1
00:00:00,850 --> 00:00:02,850
Bình minh trên sông bạch đằng

2
00:00:03,510 --> 00:00:06,350
Có những triều đại trong lịch sử không kéo dài hàng trăm năm,

3
00:00:06,570 --> 00:00:10,050
không để lại những cung điện đồ sộ, không có những bộ luật còn truyền lại nguyên

4
00:00:10,070 --> 00:00:10,890
vẹn đến đời sau.

5
00:00:11,790 --> 00:00:13,310
Nhưng chỉ cần một khoảnh khắc họ xuất hiện,

6
00:00:13,490 --> 00:00:15,310
lịch sử đã rẽ sang một con đường khác.

7
00:00:16,210 --> 00:00:18,130
Triều Ngô là một triều đại như thế.

8
00:00:19,010 --> 00:00:21,350
Năm 939, sau chiến thắng Bạch Đằng vang dội,

9
00:00:21,370 --> 00:00:24,090
Ngô Quyền xưng vương, đóng đô ở Cổ Loa.

10
00:00:24,190 --> 00:00:27,690
Từ giây phút ấy, đất nước không còn là một quận huyện bị phương Bắc cai trị nữa.

11
00:00:28,470 --> 00:00:31,830
Sau hơn một nghìn năm Bắc thuộc, người Việt bước vào thời kỳ tự chủ lâu dài.

12
00:00:32,970 --> 00:00:34,690
Nhưng bình minh nào cũng phải đi qua sương mù.

13
00:00:35,750 --> 00:00:39,350
Chiến thắng Bạch Đằng mở ra độc lập, nhưng độc lập ấy chưa kịp vững vàng thì triều

14
00:00:39,370 --> 00:00:41,850
đình non trẻ đã phải đối mặt với những cơn sóng ngầm:

15
00:00:41,970 --> 00:00:43,970
quyền lực địa phương nổi lên, hoàng tộc chia rẽ,

16
00:00:44,130 --> 00:00:48,130
các hào trưởng tự cát cứ, và cuối cùng là loạn mười hai sứ quân.

17
00:00:48,430 --> 00:00:52,090
Triều Ngô tồn tại không lâu, nhưng nó là cây cầu nối giữa đêm dài Bắc thuộc và

18
00:00:52,110 --> 00:00:53,690
kỷ nguyên quốc gia độc lập sau này.

19
00:00:54,290 --> 00:00:56,690
Muốn hiểu triều Ngô, phải bắt đầu từ một dòng sông.

20
00:00:57,910 --> 00:01:00,790
Sông Bạch Đằng không chỉ là nơi diễn ra một trận đánh.

21
00:01:01,070 --> 00:01:03,550
Nó là nơi ý chí tự chủ của người Việt được khắc vào nước,

22
00:01:03,770 --> 00:01:06,950
vào bùn, vào những cọc gỗ nhọn cắm sâu dưới lòng sông.

23
00:01:07,170 --> 00:01:11,370
Nơi ấy, năm 938, đoàn chiến thuyền Nam Hán tiến vào với tham vọng đặt lại ách đô

24
00:01:11,390 --> 00:01:15,350
hộ, nhưng đã bị chôn vùi bởi trí tuệ và lòng quyết đoán của Ngô Quyền.

25
00:01:15,550 --> 00:01:18,210
Trước đó, vùng đất Tĩnh Hải quân đã trải qua nhiều biến động.

26
00:01:19,210 --> 00:01:21,470
Họ Khúc từng dựng nền tự chủ từ đầu thế kỷ X,

27
00:01:21,510 --> 00:01:23,570
rồi Dương Đình Nghệ tiếp tục giữ quyền cai quản.

28
00:01:24,710 --> 00:01:26,370
Ngô Quyền là con rể của Dương Đình Nghệ,

29
00:01:26,590 --> 00:01:28,710
cũng là một tướng tài được tin dùng.

30
00:01:28,890 --> 00:01:32,150
Nhưng biến cố xảy ra khi Kiều Công Tiễn giết Dương Đình Nghệ để đoạt quyền,

31
00:01:32,210 --> 00:01:34,030
rồi vì lo sợ Ngô Quyền kéo quân hỏi tội,

32
00:01:34,210 --> 00:01:35,230
hắn cầu cứu nhà Nam Hán.

33
00:01:36,330 --> 00:01:38,990
Một hành động phản bội đã mở đường cho ngoại bang.

34
00:01:39,370 --> 00:01:42,750
Vua Nam Hán sai con là Hoằng Tháo đem quân theo đường biển tiến vào nước ta.

35
00:01:43,710 --> 00:01:46,050
Nếu đạo quân ấy thắng, mọi nỗ lực tự chủ của họ Khúc,

36
00:01:46,170 --> 00:01:47,510
họ Dương có thể bị xóa sạch.

37
00:01:48,110 --> 00:01:51,510
Tĩnh Hải quân sẽ lại trở thành mảnh đất bị đặt dưới gót giày phương Bắc.

38
00:01:52,510 --> 00:01:54,650
Nhưng Ngô Quyền không chờ giặc đến rồi mới chống đỡ.

39
00:01:55,990 --> 00:01:58,110
Ông tiến quân ra Bắc, giết Kiều Công Tiễn trước,

40
00:01:58,130 --> 00:01:59,150
trừ mối họa bên trong.

41
00:02:00,010 --> 00:02:02,110
Sau đó, ông chọn Bạch Đằng làm nơi quyết chiến.

42
00:02:03,070 --> 00:02:07,010
Ông hiểu thủy triều, hiểu địa thế, hiểu rằng chiến thuyền địch tuy mạnh nhưng nếu

43
00:02:07,030 --> 00:02:10,830
bị kéo vào đúng thời điểm, chúng sẽ biến thành con mồi giữa bãi cọc.

44
00:02:10,990 --> 00:02:13,110
Khi nước triều lên, quân Nam Hán tiến vào.

45
00:02:14,330 --> 00:02:15,870
Ngô Quyền cho thuyền nhẹ ra khiêu chiến,

46
00:02:16,010 --> 00:02:16,730
giả vờ thua chạy.

47
00:02:17,570 --> 00:02:20,330
Hoằng Tháo tưởng quân Việt yếu thế, thúc quân đuổi theo.

48
00:02:21,210 --> 00:02:23,310
Nhưng khi nước rút, những cọc gỗ bịt sắt nhô lên,

49
00:02:23,330 --> 00:02:24,650
đâm thủng thuyền giặc.

50
00:02:25,090 --> 00:02:26,910
Quân Việt từ hai bên đánh ập vào.

51
00:02:27,870 --> 00:02:29,810
Trận địa sông nước biến thành chiếc bẫy khổng lồ.

52
00:02:30,890 --> 00:02:32,730
Hoằng Tháo tử trận.

53
00:02:33,470 --> 00:02:34,850
Quân Nam Hán tan vỡ.

54
00:02:35,930 --> 00:02:38,130
Vua Nam Hán đang đem quân tiếp ứng, nghe tin con chết,

55
00:02:38,150 --> 00:02:38,850
đành rút về.

56
00:02:39,790 --> 00:02:42,870
Trận Bạch Đằng năm 938 không chỉ đánh bại một đạo quân xâm lược.

57
00:02:43,590 --> 00:02:46,010
Nó chấm dứt về cơ bản hơn một nghìn năm Bắc thuộc,

58
00:02:46,190 --> 00:02:48,210
mở ra thời kỳ độc lập tự chủ của dân tộc Việt.

59
00:02:49,290 --> 00:02:51,990
Và người đứng giữa khúc quanh lịch sử ấy là Ngô Quyền.

