1.
TỪ ĐỨA TRẺ HOA LƯ ĐẾN NGƯỜI DẸP LOẠN
Giữa thế kỷ X, đất Việt vừa bước ra khỏi một đêm dài Bắc thuộc.
Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 của Ngô Quyền đã mở ra một thời đại mới:
người Việt không còn chỉ là dân của một quận huyện phương Bắc,
mà bắt đầu đứng thẳng với tư cách một quốc gia độc lập.
Nhưng độc lập không tự nhiên biến thành yên ổn.
Sau khi Ngô Quyền mất năm 944, triều Ngô suy yếu nhanh chóng.
Quyền lực trung ương không đủ mạnh để giữ các hào trưởng địa phương trong khuôn
phép.
Khắp nơi, những thủ lĩnh có quân, có đất,
có uy tín riêng bắt đầu nổi lên.
Người giữ vùng sông, người giữ miền núi,
người chiếm đồng bằng, người dựa vào thành lũy,
ai cũng muốn tự làm chủ một phương.
Đó là thời kỳ mà sử cũ gọi là loạn mười hai sứ quân.
Giữa cơn phân tranh ấy, ở vùng Hoa Lư, châu Đại Hoàng,
có một người đang từng bước đi lên từ thế đất hiểm trở của núi đá,
sông sâu.
Người ấy là Đinh Bộ Lĩnh.
Đinh Bộ Lĩnh sinh năm 924, quê ở Hoa Lư,
nay thuộc Ninh Bình.
Cha ông là Đinh Công Trứ, từng làm thứ sử Hoan Châu dưới thời họ Dương và họ Ngô.
Nhưng Đinh Công Trứ mất sớm, Đinh Bộ Lĩnh lớn lên trong sự nuôi dưỡng của mẹ,
giữa một vùng quê vừa nghèo khó vừa dữ dội.
Sử sách và truyền thuyết dân gian còn kể nhiều chuyện về tuổi nhỏ của ông.
Khi còn là đứa trẻ chăn trâu, Đinh Bộ Lĩnh thường cùng lũ trẻ trong làng bẻ lau
làm cờ, chia phe đánh trận.
Ông ngồi trên lưng trâu, phất cờ lau, chỉ huy bạn bè như một vị tướng nhỏ.
Câu chuyện “cờ lau tập trận” ấy có thể mang màu sắc dân gian,
nhưng nó phản ánh một điều mà người đời sau tin tưởng:
từ rất sớm, Đinh Bộ Lĩnh đã có khí chất của người cầm quân.
Khi đất nước rơi vào loạn lạc, Đinh Bộ Lĩnh không chọn đứng ngoài.
Ông tập hợp lực lượng ở Hoa Lư, dựa vào địa thế hiểm yếu để xây dựng căn cứ.
Hoa Lư không phải vùng đất rộng lớn nhất,
nhưng lại là nơi rất khó công phá.
Núi đá dựng như thành, thung lũng kín như lòng chảo,
sông ngòi bao bọc, đường vào quanh co.
Với một người biết dùng địa hình, đó là pháo đài tự nhiên.
Ban đầu, Đinh Bộ Lĩnh liên kết với Trần Lãm,
một sứ quân mạnh ở Bố Hải Khẩu.
Trần Lãm không có con trai, lại mến tài Đinh Bộ Lĩnh,
nên nhận ông làm con nuôi và giao binh quyền.
Đây là bước ngoặt quan trọng.
Từ một thủ lĩnh địa phương ở Hoa Lư, Đinh Bộ Lĩnh có thêm lực lượng,
uy tín và thế đứng để bước vào cuộc chiến thống nhất.
Nhưng thống nhất đất nước không phải là một cuộc dạo chơi.