1
00:00:01,180 --> 00:00:01,410
1.

2
00:00:01,430 --> 00:00:03,850
TỪ ĐỨA TRẺ HOA LƯ ĐẾN NGƯỜI DẸP LOẠN

3
00:00:04,510 --> 00:00:07,850
Giữa thế kỷ X, đất Việt vừa bước ra khỏi một đêm dài Bắc thuộc.

4
00:00:08,950 --> 00:00:12,570
Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 của Ngô Quyền đã mở ra một thời đại mới:

5
00:00:14,270 --> 00:00:16,910
người Việt không còn chỉ là dân của một quận huyện phương Bắc,

6
00:00:16,910 --> 00:00:20,210
mà bắt đầu đứng thẳng với tư cách một quốc gia độc lập.

7
00:00:20,790 --> 00:00:22,850
Nhưng độc lập không tự nhiên biến thành yên ổn.

8
00:00:24,010 --> 00:00:28,230
Sau khi Ngô Quyền mất năm 944, triều Ngô suy yếu nhanh chóng.

9
00:00:28,230 --> 00:00:31,910
Quyền lực trung ương không đủ mạnh để giữ các hào trưởng địa phương trong khuôn

10
00:00:31,910 --> 00:00:33,230
phép.

11
00:00:33,390 --> 00:00:35,250
Khắp nơi, những thủ lĩnh có quân, có đất,

12
00:00:35,450 --> 00:00:37,050
có uy tín riêng bắt đầu nổi lên.

13
00:00:38,250 --> 00:00:40,170
Người giữ vùng sông, người giữ miền núi,

14
00:00:40,350 --> 00:00:42,590
người chiếm đồng bằng, người dựa vào thành lũy,

15
00:00:42,690 --> 00:00:44,410
ai cũng muốn tự làm chủ một phương.

16
00:00:45,490 --> 00:00:48,670
Đó là thời kỳ mà sử cũ gọi là loạn mười hai sứ quân.

17
00:00:49,130 --> 00:00:51,670
Giữa cơn phân tranh ấy, ở vùng Hoa Lư, châu Đại Hoàng,

18
00:00:51,830 --> 00:00:54,790
có một người đang từng bước đi lên từ thế đất hiểm trở của núi đá,

19
00:00:54,930 --> 00:00:55,270
sông sâu.

20
00:00:55,290 --> 00:00:56,930
Người ấy là Đinh Bộ Lĩnh.

21
00:00:57,470 --> 00:01:00,030
Đinh Bộ Lĩnh sinh năm 924, quê ở Hoa Lư,

22
00:01:00,030 --> 00:01:00,930
nay thuộc Ninh Bình.

23
00:01:02,130 --> 00:01:05,930
Cha ông là Đinh Công Trứ, từng làm thứ sử Hoan Châu dưới thời họ Dương và họ Ngô.

24
00:01:07,190 --> 00:01:10,710
Nhưng Đinh Công Trứ mất sớm, Đinh Bộ Lĩnh lớn lên trong sự nuôi dưỡng của mẹ,

25
00:01:10,830 --> 00:01:12,930
giữa một vùng quê vừa nghèo khó vừa dữ dội.

26
00:01:14,110 --> 00:01:17,350
Sử sách và truyền thuyết dân gian còn kể nhiều chuyện về tuổi nhỏ của ông.

27
00:01:18,570 --> 00:01:22,010
Khi còn là đứa trẻ chăn trâu, Đinh Bộ Lĩnh thường cùng lũ trẻ trong làng bẻ lau

28
00:01:22,010 --> 00:01:23,270
làm cờ, chia phe đánh trận.

29
00:01:24,410 --> 00:01:28,270
Ông ngồi trên lưng trâu, phất cờ lau, chỉ huy bạn bè như một vị tướng nhỏ.

30
00:01:29,410 --> 00:01:32,750
Câu chuyện “cờ lau tập trận” ấy có thể mang màu sắc dân gian,

31
00:01:32,970 --> 00:01:35,110
nhưng nó phản ánh một điều mà người đời sau tin tưởng:

32
00:01:36,390 --> 00:01:39,010
từ rất sớm, Đinh Bộ Lĩnh đã có khí chất của người cầm quân.

33
00:01:40,590 --> 00:01:43,610
Khi đất nước rơi vào loạn lạc, Đinh Bộ Lĩnh không chọn đứng ngoài.

34
00:01:44,710 --> 00:01:48,110
Ông tập hợp lực lượng ở Hoa Lư, dựa vào địa thế hiểm yếu để xây dựng căn cứ.

35
00:01:49,310 --> 00:01:51,110
Hoa Lư không phải vùng đất rộng lớn nhất,

36
00:01:51,490 --> 00:01:54,210
nhưng lại là nơi rất khó công phá.

37
00:01:54,470 --> 00:01:57,070
Núi đá dựng như thành, thung lũng kín như lòng chảo,

38
00:01:57,150 --> 00:01:58,930
sông ngòi bao bọc, đường vào quanh co.

39
00:02:00,090 --> 00:02:03,110
Với một người biết dùng địa hình, đó là pháo đài tự nhiên.

40
00:02:03,970 --> 00:02:06,070
Ban đầu, Đinh Bộ Lĩnh liên kết với Trần Lãm,

41
00:02:06,230 --> 00:02:08,550
một sứ quân mạnh ở Bố Hải Khẩu.