60
00:02:53,500 --> 00:02:56,120
Ngô quyền xưng vương và sự lựa chọn cổ loa

61
00:02:56,700 --> 00:02:58,900
Năm 939, Ngô Quyền xưng vương.

62
00:02:59,500 --> 00:03:00,780
Ông không xưng đế.

63
00:03:01,180 --> 00:03:04,540
Ông chọn danh xưng vương, nhưng hành động của ông mang ý nghĩa lớn hơn một tước

64
00:03:04,560 --> 00:03:05,260
hiệu.

65
00:03:05,780 --> 00:03:08,080
Ông đặt nền móng cho một chính quyền độc lập,

66
00:03:08,380 --> 00:03:11,040
tự chủ, không còn lệ thuộc trực tiếp vào triều đình phương Bắc.

67
00:03:11,720 --> 00:03:15,040
Điều đặc biệt là Ngô Quyền chọn Cổ Loa làm kinh đô.

68
00:03:15,280 --> 00:03:17,160
Cổ Loa không phải là một địa danh bình thường.

69
00:03:18,300 --> 00:03:19,960
Đó là nơi gắn với truyền thuyết An Dương Vương,

70
00:03:20,200 --> 00:03:22,500
với nhà nước Âu Lạc, với thành ốc, nỏ thần,

71
00:03:22,780 --> 00:03:26,080
Mỵ Châu - Trọng Thủy, với ký ức xa xưa về một quốc gia của người Việt trước thời

72
00:03:26,100 --> 00:03:27,300
Bắc thuộc.

73
00:03:27,520 --> 00:03:30,040
Khi Ngô Quyền trở lại Cổ Loa, đó không chỉ là lựa chọn địa lý.

74
00:03:31,100 --> 00:03:33,380
Đó là một tuyên ngôn chính trị và tinh thần.

75
00:03:33,400 --> 00:03:37,440
Sau hơn một nghìn năm bị cai trị, ông không đặt trung tâm quyền lực ở một trị sở

76
00:03:37,460 --> 00:03:40,680
kiểu phương Bắc, mà trở về một biểu tượng bản địa.

77
00:03:40,840 --> 00:03:43,460
Cổ Loa như lời nhắc rằng người Việt từng có quốc gia,

78
00:03:43,680 --> 00:03:46,720
từng có kinh đô, từng có chủ quyền, và nay chủ quyền ấy được dựng lại.

79
00:03:47,580 --> 00:03:49,760
Hình dung ngày Ngô Quyền lên ngôi ở Cổ Loa,

80
00:03:49,960 --> 00:03:52,220
ta không nên tưởng tượng một triều đình nguy nga như thời Lý,

81
00:03:52,310 --> 00:03:53,010
Trần về sau.

82
00:03:53,860 --> 00:03:56,780
Đất nước vừa thoát chiến tranh, bộ máy cai trị còn sơ khai,

83
00:03:56,920 --> 00:03:59,260
quyền lực trung ương chưa đủ mạnh để kiểm soát mọi vùng.

84
00:03:59,760 --> 00:04:02,280
Nhưng trong cái giản dị ấy lại có sự lớn lao:

85
00:04:02,360 --> 00:04:05,820
lần đầu tiên sau nhiều thế kỷ, người đứng đầu đất nước không phải là một viên quan

86
00:04:05,840 --> 00:04:07,660
do phương Bắc bổ nhiệm.

87
00:04:07,760 --> 00:04:10,280
Ngô Quyền hiểu rằng chiến thắng quân giặc chỉ là bước đầu.

88
00:04:10,900 --> 00:04:12,820
Giữ được nền tự chủ còn khó hơn.

89
00:04:13,540 --> 00:04:16,020
Ông bắt tay vào xây dựng triều chính.

90
00:04:16,620 --> 00:04:19,240
Sử cũ chép không nhiều về những chính sách cụ thể của ông,

91
00:04:19,440 --> 00:04:21,400
nhưng có thể thấy rõ định hướng căn bản:

92
00:04:22,320 --> 00:04:24,420
lập triều đình riêng, đặt kinh đô riêng,

93
00:04:24,600 --> 00:04:26,600
khẳng định quyền cai trị độc lập.

94
00:04:26,620 --> 00:04:29,820
Những việc ấy tưởng đơn giản, nhưng trong bối cảnh thế kỷ X,

95
00:04:29,920 --> 00:04:31,620
đó là bước chuyển mang tính khai mở.

96
00:04:32,400 --> 00:04:35,620
Từ đây, đất Việt không còn là phần kéo dài của một đế chế phương Bắc.

97
00:04:36,560 --> 00:04:39,160
Dù quan hệ với các triều đại Trung Hoa về sau còn phức tạp,

98
00:04:39,360 --> 00:04:42,620
dù có lúc phải dùng sách lược mềm dẻo, nhưng cái gốc đã thay đổi:

99
00:04:43,420 --> 00:04:45,460
người Việt tự quyết định vận mệnh của mình.

100
00:04:46,460 --> 00:04:48,520
Ngô Quyền là vị vua mở đầu cho kỷ nguyên ấy.

101
00:04:49,420 --> 00:04:52,180
Nhưng triều đại mới sinh ra không có nhiều thời gian để lớn lên.

102
00:04:54,160 --> 00:04:56,020
Một vương triều non trẻ giữa những thế lực cũ

103
00:04:56,810 --> 00:04:59,940
Triều Ngô ra đời trong một hoàn cảnh đặc biệt.

104
00:05:00,120 --> 00:05:03,580
Đất nước vừa thoát khỏi ách đô hộ, nhưng những cấu trúc quyền lực địa phương đã

105
00:05:03,600 --> 00:05:05,120
tồn tại từ lâu.

106
00:05:05,340 --> 00:05:07,320
Trong thời Bắc thuộc và giai đoạn tự chủ của họ Khúc,

107
00:05:07,440 --> 00:05:10,020
họ Dương, các hào trưởng địa phương có vai trò rất lớn.

108
00:05:10,880 --> 00:05:12,940
Họ nắm đất, nắm dân, có lực lượng riêng,

109
00:05:13,000 --> 00:05:14,720
có uy tín riêng trong từng vùng.

110
00:05:15,260 --> 00:05:18,080
Chính quyền trung ương muốn mạnh lên phải thu phục được họ.

111
00:05:18,960 --> 00:05:21,600
Ngô Quyền là người có uy danh rất lớn sau chiến thắng Bạch Đằng.

112
00:05:22,640 --> 00:05:26,600
Uy danh ấy đủ để ông dựng triều, nhưng chưa chắc đủ để biến ngay đất nước thành

113
00:05:26,620 --> 00:05:27,740
một khối thống nhất chặt chẽ.

114
00:05:28,800 --> 00:05:30,580
Đây là điểm quan trọng khi kể về triều Ngô.

115
00:05:31,540 --> 00:05:35,040
Ta không thể nhìn triều Ngô bằng tiêu chuẩn của những triều đại đã hoàn chỉnh về

116
00:05:35,060 --> 00:05:35,760
sau.

117
00:05:36,320 --> 00:05:38,180
Thời ấy, đất nước còn ở buổi đầu dựng lại.

118
00:05:38,760 --> 00:05:42,080
Triều đình chưa có hệ thống quan lại sâu rộng đến tận làng xã.

119
00:05:42,740 --> 00:05:44,740
Các địa phương vẫn dựa nhiều vào thế lực dòng họ,

120
00:05:44,820 --> 00:05:45,720
hào trưởng, tướng lĩnh.

121
00:05:46,560 --> 00:05:49,800
Vì vậy, triều Ngô vừa là vương triều độc lập đầu tiên sau Bắc thuộc,

122
00:05:50,100 --> 00:05:52,600
vừa là một chính quyền đang tìm cách định hình.

