hào hùng, rối ren, dang dở.
Từ bạch đằng đến mười hai sứ quân
Nếu mở đầu triều Ngô là tiếng sóng Bạch Đằng,
thì đoạn cuối của nó là tiếng ngựa loạn khắp các vùng.
Điều ấy khiến nhiều người tiếc nuối.
Một triều đại mở ra bằng chiến thắng vĩ đại lại kết thúc trong phân liệt.
Nhưng lịch sử không đi theo đường thẳng.
Độc lập không phải cánh cửa vừa mở ra là phía sau lập tức có thái bình.
Độc lập chỉ là điều kiện đầu tiên để dân tộc tự giải quyết những vấn đề của mình.
Sau hơn nghìn năm Bắc thuộc, xã hội Việt cần thời gian để hình thành lại một nhà
nước thống nhất.
Những hào trưởng địa phương vốn đã quen tự quản.
Các vùng có quan hệ dòng họ, quân sự, kinh tế riêng.
Triều đình trung ương mới dựng không thể ngay lập tức gom tất cả vào một trật tự
chung.
Bạch Đằng đánh đuổi ngoại xâm, nhưng không tự động giải quyết được cấu trúc quyền
lực bên trong.
Đó là lý do triều Ngô vừa là đỉnh cao vừa là khởi đầu.
Đỉnh cao ở chiến thắng chống Nam Hán.
Khởi đầu ở quá trình xây dựng quốc gia độc lập.
Và mọi khởi đầu đều có va vấp.
Loạn mười hai sứ quân, nhìn ở một góc độ,
là sự đổ vỡ của triều Ngô.
Nhưng nhìn ở góc độ khác, đó là cơn đau chuyển mình của một xã hội đang tìm đường
đến thống nhất.
Sau cơn loạn ấy, Đinh Bộ Lĩnh không chỉ thắng các sứ quân,
mà còn chứng minh rằng đất nước cần một quyền lực trung ương mạnh hơn,
dứt khoát hơn.
Nhà Đinh tiếp nhận bài học mà triều Ngô phải trả giá.
Di sản của một triều đại ngắn ngủi
Triều Ngô kéo dài từ năm 939 đến năm 965 nếu tính từ khi Ngô Quyền xưng vương đến
khi Ngô Xương Văn mất và quyền lực họ Ngô tan rã trên thực tế.
Chỉ hơn hai mươi năm, trong đó lại có giai đoạn Dương Tam Kha cướp ngôi và Hậu
Ngô Vương chia sẻ quyền lực.
So với những triều đại dài lâu, triều Ngô giống như một ánh chớp.
Nhưng có những ánh chớp đủ làm người ta nhìn thấy cả bầu trời.
Di sản lớn nhất của triều Ngô là sự khẳng định nền độc lập tự chủ sau Bắc thuộc.
Ngô Quyền không chỉ thắng một trận đánh,
ông mở ra một thời đại.
Từ sau ông, dù đất nước còn loạn lạc, dù các triều đại thay nhau nổi lên rồi suy
tàn, ý thức về một quốc gia độc lập đã trở thành dòng chính.
Không còn chuyện người Việt mặc nhiên chấp nhận là quận huyện của phương Bắc.
Không còn chuyện mọi quyền lực cao nhất phải chờ bổ nhiệm từ bên ngoài.
Từ đây, các thủ lĩnh Việt Nam tranh giành quyền lực với nhau,
thống nhất hoặc phân liệt với nhau, nhưng sân khấu chính trị đã là sân khấu của
người Việt.
Đó là thay đổi căn bản.
Triều Ngô cũng để lại bài học về sự kế thừa quyền lực.
Một vương triều mới nếu không có cơ chế kế vị ổn định rất dễ rơi vào biến loạn.
Dương Tam Kha cướp ngôi không chỉ là chuyện một người đoạt quyền,
mà là cú đánh vào lòng tin của các thế lực trong nước đối với triều đình.
Triều Ngô để lại bài học về sức mạnh trung ương.
Muốn đất nước thống nhất, chính quyền trung ương phải đủ uy tín,
đủ quân lực, đủ tổ chức để kiểm soát các địa phương.
Nếu không, các hào trưởng sẽ biến thành sứ quân,
và quốc gia sẽ bị kéo thành nhiều mảnh.
Nhưng trên hết, triều Ngô để lại hình ảnh một dân tộc vừa thoát khỏi xiềng xích,
còn loạng choạng nhưng đã đứng dậy.