42
00:02:08,770 --> 00:02:11,490
Trần Lãm không có con trai, lại mến tài Đinh Bộ Lĩnh,

43
00:02:11,710 --> 00:02:13,670
nên nhận ông làm con nuôi và giao binh quyền.

44
00:02:13,850 --> 00:02:15,570
Đây là bước ngoặt quan trọng.

45
00:02:15,570 --> 00:02:19,030
Từ một thủ lĩnh địa phương ở Hoa Lư, Đinh Bộ Lĩnh có thêm lực lượng,

46
00:02:19,270 --> 00:02:21,710
uy tín và thế đứng để bước vào cuộc chiến thống nhất.

47
00:02:23,010 --> 00:02:25,630
Nhưng thống nhất đất nước không phải là một cuộc dạo chơi.

48
00:02:26,790 --> 00:02:29,450
Mỗi sứ quân đều có căn cứ riêng, quân đội riêng,

49
00:02:29,490 --> 00:02:30,570
lòng trung thành riêng.

50
00:02:31,570 --> 00:02:34,010
Có người dựa vào họ tộc, có người dựa vào thành lũy,

51
00:02:34,130 --> 00:02:36,970
có người kiểm soát những vùng kinh tế quan trọng.

52
00:02:37,410 --> 00:02:39,670
Muốn dẹp loạn, Đinh Bộ Lĩnh phải vừa đánh,

53
00:02:39,830 --> 00:02:41,770
vừa thu phục, vừa biết khi nào dùng sức mạnh,

54
00:02:41,890 --> 00:02:43,790
khi nào dùng chính trị.

55
00:02:43,790 --> 00:02:47,790
Trong những năm tháng ấy, chiến tranh phủ bóng lên đồng ruộng và làng mạc.

56
00:02:48,910 --> 00:02:51,650
Người dân mệt mỏi vì phải theo hết phe này đến phe khác.

57
00:02:52,790 --> 00:02:54,810
Những con đường buôn bán bị chia cắt.

58
00:02:55,750 --> 00:02:59,917
Những vùng đất vốn cùng chung một dòng văn hóa lại bị ngăn bởi chiến lũy và giáo

59
00:03:00,283 --> 00:03:00,830
mác.

60
00:03:00,850 --> 00:03:03,770
Khát vọng lớn nhất của dân chúng không phải là những lời xưng vương của các hào

61
00:03:03,770 --> 00:03:06,790
trưởng, mà là một bàn tay đủ mạnh để chấm dứt cảnh phân tranh.

62
00:03:07,990 --> 00:03:09,750
Đinh Bộ Lĩnh đã trở thành bàn tay ấy.

63
00:03:10,890 --> 00:03:14,090
Từng bước, ông đánh bại hoặc thu phục các sứ quân.

64
00:03:14,590 --> 00:03:17,530
Những trận đánh cụ thể không phải lúc nào sử sách cũng ghi chép tỉ mỉ,

65
00:03:17,770 --> 00:03:19,870
nhưng kết quả thì rõ ràng:

66
00:03:20,350 --> 00:03:23,670
đến năm 968, loạn mười hai sứ quân được dẹp yên.

67
00:03:24,170 --> 00:03:27,350
Đất nước, sau nhiều năm chia cắt, lại quy về một mối.

68
00:03:27,970 --> 00:03:30,730
Khi ấy, Đinh Bộ Lĩnh không chỉ là một thủ lĩnh thắng trận.

69
00:03:31,930 --> 00:03:34,310
Ông là người đã làm được điều mà thời cuộc cần nhất:

70
00:03:35,370 --> 00:03:38,230
khôi phục trật tự cho một quốc gia non trẻ.

71
00:03:39,200 --> 00:03:39,900
2.

72
00:03:40,170 --> 00:03:43,170
NĂM 968 – TIẾNG XƯNG ĐẾ Ở HOA LƯ

73
00:03:43,710 --> 00:03:46,830
Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế.

74
00:03:47,350 --> 00:03:50,270
Đó là một quyết định có ý nghĩa rất lớn.

75
00:03:50,430 --> 00:03:53,110
Trước ông, Ngô Quyền sau khi giành độc lập xưng vương.

76
00:03:54,290 --> 00:03:57,030
Đinh Bộ Lĩnh thì xưng đế, lấy hiệu là Đinh Tiên Hoàng.

77
00:03:57,890 --> 00:03:59,730
Việc xưng đế không chỉ là chuyện danh xưng.

78
00:04:00,650 --> 00:04:02,830
Trong trật tự chính trị Đông Á thời bấy giờ,

79
00:04:03,110 --> 00:04:06,730
đế” là tước hiệu cao nhất, thể hiện quyền lực tối thượng của một quốc gia.

80
00:04:07,610 --> 00:04:10,770
Khi Đinh Bộ Lĩnh xưng hoàng đế, ông muốn khẳng định rằng đất nước này có chủ quyền

81
00:04:10,770 --> 00:04:14,450
riêng, có triều đình riêng, không còn là phần phụ thuộc của phương Bắc.

82
00:04:14,786 --> 00:04:17,250
Ông đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt.

83
00:04:17,730 --> 00:04:22,430
Hai chữ “Đại Cồ” thường được hiểu là “lớn”, còn “Việt” là tên gọi gắn với cộng

84
00:04:22,430 --> 00:04:23,130
đồng người Việt.