123
00:05:53,000 --> 00:05:55,360
Ngô Quyền có tài quân sự, có uy vọng chính trị,

124
00:05:55,640 --> 00:05:58,010
lại có chính danh từ chiến thắng chống ngoại xâm.

125
00:05:58,440 --> 00:06:01,320
Nếu ông sống lâu hơn, có lẽ triều Ngô đã có thêm thời gian củng cố.

126
00:06:02,260 --> 00:06:04,440
Nhưng lịch sử không cho ông quãng thời gian ấy.

127
00:06:05,500 --> 00:06:07,720
Năm 944, Ngô Quyền mất.

128
00:06:08,160 --> 00:06:10,480
Ông làm vua chỉ khoảng sáu năm.

129
00:06:10,740 --> 00:06:14,380
Sáu năm là quá ngắn cho một người vừa giành lại nền độc lập sau hơn nghìn năm.

130
00:06:15,240 --> 00:06:17,340
Ông chưa kịp xây dựng một bộ máy đủ mạnh,

131
00:06:17,560 --> 00:06:21,240
chưa kịp đặt nền pháp chế vững chắc, chưa kịp làm cho các thế lực địa phương hoàn

132
00:06:21,260 --> 00:06:22,440
toàn quy phục.

133
00:06:22,660 --> 00:06:25,540
Khi ông qua đời, khoảng trống quyền lực lập tức mở ra.

134
00:06:26,280 --> 00:06:28,740
Và trong khoảng trống ấy, một người họ Dương bước lên.

135
00:06:30,650 --> 00:06:32,690
Dương tam kha và bóng tối trong cung đình

136
00:06:33,890 --> 00:06:36,670
Sau khi Ngô Quyền mất, đáng lẽ ngôi vị thuộc về con ông.

137
00:06:37,250 --> 00:06:40,770
Nhưng Dương Tam Kha, em của Dương Đình Nghệ và là anh hoặc em của Dương hậu theo

138
00:06:40,790 --> 00:06:42,850
một số ghi chép, đã cướp ngôi.

139
00:06:42,870 --> 00:06:45,690
Sử sách chép rằng Dương Tam Kha tự lập làm vua,

140
00:06:45,830 --> 00:06:47,170
xưng là Bình Vương.

141
00:06:47,490 --> 00:06:50,450
Ông nhận một người con của Ngô Quyền là Ngô Xương Văn làm con nuôi,

142
00:06:50,570 --> 00:06:52,530
trong khi quyền lực thực tế rơi vào tay họ Dương.

143
00:06:53,550 --> 00:06:55,530
Đây là một biến cố nguy hiểm đối với triều Ngô.

144
00:06:56,430 --> 00:06:58,870
Vương triều vừa dựng chưa lâu đã rơi vào tranh đoạt nội bộ.

145
00:07:00,750 --> 00:07:02,210
Chính danh bị lung lay.

146
00:07:02,650 --> 00:07:04,870
Những người trung thành với họ Ngô bất bình.

147
00:07:05,350 --> 00:07:07,870
Các thế lực địa phương nhìn thấy triều đình trung ương không ổn định.

148
00:07:08,930 --> 00:07:11,750
Một vết nứt trong cung đình có thể lan thành đổ vỡ ngoài thiên hạ.

149
00:07:12,630 --> 00:07:14,750
Dương Tam Kha không phải ngoại bang.

150
00:07:15,570 --> 00:07:18,190
Ông thuộc dòng họ có công trong giai đoạn tự chủ trước đó.

151
00:07:19,170 --> 00:07:20,830
Dương Đình Nghệ từng đánh đuổi quân Nam Hán,

152
00:07:20,850 --> 00:07:24,770
giữ quyền cai quản Tĩnh Hải quân, và là người có vai trò quan trọng trước Ngô Quyền.

153
00:07:25,870 --> 00:07:29,450
Nhưng việc Dương Tam Kha cướp ngôi con cháu họ Ngô khiến triều chính mất sự liền

154
00:07:29,470 --> 00:07:30,170
mạch.

155
00:07:30,650 --> 00:07:32,690
Trong những năm Dương Tam Kha nắm quyền,

156
00:07:32,790 --> 00:07:35,450
các nguồn sử liệu không ghi chép thật đầy đủ về chính sách của ông.

157
00:07:36,330 --> 00:07:37,750
Nhưng kết quả thì rõ:

158
00:07:38,410 --> 00:07:40,890
quyền lực trung ương suy yếu, lòng người phân tán,

159
00:07:40,910 --> 00:07:42,750
và họ Ngô chờ cơ hội khôi phục.

160
00:07:43,530 --> 00:07:46,130
Ngô Xương Văn, người được Dương Tam Kha nhận làm con nuôi,

161
00:07:46,150 --> 00:07:47,750
lớn lên trong chính vòng xoáy ấy.

162
00:07:48,570 --> 00:07:51,930
Ông là con Ngô Quyền, mang dòng máu của vị vua chiến thắng Bạch Đằng,

163
00:07:52,290 --> 00:07:54,490
nhưng lại sống dưới quyền người đã đoạt ngôi nhà mình.

164
00:07:55,330 --> 00:07:57,270
Có lẽ vì vậy, khi thời cơ đến, ông hành động.

165
00:07:58,210 --> 00:08:01,650
Năm 950, Dương Tam Kha sai Ngô Xương Văn đi đánh hai thôn Đường,

166
00:08:01,670 --> 00:08:03,210
Nguyễn ở Thái Bình.

167
00:08:03,490 --> 00:08:06,470
Nhưng Ngô Xương Văn đem quân quay về lật đổ Dương Tam Kha.

168
00:08:06,490 --> 00:08:08,930
Điều đáng chú ý là ông không giết Dương Tam Kha.

169
00:08:09,910 --> 00:08:12,850
Ông giáng Dương Tam Kha xuống làm Chương Dương công.

170
00:08:13,090 --> 00:08:16,030
Hành động ấy cho thấy Ngô Xương Văn vừa khôi phục quyền lực họ Ngô,

171
00:08:16,210 --> 00:08:18,470
vừa tránh đẩy mâu thuẫn lên mức đẫm máu hơn.

172
00:08:19,090 --> 00:08:20,930
Nhưng vết thương chính trị đã tồn tại.

173
00:08:21,370 --> 00:08:25,170
Sáu năm Dương Tam Kha cướp ngôi đã làm triều Ngô mất đi khoảng thời gian quý báu

174
00:08:25,190 --> 00:08:26,630
nhất để củng cố nền độc lập.

175
00:08:27,550 --> 00:08:31,330
Khi họ Ngô trở lại, đất nước không còn nguyên vẹn như thời Ngô Quyền vừa chiến

176
00:08:31,350 --> 00:08:32,050
thắng Bạch Đằng.

177
00:08:33,890 --> 00:08:36,030
Nam tấn vương và thiên sách vương

178
00:08:37,030 --> 00:08:40,710
Sau khi lật đổ Dương Tam Kha, Ngô Xương Văn xưng là Nam Tấn Vương.

179
00:08:41,250 --> 00:08:43,830
Ông cho đón anh là Ngô Xương Ngập về cùng coi việc nước.

180
00:08:44,810 --> 00:08:46,570
Ngô Xương Ngập xưng là Thiên Sách Vương.

181
00:08:47,390 --> 00:08:49,370
Từ đây, sử gọi thời kỳ này là Hậu Ngô Vương.

182
00:08:50,210 --> 00:08:53,450
Một triều đình có hai vua cùng tồn tại là điều rất đặc biệt.

183
00:08:53,670 --> 00:08:57,630
Nó có thể xuất phát từ tình anh em, từ mong muốn cùng khôi phục cơ nghiệp cha,

184
00:08:57,690 --> 00:09:00,050
nhưng cũng phản ánh tình thế khó khăn của triều Ngô.

