6.
MỘT VƯƠNG TRIỀU NGẮN NGỦI NHƯNG KHÔNG NHỎ BÉ
Nhà Đinh tồn tại từ năm 968 đến năm 980,
chỉ mười hai năm.
Nếu đo bằng độ dài thời gian, đó là một triều đại rất ngắn.
Nhưng nếu đo bằng ý nghĩa lịch sử, nhà Đinh là một cột mốc lớn.
Trước nhà Đinh, người Việt đã giành lại độc lập nhưng vẫn còn vật lộn với câu hỏi:
làm thế nào để từ một vùng đất vừa thoát khỏi ách đô hộ trở thành một quốc gia
thống nhất?
Nhà Ngô mở đầu nền tự chủ, nhưng sau đó quyền lực tan rã.
Loạn mười hai sứ quân cho thấy nếu không có một trung tâm đủ mạnh,
nền độc lập có thể bị xé nát từ bên trong.
Đinh Tiên Hoàng đã trả lời câu hỏi ấy bằng hành động.
Ông dẹp loạn, thống nhất đất nước, xưng hoàng đế,
đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt, chọn kinh đô Hoa Lư,
xây dựng triều đình, củng cố quân đội, thiết lập kỷ cương.
Những việc ấy tạo nền móng cho nhà nước phong kiến độc lập của Việt Nam.
Nhà Đinh cũng cho thấy sự khó khăn của buổi đầu dựng nước.
Quyền lực trung ương phải được xây bằng gươm giáo và luật lệ nghiêm khắc.
Ngoại giao phải mềm dẻo để tránh chiến tranh không cần thiết.
Cung đình phải đối mặt với vấn đề kế vị.
Công thần có thể trở thành trụ cột, nhưng cũng có thể trở thành lực lượng quyết
định vận mệnh triều đại.
Bi kịch của nhà Đinh nằm ở chỗ:
người sáng lập quá mạnh, nhưng cơ chế kế tục lại quá mong manh.
Khi Đinh Tiên Hoàng và Đinh Liễn bị sát hại,
triều đại gần như mất ngay trục chính.
Đinh Toàn còn quá nhỏ.
Các đại thần không thống nhất.
Lê Hoàn nổi lên như giải pháp của thời cuộc,
và nhà Đinh phải nhường chỗ cho một triều đại mới.
Nhưng sự kết thúc ấy không xóa đi công lao của nhà Đinh.
Trong dòng chảy lịch sử, có những vương triều giống như một cây cầu.
Chúng không kéo dài hàng trăm năm, không để lại quá nhiều cung điện lộng lẫy,
không có nhiều đời vua nối tiếp.
Nhưng chúng đưa dân tộc vượt qua một khúc sông nguy hiểm.
Nhà Đinh là một cây cầu như thế.
Từ hỗn loạn sang thống nhất.
Từ tự chủ còn mong manh sang quốc gia có hoàng đế và quốc hiệu.
Từ những sứ quân cát cứ sang một triều đình trung ương.
Từ ký ức Bắc thuộc sang ý thức Đại Cồ Việt.
Khi nhắc đến Đinh Bộ Lĩnh, người đời thường nhớ hình ảnh cậu bé cờ lau tập trận.
Nhưng nếu chỉ dừng ở hình ảnh ấy, ta sẽ không thấy hết tầm vóc của ông.
Đinh Bộ Lĩnh không chỉ là đứa trẻ có chí lớn.
Ông là người đã biến chí lớn ấy thành một quốc gia thống nhất.
Khi nhắc đến Hoa Lư, người ta nhớ núi đá,
hang động, sông nước và những dấu tích cố đô.
Nhưng Hoa Lư không chỉ là phong cảnh.
Đó từng là trái tim chính trị của Đại Cồ Việt,
nơi tiếng xưng đế vang lên sau nhiều thế kỷ phương Bắc áp đặt quyền lực.
Khi nhắc đến Dương Vân Nga, người ta vẫn còn tranh luận.
Nhưng điều chắc chắn là bà đã đứng ở một thời điểm cực kỳ khốc liệt,
nơi mọi lựa chọn đều phải trả giá.
Và lựa chọn của bà đã mở đường cho cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi ngay sau
đó.
Nhà Đinh khép lại trong máu và biến động.
Nhưng từ nền đất mà nhà Đinh tạo ra, các triều đại sau tiếp tục xây cao hơn:
Tiền Lê giữ nước, Lý dời đô ra Thăng Long,
Trần ba lần đánh bại Nguyên Mông, Lê sơ mở rộng và củng cố quốc gia.
Trong lịch sử Việt Nam, có những giai đoạn dài như dòng sông lớn.
Cũng có những giai đoạn ngắn như tia chớp.
Nhà Đinh là một tia chớp như vậy:
lóe lên giữa đêm phân tranh, soi rõ con đường thống nhất,
rồi tắt đi trong giông bão cung đình.
Nhưng ánh sáng ấy đã kịp để lại dấu mốc.
Từ năm 968, người Việt có Đại Cồ Việt.
Từ Hoa Lư, một hoàng đế Việt Nam xưng đế trên đất Việt.
Từ cờ lau tuổi nhỏ, một triều đại ra đời.
Và từ mười hai năm ngắn ngủi ấy, nền móng của quốc gia phong kiến độc lập Việt
Nam được đặt xuống — chắc chắn, dữ dội,
và không thể bị lãng quên.