85
00:04:24,110 --> 00:04:26,390
Dù cách giải thích từ nguyên có thể còn được bàn luận,

86
00:04:26,610 --> 00:04:28,070
nhưng ý nghĩa chính trị thì rất rõ:

87
00:04:29,350 --> 00:04:31,910
đây là một quốc hiệu độc lập, vang lên từ kinh đô Hoa Lư,

88
00:04:31,910 --> 00:04:34,070
sau cơn binh lửa của loạn sứ quân.

89
00:04:34,930 --> 00:04:37,070
Đinh Tiên Hoàng chọn Hoa Lư làm kinh đô.

90
00:04:38,390 --> 00:04:39,810
Sự lựa chọn ấy không ngẫu nhiên.

91
00:04:39,810 --> 00:04:43,130
Sau nhiều năm nội chiến, triều đình mới cần một nơi an toàn.

92
00:04:43,370 --> 00:04:47,170
Hoa Lư với địa thế núi non hiểm trở có thể chống lại các cuộc nổi dậy trong nước,

93
00:04:47,390 --> 00:04:49,430
đồng thời phòng bị trước nguy cơ từ bên ngoài.

94
00:04:50,530 --> 00:04:52,790
Kinh đô Hoa Lư không rộng mở như đồng bằng sông Hồng,

95
00:04:53,070 --> 00:04:56,790
nhưng vào thời điểm ấy, nó là thành trì thích hợp cho một vương triều vừa ra đời

96
00:04:56,790 --> 00:04:57,930
từ chiến tranh.

97
00:04:59,870 --> 00:05:02,730
Từ Hoa Lư, Đinh Tiên Hoàng bắt đầu xây dựng nhà nước phong kiến trung ương tập

98
00:05:02,730 --> 00:05:06,350
quyền đầu tiên tương đối hoàn chỉnh trong lịch sử độc lập của Việt Nam.

99
00:05:06,610 --> 00:05:08,670
Ông đặt triều nghi, phong chức cho quan lại,

100
00:05:08,670 --> 00:05:12,330
tổ chức quân đội, ban hành những hình phạt nghiêm khắc để răn đe kẻ chống đối.

101
00:05:13,590 --> 00:05:16,250
Sử cũ ghi rằng ông cho đặt vạc dầu và nuôi hổ dữ trong sân triều,

102
00:05:16,250 --> 00:05:19,030
dùng để uy hiếp những người phạm tội nặng.

103
00:05:19,250 --> 00:05:22,910
Chi tiết này cho thấy một mặt rất cứng rắn trong cách trị nước của Đinh Tiên Hoàng.

104
00:05:23,770 --> 00:05:27,030
Ngày nay nhìn lại, có thể thấy sự nghiêm khắc ấy phản ánh bối cảnh đặc biệt của

105
00:05:27,030 --> 00:05:27,910
thời đại.

106
00:05:28,750 --> 00:05:31,310
Đất nước vừa thoát khỏi phân tranh, lòng người chưa ổn,

107
00:05:31,410 --> 00:05:33,910
các thế lực địa phương chưa hẳn đã hoàn toàn quy phục.

108
00:05:34,990 --> 00:05:38,310
Một triều đình mới nếu quá mềm yếu có thể nhanh chóng tan rã.

109
00:05:38,910 --> 00:05:41,790
Đinh Tiên Hoàng chọn cách dùng uy quyền mạnh để lập lại kỷ cương.

110
00:05:43,090 --> 00:05:45,250
Nhưng uy quyền không chỉ nằm ở hình phạt.

111
00:05:46,170 --> 00:05:47,910
Nhà Đinh còn chú trọng xây dựng quân đội.

112
00:05:48,990 --> 00:05:51,380
Quân đội là trụ cột sống còn của vương triều,

113
00:05:51,470 --> 00:05:54,410
bởi chỉ vài năm trước, chính quân đội đã quyết định ai tồn tại,

114
00:05:54,550 --> 00:05:55,930
ai bị xóa khỏi bản đồ quyền lực.

115
00:05:57,230 --> 00:05:59,690
Đinh Tiên Hoàng tổ chức lực lượng vũ trang để bảo vệ kinh đô,

116
00:06:00,090 --> 00:06:02,870
giữ các vùng trọng yếu và duy trì sự thống nhất vừa giành được.

117
00:06:04,070 --> 00:06:06,210
Trong triều, các công thần được phong chức,

118
00:06:06,410 --> 00:06:07,530
trong đó nổi bật có Lê Hoàn.

119
00:06:08,830 --> 00:06:12,310
Lê Hoàn là người tài năng quân sự, sau này giữ chức Thập đạo tướng quân,

120
00:06:12,310 --> 00:06:13,050
nắm binh quyền lớn.

121
00:06:14,550 --> 00:06:16,870
Bên cạnh ông còn có những nhân vật như Nguyễn Bặc,

122
00:06:16,870 --> 00:06:21,710
Đinh Điền, Trịnh Tú, Lưu Cơ… Họ là những người góp phần vào công cuộc dẹp loạn

123
00:06:21,710 --> 00:06:22,870
và xây dựng triều Đinh.

124
00:06:23,990 --> 00:06:25,870
Tôn giáo cũng có vị trí quan trọng.

125
00:06:26,870 --> 00:06:31,290
Phật giáo thời Đinh đã có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống tinh thần.