185
00:09:00,590 --> 00:09:02,510
Quyền lực không tập trung tuyệt đối vào một người.

186
00:09:03,190 --> 00:09:06,910
Khi chính quyền trung ương còn yếu, việc hai anh em cùng xưng vương có thể tạo

187
00:09:06,930 --> 00:09:10,790
sự hòa hợp tạm thời, nhưng cũng dễ làm cho bộ máy cai trị thiếu thống nhất.

188
00:09:11,570 --> 00:09:13,510
Ngô Xương Ngập là con trưởng của Ngô Quyền.

189
00:09:14,230 --> 00:09:16,570
Sau khi Dương Tam Kha cướp ngôi, ông phải lánh nạn.

190
00:09:17,390 --> 00:09:19,910
Ngô Xương Văn là người trực tiếp nắm quân lật đổ Dương Tam Kha.

191
00:09:20,830 --> 00:09:23,650
Một người có danh trưởng, một người có công khôi phục.

192
00:09:23,970 --> 00:09:26,850
Cả hai đều có lý do để đứng ở vị trí cao.

193
00:09:27,070 --> 00:09:29,770
Nhưng đất nước lúc ấy cần hơn cả là một trung tâm quyền lực mạnh.

194
00:09:30,450 --> 00:09:32,770
Các địa phương đã bắt đầu có dấu hiệu không phục.

195
00:09:33,770 --> 00:09:35,510
Những hào trưởng nắm giữ vùng đất riêng,

196
00:09:35,590 --> 00:09:38,950
quân riêng, dân riêng, ngày càng ít nghe lệnh triều đình.

197
00:09:39,430 --> 00:09:41,780
Mỗi nơi như một đốm than âm ỉ.

198
00:09:41,970 --> 00:09:44,210
Chỉ cần gió nổi, lửa sẽ cháy thành cơn loạn.

199
00:09:44,910 --> 00:09:46,650
Hậu Ngô Vương cố gắng khôi phục trật tự.

200
00:09:47,630 --> 00:09:50,950
Nhưng thế lực của triều đình đã suy giảm nhiều so với thời Ngô Quyền.

201
00:09:51,450 --> 00:09:55,030
Những chiến dịch đánh dẹp diễn ra, song không đủ để tái lập uy quyền bền vững trên

202
00:09:55,050 --> 00:09:56,120
toàn cõi.

203
00:09:56,570 --> 00:09:59,130
Ngô Xương Ngập mất vào khoảng năm 954.

204
00:09:59,570 --> 00:10:02,130
Từ đó, Ngô Xương Văn tiếp tục nắm quyền.

205
00:10:02,890 --> 00:10:05,210
Nhưng vận mệnh triều Ngô ngày càng mong manh.

206
00:10:07,580 --> 00:10:09,200
Những ngọn gió cát cứ

207
00:10:09,220 --> 00:10:13,040
Khi một triều đình trung ương yếu đi, người đầu tiên cảm nhận được điều đó không

208
00:10:13,060 --> 00:10:15,360
phải sử quan, mà là các hào trưởng địa phương.

209
00:10:16,360 --> 00:10:19,460
Họ nhìn về Cổ Loa và thấy mệnh lệnh từ kinh đô không còn đủ sức nặng.

210
00:10:20,380 --> 00:10:22,640
Họ nhìn quanh vùng mình cai quản và thấy dân,

211
00:10:22,720 --> 00:10:24,780
đất, thành lũy, binh lính đều nằm trong tay mình.

212
00:10:25,800 --> 00:10:29,580
Họ nhìn vào những cuộc tranh đoạt trong hoàng tộc và hiểu rằng vương quyền không

213
00:10:29,600 --> 00:10:30,540
còn là một khối vững chắc.

214
00:10:31,380 --> 00:10:33,540
Đó là mảnh đất để cát cứ sinh sôi.

215
00:10:34,600 --> 00:10:36,740
Cuối thời Ngô, nhiều thế lực địa phương nổi lên.

216
00:10:37,620 --> 00:10:39,300
Mỗi người giữ một vùng, xưng hùng xưng bá,

217
00:10:39,320 --> 00:10:40,940
có căn cứ riêng.

218
00:10:41,160 --> 00:10:43,600
Sử Việt về sau gọi giai đoạn này là loạn mười hai sứ quân.

219
00:10:44,680 --> 00:10:48,220
Con số mười hai trở thành biểu tượng cho một thời đất nước bị chia cắt bởi các

220
00:10:48,240 --> 00:10:49,740
thế lực quân sự địa phương.

221
00:10:50,220 --> 00:10:53,880
Nhưng loạn mười hai sứ quân không bỗng nhiên xuất hiện sau một đêm.

222
00:10:54,340 --> 00:10:56,400
Nó là kết quả của nhiều yếu tố cộng lại:

223
00:10:57,240 --> 00:10:59,880
triều đình Ngô non trẻ, Ngô Quyền mất sớm,

224
00:10:59,900 --> 00:11:02,960
Dương Tam Kha cướp ngôi, Hậu Ngô Vương quyền lực không đủ mạnh,

225
00:11:03,100 --> 00:11:05,240
các hào trưởng địa phương vốn đã có nền tảng lâu đời,

226
00:11:05,580 --> 00:11:08,860
và đất nước chưa hình thành một bộ máy quản trị thống nhất như các triều đại sau.

227
00:11:09,360 --> 00:11:12,900
Trong bức tranh ấy, ta thấy triều Ngô vừa đáng tự hào vừa đáng thương.

228
00:11:13,780 --> 00:11:16,020
Đáng tự hào vì nó là triều đại mở đầu nền độc lập.

229
00:11:17,040 --> 00:11:20,520
Đáng thương vì nó phải gánh một nhiệm vụ quá lớn trong một thời gian quá ngắn.

230
00:11:21,500 --> 00:11:23,760
Nó giống như người vừa kéo dân tộc ra khỏi biển sâu,

231
00:11:23,940 --> 00:11:25,680
chưa kịp thở đã phải dựng nhà giữa bão.

232
00:11:26,900 --> 00:11:30,730
Năm 965, Ngô Xương Văn tử trận trong một cuộc đem quân đi đánh dẹp.

233
00:11:31,180 --> 00:11:34,680
Cái chết của ông gần như đặt dấu chấm hết cho quyền lực thực tế của triều Ngô.

234
00:11:35,500 --> 00:11:39,180
Từ đây, đất nước rơi sâu vào cục diện phân liệt.

235
00:11:39,480 --> 00:11:42,280
Cái chết của nam tấn vương và khoảng trống quyền lực

236
00:11:42,760 --> 00:11:45,680
Ngô Xương Văn chết khi đang cố gắng khôi phục uy quyền trung ương.

237
00:11:47,080 --> 00:11:49,200
Đó là một cái chết nhiều ý nghĩa.

238
00:11:49,600 --> 00:11:51,540
Ông không chết trong cung cấm vì bệnh tật,

239
00:11:51,680 --> 00:11:53,680
cũng không chết trên ngai vàng giữa thời thái bình.

240
00:11:54,420 --> 00:11:58,520
Ông chết trong cuộc chiến dẹp loạn, tức là chết đúng giữa vấn đề lớn nhất của triều

241
00:11:58,540 --> 00:11:59,240
Ngô:

242
00:11:59,980 --> 00:12:01,760
không kiểm soát được các thế lực địa phương.

243
00:12:02,720 --> 00:12:05,020
Sau khi ông mất, họ Ngô vẫn còn người nối tiếp,

244
00:12:05,300 --> 00:12:08,940
trong đó có Ngô Xương Xí, nhưng quyền lực đã suy yếu nghiêm trọng.

