Người mở cửa thời đại
Trong lịch sử Việt Nam, Ngô Quyền thường được tôn vinh là người mở đầu thời kỳ
độc lập tự chủ lâu dài.
Công lao ấy không chỉ nằm ở việc ông đánh thắng Nam Hán.
Trước ông, người Việt đã nhiều lần nổi dậy và có những giai đoạn tự chủ.
Nhưng chiến thắng của Ngô Quyền năm 938 và việc ông xưng vương năm 939 tạo nên
một bước ngoặt bền vững hơn.
Nó mở đường cho tiến trình hình thành các triều đại phong kiến độc lập của Việt
Nam.
Ngô Quyền không có nhiều năm trị vì.
Ông không kịp tạo ra một thời đại văn trị rực rỡ.
Nhưng ông làm được điều mà lịch sử cần nhất ở thời điểm ấy:
chặn đứng âm mưu tái xâm lược, dựng lại chủ quyền,
đặt nền cho vương quyền bản địa.
Có những người sinh ra để xây lâu đài.
Có những người sinh ra để đặt viên đá đầu tiên.
Ngô Quyền thuộc về loại thứ hai.
Viên đá ông đặt xuống không bóng bẩy, không hoàn chỉnh,
nhưng từ đó các thế hệ sau có chỗ để xây tiếp.
Đinh Bộ Lĩnh thống nhất đất nước, Lê Hoàn chống Tống,
Lý Công Uẩn dời đô ra Thăng Long, Trần Hưng Đạo ba lần đánh bại Nguyên Mông...
Tất cả những chương ấy đều thuộc về một dòng chảy mà Ngô Quyền đã mở cửa.
Ánh bình minh không tắt
Triều Ngô kết thúc trong biến loạn, nhưng ánh bình minh mà nó thắp lên không tắt.
Sau năm 965, đất nước bước vào thời mười hai sứ quân.
Cờ xí nhiều nơi nổi lên, tiếng gươm giáo vang khắp các vùng,
lòng người khát một trật tự mới.
Rồi Đinh Bộ Lĩnh từ Hoa Lư xuất hiện, dẹp loạn,
thống nhất, lập quốc hiệu Đại Cồ Việt.
Lịch sử bước sang trang khác.
Nhưng khi trang mới mở ra, bóng dáng triều Ngô vẫn ở phía sau.
Bởi nhà Đinh không phải bắt đầu từ con số không.
Đinh Bộ Lĩnh thống nhất một đất nước đã biết mình có thể độc lập.
Ông kế thừa một ý thức tự chủ đã được Ngô Quyền khẳng định.
Ông xây tiếp trên nền đất mà triều Ngô,
dù ngắn ngủi, đã khai phá.
Vì vậy, khi kể về các triều đại phong kiến Việt Nam,
triều Ngô phải được đặt ở vị trí xứng đáng:
triều đại mở đầu sau Bắc thuộc, triều đại của chiến thắng Bạch Đằng,
triều đại của Cổ Loa trở lại, triều đại của một giấc mơ độc lập còn dang dở nhưng
không bị dập tắt.
Có thể hình dung lịch sử lúc ấy như một buổi sớm trên sông Bạch Đằng.
Sương còn dày.
Nước còn lạnh.
Những cọc gỗ dưới lòng sông vẫn in dấu trận chiến vừa qua.
Xa xa, tiếng mái chèo của quân thù đã tắt.
Trên bờ, người Việt nhìn về phía trước,
chưa biết tương lai sẽ còn bao nhiêu loạn lạc.
Nhưng có một điều họ biết:
từ hôm nay, đất này không còn cúi đầu như trước.
Ngô Quyền đã mở cánh cửa ấy.
Triều Ngô đã bước qua đầu tiên.
Và dù bước chân ấy ngắn ngủi, âm vang của nó còn đi suốt nghìn năm lịch sử Việt
Nam.