126
00:06:31,550 --> 00:06:34,210
Nhiều nhà sư không chỉ là người tu hành mà còn là trí thức,

127
00:06:34,450 --> 00:06:35,750
cố vấn, người am hiểu thời cuộc.

128
00:06:37,030 --> 00:06:39,870
Việc triều đình trọng dụng tăng sĩ phản ánh đặc điểm của xã hội Việt Nam thời đầu

129
00:06:39,870 --> 00:06:42,250
độc lập, khi Phật giáo gắn với văn hóa,

130
00:06:42,250 --> 00:06:43,550
đạo đức và cả chính trị.

131
00:06:44,970 --> 00:06:47,710
Năm 970, Đinh Tiên Hoàng đặt niên hiệu là Thái Bình.

132
00:06:49,130 --> 00:06:53,150
Hai chữ ấy giống như một lời tuyên bố và cũng là một khát vọng.

133
00:06:53,310 --> 00:06:55,670
Sau loạn lạc, triều đình muốn mở ra thời thái bình.

134
00:06:57,110 --> 00:06:59,270
Nhưng giữa khát vọng và hiện thực luôn có khoảng cách.

135
00:07:00,550 --> 00:07:03,130
Nhà Đinh đã thống nhất đất nước, nhưng nền móng vẫn còn mới.

136
00:07:03,350 --> 00:07:04,610
Kinh đô còn phải canh phòng.

137
00:07:05,750 --> 00:07:07,450
Các quan hệ đối ngoại còn phải tính toán.

138
00:07:08,670 --> 00:07:11,590
Và trong chính hoàng cung, những mầm bất ổn âm thầm xuất hiện.

139
00:07:12,875 --> 00:07:13,575
3.

140
00:07:14,160 --> 00:07:16,160
GIỮ NƯỚC GIỮA HAI BÓNG NÚI LỚN

141
00:07:17,460 --> 00:07:20,240
Một vương triều mới dựng lên không thể chỉ nhìn vào trong nước.

142
00:07:20,910 --> 00:07:25,160
Phía bắc, Trung Hoa sau nhiều năm chia cắt cũng đang có biến động lớn.

143
00:07:26,160 --> 00:07:29,160
Nhà Tống dần thống nhất Trung Quốc, trở thành một thế lực mạnh.

144
00:07:30,140 --> 00:07:32,180
Đối với Đại Cồ Việt, điều này vừa là cơ hội,

145
00:07:32,180 --> 00:07:32,940
vừa là mối nguy.

146
00:07:34,240 --> 00:07:38,100
Cơ hội là triều đình phương Bắc bận rộn với công cuộc thống nhất và củng cố quyền

147
00:07:38,100 --> 00:07:38,800
lực.

148
00:07:39,600 --> 00:07:42,160
Mối nguy là khi đã đủ mạnh, họ có thể quay xuống phương Nam,

149
00:07:42,160 --> 00:07:45,160
nơi từng bị các triều đại Trung Hoa coi là vùng đất cũ.

150
00:07:46,120 --> 00:07:48,640
Đinh Tiên Hoàng hiểu rằng độc lập không chỉ cần gươm giáo,

151
00:07:48,640 --> 00:07:50,020
mà còn cần ngoại giao.

152
00:07:51,140 --> 00:07:54,020
Năm 972, ông sai con là Đinh Liễn sang nhà Tống triều cống.

153
00:07:54,340 --> 00:07:55,400
Đây là bước đi khôn khéo.

154
00:07:56,680 --> 00:07:59,600
Về hình thức, việc triều cống giúp giảm căng thẳng,

155
00:07:59,600 --> 00:08:02,320
khiến nhà Tống tạm công nhận một trật tự ngoại giao với Đại Cồ Việt.

156
00:08:03,680 --> 00:08:06,300
Nhưng trong thực chất, Đại Cồ Việt vẫn tự chủ trong nội trị,

157
00:08:06,560 --> 00:08:09,160
có hoàng đế, quốc hiệu, kinh đô và quân đội riêng.

158
00:08:09,880 --> 00:08:13,420
Đến năm 973, nhà Tống phong Đinh Tiên Hoàng làm Giao Chỉ quận vương,

159
00:08:13,580 --> 00:08:17,200
phong Đinh Liễn làm Kiểm hiệu thái sư Tĩnh Hải quân tiết độ sứ An Nam đô hộ.

160
00:08:18,600 --> 00:08:21,220
Những danh hiệu ấy nằm trong cách nhìn của triều đình Trung Hoa,

161
00:08:21,440 --> 00:08:25,040
nhưng đối với Đại Cồ Việt, điều quan trọng là giữ được hòa bình để củng cố nền

162
00:08:25,040 --> 00:08:26,440
độc lập.

163
00:08:26,760 --> 00:08:29,600
Đây là nét đặc biệt của chính trị thời đầu độc lập:

164
00:08:30,200 --> 00:08:33,180
bên trong xưng đế, bên ngoài mềm dẻo.

165
00:08:33,580 --> 00:08:36,060
Trong nước, Đinh Tiên Hoàng là hoàng đế của Đại Cồ Việt.

166
00:08:37,100 --> 00:08:41,380
Trong quan hệ với nhà Tống, ông chấp nhận một số nghi thức ngoại giao để tránh

167
00:08:41,380 --> 00:08:44,260
chiến tranh khi lực lượng quốc gia còn non trẻ.

168
00:08:44,760 --> 00:08:46,140
Chính sách ấy không phải là yếu đuối.