245
00:12:09,120 --> 00:12:12,620
Ngô Xương Xí về giữ Bình Kiều, trở thành một trong các sứ quân theo cách nhìn của

246
00:12:12,640 --> 00:12:13,480
sử sách về sau.

247
00:12:14,400 --> 00:12:18,300
Điều đó cho thấy cơ nghiệp họ Ngô từ vị trí trung tâm đã bị đẩy xuống thành một

248
00:12:18,320 --> 00:12:19,960
thế lực địa phương giữa nhiều thế lực khác.

249
00:12:20,700 --> 00:12:24,960
Một vương triều từng mở ra nền độc lập nay không còn đủ sức giữ vai trò thống nhất.

250
00:12:25,880 --> 00:12:28,430
Cục diện mười hai sứ quân lan rộng.

251
00:12:28,840 --> 00:12:30,600
Các vùng đất như Đỗ Động Giang, Tiên Du,

252
00:12:30,900 --> 00:12:32,780
Hồi Hồ, Phong Châu, Tế Giang, Tây Phù Liệt,

253
00:12:32,860 --> 00:12:35,280
Đường Lâm, Bình Kiều, Bố Hải Khẩu...

254
00:12:35,540 --> 00:12:38,420
trở thành căn cứ của những thủ lĩnh khác nhau.

255
00:12:39,120 --> 00:12:40,520
Tên tuổi của họ đi vào sử sách:

256
00:12:42,060 --> 00:12:43,740
Đỗ Cảnh Thạc, Nguyễn Khoan, Kiều Công Hãn,

257
00:12:43,800 --> 00:12:45,960
Kiều Thuận, Nguyễn Siêu, Lý Khuê, Phạm Bạch Hổ,

258
00:12:46,180 --> 00:12:48,040
Trần Lãm, Ngô Xương Xí và những người khác.

259
00:12:48,860 --> 00:12:51,340
Mỗi sứ quân là một mảnh quyền lực.

260
00:12:51,540 --> 00:12:53,400
Mỗi căn cứ là một tiểu vùng.

261
00:12:53,680 --> 00:12:55,700
Đất nước bị kéo căng bởi những cuộc tranh chấp,

262
00:12:55,880 --> 00:12:57,360
liên minh, chống đối, thôn tính.

263
00:12:58,320 --> 00:13:00,400
Người dân, như thường lệ trong mọi thời loạn,

264
00:13:00,580 --> 00:13:01,940
là những người chịu khổ trước nhất.

265
00:13:02,900 --> 00:13:04,400
Nhưng lịch sử Việt Nam có một điều lạ:

266
00:13:04,660 --> 00:13:06,920
sau những đổ vỡ thường xuất hiện một sức kết tụ mới.

267
00:13:07,880 --> 00:13:09,700
Từ cơn loạn ấy, Đinh Bộ Lĩnh nổi lên.

268
00:13:10,560 --> 00:13:12,700
Ông sẽ dẹp mười hai sứ quân, thống nhất đất nước,

269
00:13:13,040 --> 00:13:15,580
lập ra nhà Đinh năm 968, đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt.

270
00:13:16,400 --> 00:13:18,540
Nhưng nếu nhà Đinh là bước thống nhất mạnh mẽ,

271
00:13:18,760 --> 00:13:21,020
thì triều Ngô vẫn là bước khai mở không thể thay thế.

272
00:13:21,860 --> 00:13:25,760
Không có Ngô Quyền và triều Ngô, sẽ không có nền tự chủ làm điểm xuất phát cho

273
00:13:25,780 --> 00:13:26,740
những triều đại sau.

274
00:13:27,745 --> 00:13:29,950
Triều ngô trong dòng chảy lịch sử

275
00:13:30,750 --> 00:13:33,530
Triều Ngô thường được nhắc đến ngắn gọn trong sách sử:

276
00:13:33,690 --> 00:13:36,430
Ngô Quyền thắng Bạch Đằng, xưng vương, đóng đô Cổ Loa;

277
00:13:36,570 --> 00:13:38,670
sau ông là Dương Tam Kha, rồi Hậu Ngô Vương,

278
00:13:38,910 --> 00:13:40,890
cuối cùng đất nước rơi vào loạn mười hai sứ quân.

279
00:13:41,910 --> 00:13:45,330
Nhưng nếu chỉ kể như vậy, ta sẽ bỏ lỡ chiều sâu của thời đại.

280
00:13:45,520 --> 00:13:47,330
Triều Ngô là thời kỳ bản lề.

281
00:13:48,250 --> 00:13:49,830
Trước nó là hơn một nghìn năm Bắc thuộc,

282
00:13:50,090 --> 00:13:52,430
dù trong suốt thời gian ấy người Việt không ngừng nổi dậy,

283
00:13:52,590 --> 00:13:55,330
gìn giữ bản sắc, giữ tiếng nói, phong tục và ý chí riêng.

284
00:13:56,410 --> 00:13:58,730
Sau nó là các triều đại độc lập:

285
00:13:58,930 --> 00:14:01,530
Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Lê...

286
00:14:01,930 --> 00:14:03,690
Những triều đại ấy có thể xây dựng quốc hiệu,

287
00:14:03,850 --> 00:14:06,270
quân đội, pháp luật, khoa cử, văn hóa, ngoại giao,

288
00:14:06,450 --> 00:14:08,330
bởi vì trước đó đã có một bước ngoặt:

289
00:14:09,170 --> 00:14:10,950
đất nước thoát khỏi vị thế bị đô hộ.

290
00:14:11,610 --> 00:14:13,950
Ngô Quyền không để lại một bộ máy hoàn chỉnh,

291
00:14:14,050 --> 00:14:16,830
nhưng ông để lại một điều còn quan trọng hơn trong thời điểm ấy:

292
00:14:17,050 --> 00:14:19,190
niềm tin rằng người Việt có thể tự làm chủ đất nước.

293
00:14:20,190 --> 00:14:24,250
Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 là lời tuyên bố bằng máu và nước sông.

294
00:14:24,490 --> 00:14:28,010
Việc xưng vương năm 939 là lời tuyên bố bằng chính trị.

295
00:14:28,290 --> 00:14:31,330
Việc đóng đô ở Cổ Loa là lời tuyên bố bằng ký ức dân tộc.

296
00:14:31,770 --> 00:14:34,890
Ba lời tuyên bố ấy hợp lại thành nền móng của kỷ nguyên độc lập.

297
00:14:35,430 --> 00:14:37,630
Tuy nhiên, triều Ngô cũng cho thấy một bài học khắc nghiệt:

298
00:14:37,770 --> 00:14:40,030
độc lập giành được bằng chiến thắng quân sự chưa đủ.

299
00:14:40,910 --> 00:14:43,130
Muốn giữ độc lập, phải có một chính quyền đủ mạnh,

300
00:14:43,290 --> 00:14:45,910
một trật tự kế vị ổn định, một bộ máy quản trị hiệu quả,

301
00:14:45,930 --> 00:14:49,330
và khả năng dung hòa hoặc kiểm soát các thế lực địa phương.

302
00:14:49,670 --> 00:14:51,330
Ngô Quyền có công mở nước sau Bắc thuộc,

303
00:14:51,350 --> 00:14:53,170
nhưng ông mất quá sớm.

304
00:14:53,310 --> 00:14:56,110
Dương Tam Kha làm đứt đoạn chính thống.

305
00:14:56,390 --> 00:15:00,330
Hậu Ngô Vương cố gắng khôi phục nhưng không đủ thời gian và sức mạnh.

306
00:15:00,570 --> 00:15:03,270
Các hào trưởng nổi lên, đất nước phân liệt.

