
việc quay về Cổ Loa giống như đưa lịch sử Việt trở lại với chính mạch nguồn của
nó.
Cổ Loa từng gắn với An Dương Vương, với Âu Lạc,
với thời kỳ rất xa khi người Việt cổ đã biết xây thành,
tổ chức nhà nước, chống giặc ngoại xâm.
Dù câu chuyện nỏ thần có phần truyền thuyết,
giá trị biểu tượng của Cổ Loa là không thể phủ nhận.
Đó là ký ức về một đất nước từng có chủ quyền trước khi bị phương Bắc thôn tính.
Ngô Quyền đứng ở Cổ Loa như đứng giữa hai bờ thời gian.
Một bờ là quá khứ Âu Lạc đã mất.
Một bờ là tương lai Đại Cồ Việt, Đại Việt sẽ hình thành.
Ở giữa là triều Ngô, ngắn ngủi nhưng rực sáng.
Có thể những bức tường thành Cổ Loa khi ấy đã không còn nguyên như xưa.
Có thể triều đình Ngô còn đơn sơ, lễ nghi chưa hoàn chỉnh,
quan chế chưa đầy đủ.
Nhưng trong ý nghĩa lịch sử, đó là nơi người Việt nói với chính mình:
chúng ta trở lại.
Không phải trở lại để sống trong truyền thuyết,
mà để bước tiếp bằng một quốc gia thực sự.
Những con người trong buổi đầu độc lập
Khi kể về triều Ngô, không thể chỉ nhìn vào ngai vàng.
Phải nhìn cả những con người đứng quanh ngai vàng ấy.
Ngô Quyền là nhân vật trung tâm, người có công đánh bại Nam Hán,
xưng vương, đặt nền tự chủ.
Ông hiện lên như một vị tướng quyết đoán,
biết chọn thời cơ, biết dùng địa thế, biết đánh vào điểm yếu của kẻ thù.
Chiến thuật cọc gỗ trên sông Bạch Đằng không chỉ là mưu mẹo quân sự,
mà là sự kết hợp giữa hiểu biết thiên nhiên và bản lĩnh chỉ huy.
Dương Đình Nghệ, dù mất trước khi triều Ngô thành lập,
là người không thể bỏ qua trong bối cảnh ấy.
Ông từng đánh đuổi quân Nam Hán, nắm quyền ở Tĩnh Hải quân,
đào tạo và tin dùng Ngô Quyền.
Nếu coi Ngô Quyền là người mở triều Ngô,
thì Dương Đình Nghệ là một trong những người đặt nền cho dòng chảy tự chủ trước
đó.
Kiều Công Tiễn là mặt tối của thời đại.
Việc ông giết Dương Đình Nghệ rồi cầu cứu Nam Hán khiến ông bị lịch sử nhìn như
kẻ phản bội.
Trong câu chuyện triều Ngô, Kiều Công Tiễn nhắc ta rằng hiểm họa không chỉ đến
từ ngoại bang, mà còn đến từ tham vọng cá nhân trong lúc đất nước chưa ổn định.
Dương Tam Kha là nhân vật phức tạp.
Ông thuộc dòng họ có công, nhưng hành động cướp ngôi đã làm suy yếu chính thống
triều Ngô.
Ông không bị Ngô Xương Văn giết sau khi bị lật đổ,
điều đó cho thấy lịch sử không phải lúc nào cũng chỉ có trắng và đen.
Nhưng trong vận mệnh của triều đại, việc ông đoạt quyền là một bước ngoặt tiêu
cực.
Ngô Xương Văn là người cố gắng sửa lại cơ nghiệp.
Ông lật Dương Tam Kha, khôi phục họ Ngô,
cùng anh cai trị, rồi chết trong cuộc dẹp loạn.
Ông không có hào quang rực rỡ như Ngô Quyền,
nhưng mang số phận của người kế tục trong thời khó:
sinh ra sau chiến thắng, lớn lên trong biến loạn,
và mất khi đang cố giữ một đất nước rạn vỡ.
Ngô Xương Ngập, Thiên Sách Vương, là hình ảnh của chính thống bị lưu lạc rồi trở
về.
Nhưng sự trở về ấy không đủ để cứu vãn triều đại.
Khi ông mất, cán cân quyền lực càng nghiêng về bất ổn.
Những con người ấy tạo nên bức tranh triều Ngô:
hào hùng, rối ren, dang dở.