169
00:08:46,220 --> 00:08:47,120
Đó là sự thực tế.

170
00:08:48,440 --> 00:08:52,180
Một dân tộc vừa giành lại quyền tự chủ sau hơn một nghìn năm bị phương Bắc đô hộ

171
00:08:52,180 --> 00:08:55,120
không thể phung phí sức lực trong những cuộc đối đầu không cần thiết.

172
00:08:57,020 --> 00:08:59,580
Điều cần nhất lúc ấy là thời gian:

173
00:09:00,000 --> 00:09:02,500
thời gian để ổn định triều đình, chỉnh đốn quân đội,

174
00:09:02,600 --> 00:09:04,740
khôi phục sản xuất, nuôi dưỡng ý thức quốc gia.

175
00:09:05,780 --> 00:09:09,640
Và nhà Đinh, dù ngắn ngủi, đã góp phần tạo ra khoảng thời gian quý giá ấy.

176
00:09:10,790 --> 00:09:11,490
4.

177
00:09:11,940 --> 00:09:14,300
ĐINH LIỄN VÀ VẾT NỨT TRONG HOÀNG CUNG

178
00:09:15,620 --> 00:09:18,880
Nếu nhìn từ bên ngoài, nhà Đinh sau năm 968 có vẻ rất mạnh.

179
00:09:19,120 --> 00:09:19,780
Đất nước thống nhất.

180
00:09:19,800 --> 00:09:20,800
Hoàng đế có uy quyền.

181
00:09:20,800 --> 00:09:21,620
Kinh đô hiểm yếu.

182
00:09:21,810 --> 00:09:23,300
Quân đội nằm trong tay triều đình.

183
00:09:24,400 --> 00:09:27,420
Nhưng bên trong hoàng cung, một vết nứt đang lớn dần.

184
00:09:28,080 --> 00:09:29,360
Đinh Tiên Hoàng có nhiều con trai.

185
00:09:29,360 --> 00:09:31,600
Trong số đó, Đinh Liễn là người nổi bật nhất.

186
00:09:32,580 --> 00:09:35,160
Ông từng cùng cha chinh chiến, có công lớn,

187
00:09:35,200 --> 00:09:38,260
lại được giao nhiệm vụ ngoại giao với nhà Tống.

188
00:09:38,440 --> 00:09:41,840
Với kinh nghiệm và uy tín của mình, Đinh Liễn dường như là người có khả năng kế

189
00:09:41,840 --> 00:09:42,540
vị.

190
00:09:43,340 --> 00:09:47,380
Thế nhưng Đinh Tiên Hoàng lại lập con nhỏ là Đinh Hạng Lang làm thái tử.

191
00:09:47,700 --> 00:09:49,720
Quyết định này trở thành bi kịch.

192
00:09:51,160 --> 00:09:55,060
Năm 979, Đinh Liễn vì tức giận và lo sợ mất quyền kế vị đã sai người giết Đinh

193
00:09:55,060 --> 00:09:55,760
Hạng Lang.

194
00:09:56,820 --> 00:10:00,240
Đây là một trong những sự kiện đau đớn nhất của triều Đinh.

195
00:10:00,240 --> 00:10:03,880
Người con từng lập công với cha, từng đại diện quốc gia trong quan hệ đối ngoại,

196
00:10:04,060 --> 00:10:06,500
lại ra tay với em ruột vì ngôi báu.

197
00:10:07,180 --> 00:10:09,720
Sự kiện ấy cho thấy vấn đề lớn của các vương triều đầu thời độc lập:

198
00:10:09,960 --> 00:10:12,240
cơ chế kế vị chưa ổn định.

199
00:10:12,480 --> 00:10:16,680
Quyền lực hoàng gia chưa có những quy tắc đủ vững để ngăn bi kịch cung đình.

200
00:10:16,880 --> 00:10:18,660
Khi ngai vàng gắn trực tiếp với sinh tử,

201
00:10:18,860 --> 00:10:21,040
tình thân rất dễ bị quyền lực nghiền nát.

202
00:10:22,220 --> 00:10:23,780
Nhưng bi kịch chưa dừng lại.

203
00:10:24,320 --> 00:10:28,720
Cũng trong năm 979, Đinh Tiên Hoàng và Đinh Liễn bị Đỗ Thích giết hại.

204
00:10:29,720 --> 00:10:32,300
Theo sử cũ, Đỗ Thích là một viên quan trong cung,

205
00:10:32,540 --> 00:10:35,560
một đêm nằm mơ thấy sao rơi vào miệng, tưởng mình có số làm vua,

206
00:10:35,560 --> 00:10:37,980
nên nảy sinh ý định phản nghịch.

207
00:10:38,240 --> 00:10:40,720
Khi có cơ hội, ông sát hại vua và Đinh Liễn.

208
00:10:42,240 --> 00:10:45,400
Câu chuyện giấc mộng của Đỗ Thích mang màu sắc quan niệm thời xưa về điềm trời

209
00:10:45,400 --> 00:10:46,600
và mệnh vua.

210
00:10:47,360 --> 00:10:50,720
Nhưng dù động cơ thực sự ra sao, hậu quả thì không thể chối cãi:

211
00:10:51,540 --> 00:10:55,300
chỉ trong một biến cố, nhà Đinh mất cả hoàng đế lẫn người kế thừa có năng lực nhất.