307
00:15:03,390 --> 00:15:05,890
Đó là bi kịch của một vương triều đi trước thời đại,

308
00:15:05,910 --> 00:15:09,910
gánh trên vai một nhiệm vụ mà lịch sử chưa kịp trao cho nó đủ công cụ để hoàn thành.

309
00:15:11,090 --> 00:15:13,770
Nhưng thất bại của triều Ngô không làm lu mờ công lao của nó.

310
00:15:14,730 --> 00:15:18,910
Ngược lại, chính sự ngắn ngủi ấy càng khiến vai trò của Ngô Quyền trở nên nổi bật.

311
00:15:19,690 --> 00:15:21,910
Ông giống như người đốt ngọn đuốc đầu tiên trong đêm dài.

312
00:15:22,890 --> 00:15:24,710
Ngọn đuốc ấy có thể chập chờn trước gió,

313
00:15:24,950 --> 00:15:26,530
có thể chưa soi sáng hết mọi nẻo đường,

314
00:15:26,750 --> 00:15:28,710
nhưng từ đó bóng tối không còn tuyệt đối nữa.

315
00:15:30,650 --> 00:15:32,510
Cổ loa — nơi ký ức trở về

316
00:15:33,530 --> 00:15:35,570
Hãy trở lại Cổ Loa một lần nữa.

317
00:15:36,410 --> 00:15:39,710
Khi Ngô Quyền chọn Cổ Loa, ông không chỉ chọn một kinh đô.

318
00:15:40,270 --> 00:15:41,470
Ông chọn một biểu tượng.

319
00:15:42,490 --> 00:15:45,070
Sau bao thế kỷ bị đặt dưới hệ thống cai trị ngoại bang,

320
00:15:45,450 --> 00:15:48,930
việc quay về Cổ Loa giống như đưa lịch sử Việt trở lại với chính mạch nguồn của

321
00:15:48,950 --> 00:15:49,650
nó.

322
00:15:50,150 --> 00:15:52,570
Cổ Loa từng gắn với An Dương Vương, với Âu Lạc,

323
00:15:52,690 --> 00:15:55,130
với thời kỳ rất xa khi người Việt cổ đã biết xây thành,

324
00:15:55,430 --> 00:15:56,970
tổ chức nhà nước, chống giặc ngoại xâm.

325
00:15:57,690 --> 00:15:59,710
Dù câu chuyện nỏ thần có phần truyền thuyết,

326
00:15:59,890 --> 00:16:03,150
giá trị biểu tượng của Cổ Loa là không thể phủ nhận.

327
00:16:03,330 --> 00:16:07,290
Đó là ký ức về một đất nước từng có chủ quyền trước khi bị phương Bắc thôn tính.

328
00:16:07,930 --> 00:16:11,010
Ngô Quyền đứng ở Cổ Loa như đứng giữa hai bờ thời gian.

329
00:16:11,210 --> 00:16:13,670
Một bờ là quá khứ Âu Lạc đã mất.

330
00:16:13,890 --> 00:16:16,210
Một bờ là tương lai Đại Cồ Việt, Đại Việt sẽ hình thành.

331
00:16:17,250 --> 00:16:20,150
Ở giữa là triều Ngô, ngắn ngủi nhưng rực sáng.

332
00:16:20,330 --> 00:16:24,070
Có thể những bức tường thành Cổ Loa khi ấy đã không còn nguyên như xưa.

333
00:16:24,550 --> 00:16:27,450
Có thể triều đình Ngô còn đơn sơ, lễ nghi chưa hoàn chỉnh,

334
00:16:27,470 --> 00:16:28,490
quan chế chưa đầy đủ.

335
00:16:29,330 --> 00:16:32,350
Nhưng trong ý nghĩa lịch sử, đó là nơi người Việt nói với chính mình:

336
00:16:32,430 --> 00:16:33,410
chúng ta trở lại.

337
00:16:34,070 --> 00:16:35,930
Không phải trở lại để sống trong truyền thuyết,

338
00:16:36,030 --> 00:16:37,830
mà để bước tiếp bằng một quốc gia thực sự.

339
00:16:40,560 --> 00:16:42,360
Những con người trong buổi đầu độc lập

340
00:16:43,300 --> 00:16:46,460
Khi kể về triều Ngô, không thể chỉ nhìn vào ngai vàng.

341
00:16:46,660 --> 00:16:49,360
Phải nhìn cả những con người đứng quanh ngai vàng ấy.

342
00:16:50,160 --> 00:16:52,800
Ngô Quyền là nhân vật trung tâm, người có công đánh bại Nam Hán,

343
00:16:52,820 --> 00:16:54,800
xưng vương, đặt nền tự chủ.

344
00:16:54,820 --> 00:16:56,820
Ông hiện lên như một vị tướng quyết đoán,

345
00:16:56,960 --> 00:17:01,140
biết chọn thời cơ, biết dùng địa thế, biết đánh vào điểm yếu của kẻ thù.

346
00:17:01,320 --> 00:17:04,300
Chiến thuật cọc gỗ trên sông Bạch Đằng không chỉ là mưu mẹo quân sự,

347
00:17:04,560 --> 00:17:08,240
mà là sự kết hợp giữa hiểu biết thiên nhiên và bản lĩnh chỉ huy.

348
00:17:08,440 --> 00:17:10,420
Dương Đình Nghệ, dù mất trước khi triều Ngô thành lập,

349
00:17:10,540 --> 00:17:12,440
là người không thể bỏ qua trong bối cảnh ấy.

350
00:17:13,380 --> 00:17:15,960
Ông từng đánh đuổi quân Nam Hán, nắm quyền ở Tĩnh Hải quân,

351
00:17:16,140 --> 00:17:18,160
đào tạo và tin dùng Ngô Quyền.

352
00:17:18,400 --> 00:17:20,300
Nếu coi Ngô Quyền là người mở triều Ngô,

353
00:17:20,320 --> 00:17:23,760
thì Dương Đình Nghệ là một trong những người đặt nền cho dòng chảy tự chủ trước

354
00:17:23,780 --> 00:17:24,480
đó.

355
00:17:25,200 --> 00:17:27,520
Kiều Công Tiễn là mặt tối của thời đại.

356
00:17:27,740 --> 00:17:31,180
Việc ông giết Dương Đình Nghệ rồi cầu cứu Nam Hán khiến ông bị lịch sử nhìn như

357
00:17:31,200 --> 00:17:32,300
kẻ phản bội.

358
00:17:32,740 --> 00:17:36,220
Trong câu chuyện triều Ngô, Kiều Công Tiễn nhắc ta rằng hiểm họa không chỉ đến

359
00:17:36,240 --> 00:17:40,740
từ ngoại bang, mà còn đến từ tham vọng cá nhân trong lúc đất nước chưa ổn định.

360
00:17:40,940 --> 00:17:43,520
Dương Tam Kha là nhân vật phức tạp.

361
00:17:43,700 --> 00:17:47,000
Ông thuộc dòng họ có công, nhưng hành động cướp ngôi đã làm suy yếu chính thống

362
00:17:47,110 --> 00:17:47,810
triều Ngô.

363
00:17:48,340 --> 00:17:51,000
Ông không bị Ngô Xương Văn giết sau khi bị lật đổ,

364
00:17:51,120 --> 00:17:54,640
điều đó cho thấy lịch sử không phải lúc nào cũng chỉ có trắng và đen.

365
00:17:55,000 --> 00:17:58,300
Nhưng trong vận mệnh của triều đại, việc ông đoạt quyền là một bước ngoặt tiêu

366
00:17:58,320 --> 00:17:59,020
cực.

367
00:17:59,540 --> 00:18:01,540
Ngô Xương Văn là người cố gắng sửa lại cơ nghiệp.