212
00:10:56,620 --> 00:10:58,240
Đỗ Thích nhanh chóng bị bắt và xử tội.

213
00:10:59,360 --> 00:11:02,660
Nhưng triều đình không thể trở lại như cũ.

214
00:11:02,660 --> 00:11:06,420
Ngai vàng rơi vào tay Đinh Toàn, con nhỏ của Đinh Tiên Hoàng.

215
00:11:06,780 --> 00:11:09,740
Khi lên ngôi, Đinh Toàn mới khoảng sáu tuổi.

216
00:11:10,240 --> 00:11:14,480
Một đứa trẻ không thể tự mình điều hành quốc gia trong lúc sóng gió bủa vây.

217
00:11:14,760 --> 00:11:16,960
Mẹ ông là Dương Vân Nga trở thành hoàng thái hậu,

218
00:11:17,020 --> 00:11:21,120
còn Lê Hoàn, Thập đạo tướng quân, nắm quyền chỉ huy quân đội và giữ vai trò trung

219
00:11:21,120 --> 00:11:21,860
tâm trong triều chính.

220
00:11:23,120 --> 00:11:25,220
Trong cung đình, các đại thần chia rẽ.

221
00:11:26,660 --> 00:11:30,320
Nguyễn Bặc, Đinh Điền và một số người trung thành với họ Đinh nghi ngờ Lê Hoàn

222
00:11:30,320 --> 00:11:31,220
có ý chuyên quyền.

223
00:11:32,440 --> 00:11:35,340
Họ đem quân chống lại Lê Hoàn, nhưng thất bại.

224
00:11:35,860 --> 00:11:39,340
Những công thần từng cùng nhau dựng nước nay lại đối đầu trong một cuộc tranh đoạt

225
00:11:39,340 --> 00:11:41,180
quyền lực đầy nghiệt ngã.

226
00:11:41,940 --> 00:11:44,600
Bên ngoài, nhà Tống theo dõi tình hình Đại Cồ Việt.

227
00:11:45,680 --> 00:11:47,800
Một đất nước vừa mất vua, vua mới còn nhỏ,

228
00:11:48,020 --> 00:11:51,640
triều đình chia rẽ, quân thần nghi kỵ — đó là thời cơ quá rõ cho một cuộc can thiệp

229
00:11:51,640 --> 00:11:52,680
từ phương Bắc.

230
00:11:53,160 --> 00:11:55,220
Nguy cơ chiến tranh không còn là bóng mây xa,

231
00:11:55,220 --> 00:11:56,680
mà đã tụ lại ngay trên biên giới.

232
00:11:59,230 --> 00:11:59,710
5.

233
00:11:59,730 --> 00:12:01,390
DƯƠNG VÂN NGA VÀ QUYẾT ĐỊNH GIỮ LẤY SƠN HÀ

234
00:12:02,970 --> 00:12:06,310
Trong thời khắc ấy, lịch sử đặt một người phụ nữ vào vị trí trung tâm:

235
00:12:06,310 --> 00:12:08,150
Dương Vân Nga.

236
00:12:08,430 --> 00:12:10,910
Bà là hoàng hậu của Đinh Tiên Hoàng, mẹ của Đinh Toàn.

237
00:12:12,170 --> 00:12:14,610
Khi Đinh Tiên Hoàng mất, bà trở thành hoàng thái hậu,

238
00:12:14,610 --> 00:12:18,780
đứng giữa một triều đình rối ren và một đất nước trước nguy cơ ngoại xâm.

239
00:12:19,350 --> 00:12:22,210
Nếu chỉ giữ nguyên danh nghĩa, ngai vàng vẫn thuộc về Đinh Toàn.

240
00:12:23,270 --> 00:12:25,490
Nhưng danh nghĩa không đủ để chỉ huy quân đội,

241
00:12:25,560 --> 00:12:27,210
trấn áp nội loạn, đối phó với nhà Tống.

242
00:12:28,590 --> 00:12:31,210
Người thực sự có khả năng cầm quân khi ấy là Lê Hoàn.

243
00:12:32,230 --> 00:12:36,370
Năm 980, trước áp lực chiến tranh, Dương Vân Nga cùng triều thần đã trao áo long

244
00:12:36,370 --> 00:12:38,320
bào cho Lê Hoàn, đưa ông lên ngôi hoàng đế.

245
00:12:39,710 --> 00:12:43,010
Nhà Tiền Lê bắt đầu, nhà Đinh chấm dứt sau mười hai năm tồn tại.

246
00:12:43,810 --> 00:12:47,210
Quyết định ấy từ lâu đã gây nhiều tranh luận trong lịch sử và dân gian.

247
00:12:48,390 --> 00:12:51,250
Có người nhìn Dương Vân Nga bằng ánh mắt nghiêm khắc,

248
00:12:51,550 --> 00:12:53,630
cho rằng bà trao ngôi của con cho người khác.

249
00:12:54,610 --> 00:12:58,030
Có người lại xem đó là hành động đặt vận mệnh quốc gia lên trên quyền lợi dòng

250
00:12:58,030 --> 00:12:58,730
họ.

251
00:12:59,610 --> 00:13:03,990
Nếu đặt mình vào bối cảnh năm 980, ta sẽ thấy quyết định ấy không đơn giản là câu

252
00:13:03,990 --> 00:13:05,110
chuyện riêng của một hoàng gia.