368
00:18:02,660 --> 00:18:04,580
Ông lật Dương Tam Kha, khôi phục họ Ngô,

369
00:18:04,700 --> 00:18:06,540
cùng anh cai trị, rồi chết trong cuộc dẹp loạn.

370
00:18:07,600 --> 00:18:09,680
Ông không có hào quang rực rỡ như Ngô Quyền,

371
00:18:09,780 --> 00:18:11,920
nhưng mang số phận của người kế tục trong thời khó:

372
00:18:12,100 --> 00:18:14,360
sinh ra sau chiến thắng, lớn lên trong biến loạn,

373
00:18:14,380 --> 00:18:17,260
và mất khi đang cố giữ một đất nước rạn vỡ.

374
00:18:17,500 --> 00:18:20,780
Ngô Xương Ngập, Thiên Sách Vương, là hình ảnh của chính thống bị lưu lạc rồi trở

375
00:18:20,800 --> 00:18:21,500
về.

376
00:18:22,080 --> 00:18:24,140
Nhưng sự trở về ấy không đủ để cứu vãn triều đại.

377
00:18:25,080 --> 00:18:28,340
Khi ông mất, cán cân quyền lực càng nghiêng về bất ổn.

378
00:18:28,540 --> 00:18:30,260
Những con người ấy tạo nên bức tranh triều Ngô:

379
00:18:30,280 --> 00:18:32,900
hào hùng, rối ren, dang dở.

380
00:18:33,680 --> 00:18:36,120
Từ bạch đằng đến mười hai sứ quân

381
00:18:36,140 --> 00:18:38,460
Nếu mở đầu triều Ngô là tiếng sóng Bạch Đằng,

382
00:18:38,580 --> 00:18:41,720
thì đoạn cuối của nó là tiếng ngựa loạn khắp các vùng.

383
00:18:41,740 --> 00:18:43,740
Điều ấy khiến nhiều người tiếc nuối.

384
00:18:44,520 --> 00:18:47,740
Một triều đại mở ra bằng chiến thắng vĩ đại lại kết thúc trong phân liệt.

385
00:18:48,940 --> 00:18:50,740
Nhưng lịch sử không đi theo đường thẳng.

386
00:18:51,500 --> 00:18:54,740
Độc lập không phải cánh cửa vừa mở ra là phía sau lập tức có thái bình.

387
00:18:55,480 --> 00:18:58,940
Độc lập chỉ là điều kiện đầu tiên để dân tộc tự giải quyết những vấn đề của mình.

388
00:18:59,940 --> 00:19:03,120
Sau hơn nghìn năm Bắc thuộc, xã hội Việt cần thời gian để hình thành lại một nhà

389
00:19:03,140 --> 00:19:03,840
nước thống nhất.

390
00:19:05,160 --> 00:19:07,940
Những hào trưởng địa phương vốn đã quen tự quản.

391
00:19:08,140 --> 00:19:10,740
Các vùng có quan hệ dòng họ, quân sự, kinh tế riêng.

392
00:19:11,270 --> 00:19:14,960
Triều đình trung ương mới dựng không thể ngay lập tức gom tất cả vào một trật tự

393
00:19:15,610 --> 00:19:16,240
chung.

394
00:19:16,260 --> 00:19:19,860
Bạch Đằng đánh đuổi ngoại xâm, nhưng không tự động giải quyết được cấu trúc quyền

395
00:19:19,880 --> 00:19:20,580
lực bên trong.

396
00:19:21,440 --> 00:19:24,680
Đó là lý do triều Ngô vừa là đỉnh cao vừa là khởi đầu.

397
00:19:24,860 --> 00:19:26,740
Đỉnh cao ở chiến thắng chống Nam Hán.

398
00:19:27,640 --> 00:19:29,740
Khởi đầu ở quá trình xây dựng quốc gia độc lập.

399
00:19:30,800 --> 00:19:32,380
Và mọi khởi đầu đều có va vấp.

400
00:19:33,420 --> 00:19:35,000
Loạn mười hai sứ quân, nhìn ở một góc độ,

401
00:19:35,020 --> 00:19:36,340
là sự đổ vỡ của triều Ngô.

402
00:19:37,040 --> 00:19:40,860
Nhưng nhìn ở góc độ khác, đó là cơn đau chuyển mình của một xã hội đang tìm đường

403
00:19:40,880 --> 00:19:41,580
đến thống nhất.

404
00:19:42,500 --> 00:19:45,060
Sau cơn loạn ấy, Đinh Bộ Lĩnh không chỉ thắng các sứ quân,

405
00:19:45,240 --> 00:19:48,140
mà còn chứng minh rằng đất nước cần một quyền lực trung ương mạnh hơn,

406
00:19:48,330 --> 00:19:49,380
dứt khoát hơn.

407
00:19:49,940 --> 00:19:53,760
Nhà Đinh tiếp nhận bài học mà triều Ngô phải trả giá.

408
00:19:54,240 --> 00:19:55,800
Di sản của một triều đại ngắn ngủi

409
00:19:56,720 --> 00:20:02,080
Triều Ngô kéo dài từ năm 939 đến năm 965 nếu tính từ khi Ngô Quyền xưng vương đến

410
00:20:02,100 --> 00:20:05,820
khi Ngô Xương Văn mất và quyền lực họ Ngô tan rã trên thực tế.

411
00:20:05,840 --> 00:20:09,680
Chỉ hơn hai mươi năm, trong đó lại có giai đoạn Dương Tam Kha cướp ngôi và Hậu

412
00:20:09,700 --> 00:20:10,840
Ngô Vương chia sẻ quyền lực.

413
00:20:11,860 --> 00:20:14,780
So với những triều đại dài lâu, triều Ngô giống như một ánh chớp.

414
00:20:15,900 --> 00:20:18,840
Nhưng có những ánh chớp đủ làm người ta nhìn thấy cả bầu trời.

415
00:20:19,600 --> 00:20:23,460
Di sản lớn nhất của triều Ngô là sự khẳng định nền độc lập tự chủ sau Bắc thuộc.

416
00:20:24,260 --> 00:20:25,680
Ngô Quyền không chỉ thắng một trận đánh,

417
00:20:25,940 --> 00:20:26,900
ông mở ra một thời đại.

418
00:20:27,860 --> 00:20:31,680
Từ sau ông, dù đất nước còn loạn lạc, dù các triều đại thay nhau nổi lên rồi suy

419
00:20:31,700 --> 00:20:34,340
tàn, ý thức về một quốc gia độc lập đã trở thành dòng chính.

420
00:20:36,360 --> 00:20:39,340
Không còn chuyện người Việt mặc nhiên chấp nhận là quận huyện của phương Bắc.

421
00:20:40,180 --> 00:20:43,820
Không còn chuyện mọi quyền lực cao nhất phải chờ bổ nhiệm từ bên ngoài.

422
00:20:43,960 --> 00:20:46,340
Từ đây, các thủ lĩnh Việt Nam tranh giành quyền lực với nhau,

423
00:20:46,467 --> 00:20:49,300
thống nhất hoặc phân liệt với nhau, nhưng sân khấu chính trị đã là sân khấu của

424
00:20:49,320 --> 00:20:50,020
người Việt.

425
00:20:50,700 --> 00:20:52,320
Đó là thay đổi căn bản.

426
00:20:52,660 --> 00:20:55,460
Triều Ngô cũng để lại bài học về sự kế thừa quyền lực.

427
00:20:55,920 --> 00:20:59,340
Một vương triều mới nếu không có cơ chế kế vị ổn định rất dễ rơi vào biến loạn.