253
00:13:06,390 --> 00:13:10,110
Một bên là một vị vua sáu tuổi, một triều đình vừa trải qua ám sát và nội chiến,

254
00:13:10,390 --> 00:13:12,590
một đất nước đang đứng trước quân Tống.

255
00:13:12,590 --> 00:13:14,970
Một bên là Lê Hoàn, người nắm binh quyền,

256
00:13:15,070 --> 00:13:19,190
có uy tín quân sự, có khả năng thống nhất lực lượng để kháng chiến.

257
00:13:19,370 --> 00:13:23,130
Trong cơn nguy cấp, sự do dự có thể khiến Đại Cồ Việt mất tất cả.

258
00:13:23,690 --> 00:13:25,750
Dương Vân Nga đã chọn con đường đau đớn nhưng thực tế:

259
00:13:27,290 --> 00:13:29,010
trao quyền cho người có thể giữ nước.

260
00:13:30,310 --> 00:13:33,030
Và lịch sử sau đó cho thấy lựa chọn ấy có cơ sở.

261
00:13:33,950 --> 00:13:36,590
Năm 981, Lê Hoàn đánh bại cuộc xâm lược của nhà Tống,

262
00:13:36,770 --> 00:13:38,050
bảo vệ nền độc lập của Đại Cồ Việt.

263
00:13:39,110 --> 00:13:42,770
Chiến thắng ấy thuộc về nhà Tiền Lê, nhưng nó cũng nối tiếp nền móng mà nhà Đinh

264
00:13:42,770 --> 00:13:43,610
đã dựng lên:

265
00:13:44,870 --> 00:13:48,100
quốc hiệu, kinh đô, quân đội, ý thức độc lập và truyền thống xưng đế.

266
00:13:49,083 --> 00:13:49,783
6.

267
00:13:50,067 --> 00:13:53,110
MỘT VƯƠNG TRIỀU NGẮN NGỦI NHƯNG KHÔNG NHỎ BÉ

268
00:13:54,510 --> 00:13:57,330
Nhà Đinh tồn tại từ năm 968 đến năm 980,

269
00:13:57,510 --> 00:13:58,410
chỉ mười hai năm.

270
00:13:59,410 --> 00:14:01,950
Nếu đo bằng độ dài thời gian, đó là một triều đại rất ngắn.

271
00:14:03,050 --> 00:14:05,710
Nhưng nếu đo bằng ý nghĩa lịch sử, nhà Đinh là một cột mốc lớn.

272
00:14:06,750 --> 00:14:12,110
Trước nhà Đinh, người Việt đã giành lại độc lập nhưng vẫn còn vật lộn với câu hỏi:

273
00:14:12,510 --> 00:14:16,110
làm thế nào để từ một vùng đất vừa thoát khỏi ách đô hộ trở thành một quốc gia

274
00:14:16,110 --> 00:14:16,810
thống nhất?

275
00:14:18,050 --> 00:14:21,260
Nhà Ngô mở đầu nền tự chủ, nhưng sau đó quyền lực tan rã.

276
00:14:21,890 --> 00:14:24,750
Loạn mười hai sứ quân cho thấy nếu không có một trung tâm đủ mạnh,

277
00:14:24,750 --> 00:14:26,690
nền độc lập có thể bị xé nát từ bên trong.

278
00:14:28,230 --> 00:14:30,510
Đinh Tiên Hoàng đã trả lời câu hỏi ấy bằng hành động.

279
00:14:31,550 --> 00:14:34,110
Ông dẹp loạn, thống nhất đất nước, xưng hoàng đế,

280
00:14:34,110 --> 00:14:36,330
đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt, chọn kinh đô Hoa Lư,

281
00:14:36,590 --> 00:14:40,110
xây dựng triều đình, củng cố quân đội, thiết lập kỷ cương.

282
00:14:40,330 --> 00:14:44,430
Những việc ấy tạo nền móng cho nhà nước phong kiến độc lập của Việt Nam.

283
00:14:44,790 --> 00:14:47,190
Nhà Đinh cũng cho thấy sự khó khăn của buổi đầu dựng nước.

284
00:14:48,430 --> 00:14:52,290
Quyền lực trung ương phải được xây bằng gươm giáo và luật lệ nghiêm khắc.

285
00:14:52,850 --> 00:14:56,170
Ngoại giao phải mềm dẻo để tránh chiến tranh không cần thiết.

286
00:14:56,830 --> 00:14:58,770
Cung đình phải đối mặt với vấn đề kế vị.

287
00:14:59,930 --> 00:15:03,490
Công thần có thể trở thành trụ cột, nhưng cũng có thể trở thành lực lượng quyết

288
00:15:03,490 --> 00:15:05,110
định vận mệnh triều đại.

289
00:15:05,670 --> 00:15:07,030
Bi kịch của nhà Đinh nằm ở chỗ:

290
00:15:07,030 --> 00:15:09,930
người sáng lập quá mạnh, nhưng cơ chế kế tục lại quá mong manh.

291
00:15:11,250 --> 00:15:13,070
Khi Đinh Tiên Hoàng và Đinh Liễn bị sát hại,

292
00:15:13,190 --> 00:15:14,850
triều đại gần như mất ngay trục chính.

293
00:15:15,230 --> 00:15:16,490
Đinh Toàn còn quá nhỏ.

294
00:15:16,490 --> 00:15:17,570
Các đại thần không thống nhất.

295
00:15:18,910 --> 00:15:20,710
Lê Hoàn nổi lên như giải pháp của thời cuộc,

296
00:15:21,070 --> 00:15:23,010
và nhà Đinh phải nhường chỗ cho một triều đại mới.

297
00:15:24,290 --> 00:15:26,770
Nhưng sự kết thúc ấy không xóa đi công lao của nhà Đinh.

298
00:15:27,690 --> 00:15:31,850
Trong dòng chảy lịch sử, có những vương triều giống như một cây cầu.

299
00:15:32,430 --> 00:15:35,870
Chúng không kéo dài hàng trăm năm, không để lại quá nhiều cung điện lộng lẫy,

300
00:15:36,050 --> 00:15:37,470
không có nhiều đời vua nối tiếp.

301
00:15:38,710 --> 00:15:42,050
Nhưng chúng đưa dân tộc vượt qua một khúc sông nguy hiểm.

302
00:15:42,530 --> 00:15:44,150
Nhà Đinh là một cây cầu như thế.

303
00:15:45,290 --> 00:15:46,350
Từ hỗn loạn sang thống nhất.

304
00:15:46,710 --> 00:15:50,290
Từ tự chủ còn mong manh sang quốc gia có hoàng đế và quốc hiệu.

305
00:15:50,530 --> 00:15:53,580
Từ những sứ quân cát cứ sang một triều đình trung ương.

306
00:15:54,190 --> 00:15:56,430
Từ ký ức Bắc thuộc sang ý thức Đại Cồ Việt.

307
00:15:57,410 --> 00:16:01,390
Khi nhắc đến Đinh Bộ Lĩnh, người đời thường nhớ hình ảnh cậu bé cờ lau tập trận.

308
00:16:02,290 --> 00:16:05,290
Nhưng nếu chỉ dừng ở hình ảnh ấy, ta sẽ không thấy hết tầm vóc của ông.

309
00:16:06,510 --> 00:16:09,490
Đinh Bộ Lĩnh không chỉ là đứa trẻ có chí lớn.

310
00:16:09,790 --> 00:16:12,470
Ông là người đã biến chí lớn ấy thành một quốc gia thống nhất.

311
00:16:13,690 --> 00:16:15,610
Khi nhắc đến Hoa Lư, người ta nhớ núi đá,

312
00:16:15,790 --> 00:16:17,570
hang động, sông nước và những dấu tích cố đô.

313
00:16:18,730 --> 00:16:21,470
Nhưng Hoa Lư không chỉ là phong cảnh.

314
00:16:21,470 --> 00:16:23,690
Đó từng là trái tim chính trị của Đại Cồ Việt,

315
00:16:24,030 --> 00:16:28,170
nơi tiếng xưng đế vang lên sau nhiều thế kỷ phương Bắc áp đặt quyền lực.

316
00:16:28,410 --> 00:16:30,490
Khi nhắc đến Dương Vân Nga, người ta vẫn còn tranh luận.

317
00:16:31,830 --> 00:16:34,850
Nhưng điều chắc chắn là bà đã đứng ở một thời điểm cực kỳ khốc liệt,

318
00:16:35,010 --> 00:16:36,470
nơi mọi lựa chọn đều phải trả giá.

319
00:16:37,690 --> 00:16:41,590
Và lựa chọn của bà đã mở đường cho cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi ngay sau

320
00:16:41,590 --> 00:16:42,390
đó.

321
00:16:43,230 --> 00:16:45,010
Nhà Đinh khép lại trong máu và biến động.

322
00:16:46,250 --> 00:16:49,750
Nhưng từ nền đất mà nhà Đinh tạo ra, các triều đại sau tiếp tục xây cao hơn:

323
00:16:50,890 --> 00:16:52,950
Tiền Lê giữ nước, Lý dời đô ra Thăng Long,

324
00:16:53,120 --> 00:16:55,910
Trần ba lần đánh bại Nguyên Mông, Lê sơ mở rộng và củng cố quốc gia.

325
00:16:57,210 --> 00:17:01,330
Trong lịch sử Việt Nam, có những giai đoạn dài như dòng sông lớn.

326
00:17:01,530 --> 00:17:03,750
Cũng có những giai đoạn ngắn như tia chớp.

327
00:17:05,070 --> 00:17:06,630
Nhà Đinh là một tia chớp như vậy:

328
00:17:08,030 --> 00:17:10,570
lóe lên giữa đêm phân tranh, soi rõ con đường thống nhất,

329
00:17:10,790 --> 00:17:12,270
rồi tắt đi trong giông bão cung đình.

330
00:17:13,590 --> 00:17:15,350
Nhưng ánh sáng ấy đã kịp để lại dấu mốc.

331
00:17:16,650 --> 00:17:18,770
Từ năm 968, người Việt có Đại Cồ Việt.

332
00:17:19,850 --> 00:17:22,570
Từ Hoa Lư, một hoàng đế Việt Nam xưng đế trên đất Việt.

333
00:17:23,810 --> 00:17:26,070
Từ cờ lau tuổi nhỏ, một triều đại ra đời.

334
00:17:27,030 --> 00:17:30,730
Và từ mười hai năm ngắn ngủi ấy, nền móng của quốc gia phong kiến độc lập Việt

335
00:17:30,730 --> 00:17:32,770
Nam được đặt xuống — chắc chắn, dữ dội,

336
00:17:32,770 --> 00:17:33,750
và không thể bị lãng quên.