428
00:21:00,120 --> 00:21:03,280
Dương Tam Kha cướp ngôi không chỉ là chuyện một người đoạt quyền,

429
00:21:03,440 --> 00:21:06,340
mà là cú đánh vào lòng tin của các thế lực trong nước đối với triều đình.

430
00:21:06,940 --> 00:21:10,240
Triều Ngô để lại bài học về sức mạnh trung ương.

431
00:21:10,620 --> 00:21:12,680
Muốn đất nước thống nhất, chính quyền trung ương phải đủ uy tín,

432
00:21:12,820 --> 00:21:15,340
đủ quân lực, đủ tổ chức để kiểm soát các địa phương.

433
00:21:16,380 --> 00:21:18,500
Nếu không, các hào trưởng sẽ biến thành sứ quân,

434
00:21:18,520 --> 00:21:20,340
và quốc gia sẽ bị kéo thành nhiều mảnh.

435
00:21:21,380 --> 00:21:24,680
Nhưng trên hết, triều Ngô để lại hình ảnh một dân tộc vừa thoát khỏi xiềng xích,

436
00:21:24,940 --> 00:21:26,340
còn loạng choạng nhưng đã đứng dậy.

437
00:21:28,350 --> 00:21:29,170
Người mở cửa thời đại

438
00:21:29,920 --> 00:21:34,130
Trong lịch sử Việt Nam, Ngô Quyền thường được tôn vinh là người mở đầu thời kỳ

439
00:21:34,150 --> 00:21:35,210
độc lập tự chủ lâu dài.

440
00:21:36,330 --> 00:21:39,490
Công lao ấy không chỉ nằm ở việc ông đánh thắng Nam Hán.

441
00:21:39,790 --> 00:21:43,530
Trước ông, người Việt đã nhiều lần nổi dậy và có những giai đoạn tự chủ.

442
00:21:43,690 --> 00:21:48,210
Nhưng chiến thắng của Ngô Quyền năm 938 và việc ông xưng vương năm 939 tạo nên

443
00:21:48,230 --> 00:21:49,370
một bước ngoặt bền vững hơn.

444
00:21:50,290 --> 00:21:53,870
Nó mở đường cho tiến trình hình thành các triều đại phong kiến độc lập của Việt

445
00:21:53,890 --> 00:21:54,610
Nam.

446
00:21:55,170 --> 00:21:57,430
Ngô Quyền không có nhiều năm trị vì.

447
00:21:57,450 --> 00:22:00,590
Ông không kịp tạo ra một thời đại văn trị rực rỡ.

448
00:22:00,770 --> 00:22:03,250
Nhưng ông làm được điều mà lịch sử cần nhất ở thời điểm ấy:

449
00:22:03,310 --> 00:22:05,770
chặn đứng âm mưu tái xâm lược, dựng lại chủ quyền,

450
00:22:05,890 --> 00:22:07,450
đặt nền cho vương quyền bản địa.

451
00:22:08,110 --> 00:22:10,370
Có những người sinh ra để xây lâu đài.

452
00:22:10,690 --> 00:22:13,710
Có những người sinh ra để đặt viên đá đầu tiên.

453
00:22:13,910 --> 00:22:15,370
Ngô Quyền thuộc về loại thứ hai.

454
00:22:16,290 --> 00:22:18,710
Viên đá ông đặt xuống không bóng bẩy, không hoàn chỉnh,

455
00:22:18,810 --> 00:22:20,710
nhưng từ đó các thế hệ sau có chỗ để xây tiếp.

456
00:22:21,810 --> 00:22:24,090
Đinh Bộ Lĩnh thống nhất đất nước, Lê Hoàn chống Tống,

457
00:22:24,310 --> 00:22:28,080
Lý Công Uẩn dời đô ra Thăng Long, Trần Hưng Đạo ba lần đánh bại Nguyên Mông...

458
00:22:28,130 --> 00:22:33,750
Tất cả những chương ấy đều thuộc về một dòng chảy mà Ngô Quyền đã mở cửa.

459
00:22:34,730 --> 00:22:36,610
Ánh bình minh không tắt

460
00:22:36,880 --> 00:22:41,370
Triều Ngô kết thúc trong biến loạn, nhưng ánh bình minh mà nó thắp lên không tắt.

461
00:22:41,770 --> 00:22:45,330
Sau năm 965, đất nước bước vào thời mười hai sứ quân.

462
00:22:45,750 --> 00:22:48,830
Cờ xí nhiều nơi nổi lên, tiếng gươm giáo vang khắp các vùng,

463
00:22:48,850 --> 00:22:50,190
lòng người khát một trật tự mới.

464
00:22:51,130 --> 00:22:53,290
Rồi Đinh Bộ Lĩnh từ Hoa Lư xuất hiện, dẹp loạn,

465
00:22:53,370 --> 00:22:54,990
thống nhất, lập quốc hiệu Đại Cồ Việt.

466
00:22:56,630 --> 00:22:58,030
Lịch sử bước sang trang khác.

467
00:22:58,890 --> 00:23:01,690
Nhưng khi trang mới mở ra, bóng dáng triều Ngô vẫn ở phía sau.

468
00:23:02,770 --> 00:23:05,290
Bởi nhà Đinh không phải bắt đầu từ con số không.

469
00:23:05,750 --> 00:23:08,910
Đinh Bộ Lĩnh thống nhất một đất nước đã biết mình có thể độc lập.

470
00:23:09,490 --> 00:23:12,010
Ông kế thừa một ý thức tự chủ đã được Ngô Quyền khẳng định.

471
00:23:13,030 --> 00:23:14,470
Ông xây tiếp trên nền đất mà triều Ngô,

472
00:23:14,490 --> 00:23:16,010
dù ngắn ngủi, đã khai phá.

473
00:23:16,770 --> 00:23:19,150
Vì vậy, khi kể về các triều đại phong kiến Việt Nam,

474
00:23:19,310 --> 00:23:21,730
triều Ngô phải được đặt ở vị trí xứng đáng:

475
00:23:22,100 --> 00:23:25,230
triều đại mở đầu sau Bắc thuộc, triều đại của chiến thắng Bạch Đằng,

476
00:23:25,470 --> 00:23:29,430
triều đại của Cổ Loa trở lại, triều đại của một giấc mơ độc lập còn dang dở nhưng

477
00:23:29,450 --> 00:23:31,010
không bị dập tắt.

478
00:23:31,210 --> 00:23:34,730
Có thể hình dung lịch sử lúc ấy như một buổi sớm trên sông Bạch Đằng.

479
00:23:35,570 --> 00:23:36,390
Sương còn dày.

480
00:23:36,770 --> 00:23:37,470
Nước còn lạnh.

481
00:23:38,310 --> 00:23:40,830
Những cọc gỗ dưới lòng sông vẫn in dấu trận chiến vừa qua.

482
00:23:41,870 --> 00:23:43,770
Xa xa, tiếng mái chèo của quân thù đã tắt.

483
00:23:44,790 --> 00:23:46,470
Trên bờ, người Việt nhìn về phía trước,

484
00:23:46,730 --> 00:23:49,090
chưa biết tương lai sẽ còn bao nhiêu loạn lạc.

485
00:23:49,190 --> 00:23:50,230
Nhưng có một điều họ biết:

486
00:23:51,210 --> 00:23:53,830
từ hôm nay, đất này không còn cúi đầu như trước.

487
00:23:54,550 --> 00:23:56,170
Ngô Quyền đã mở cánh cửa ấy.

488
00:23:56,650 --> 00:23:58,230
Triều Ngô đã bước qua đầu tiên.

489
00:23:59,270 --> 00:24:02,710
Và dù bước chân ấy ngắn ngủi, âm vang của nó còn đi suốt nghìn năm lịch sử Việt

490
00:24:02,730 --> 00:24:03,430
Nam.