1
00:00:00,918 --> 00:00:02,558
Temüjin không chỉ là chiến binh.

2
00:00:03,618 --> 00:00:04,938
Ông là nhà tổ chức.

3
00:00:05,698 --> 00:00:09,038
Ông hiểu rằng một đội quân thắng trận không chỉ nhờ dũng cảm.

4
00:00:09,478 --> 00:00:10,718
Nó cần kỷ luật.

5
00:00:13,718 --> 00:00:15,118
Nó cần liên lạc.

6
00:00:15,158 --> 00:00:15,938
Nó cần luật lệ.

7
00:00:16,998 --> 00:00:20,118
Nó cần sự phân chia rõ ràng giữa thưởng và phạt.

8
00:00:20,798 --> 00:00:25,338
Nó cần một ý niệm chung rằng tất cả đang thuộc về một trật tự lớn hơn bộ lạc của

9
00:00:25,358 --> 00:00:26,058
mình.

10
00:00:26,838 --> 00:00:29,718
Chính vì thế, sức mạnh Mông Cổ không chỉ nằm ở vó ngựa.

11
00:00:30,798 --> 00:00:32,918
Nó nằm ở cách Temüjin biến những con người rời rạc,

12
00:00:33,498 --> 00:00:37,418
thù ghét nhau, từng cướp bóc lẫn nhau, thành một cỗ máy chiến tranh có mục tiêu

13
00:00:38,356 --> 00:00:39,056
chung.

14
00:00:39,293 --> 00:00:43,288
Năm 1206 và danh hiệu Thành Cát Tư Hãn

15
00:00:44,288 --> 00:00:48,408
Sau nhiều năm chinh chiến, Temüjin đánh bại các đối thủ lớn trên thảo nguyên.

16
00:00:49,588 --> 00:00:54,308
Jamukha, người bạn kết nghĩa năm xưa, trở thành kẻ thù và cuối cùng thất bại.

17
00:00:55,228 --> 00:00:58,068
Theo truyền thống, Jamukha bị giao nộp cho Temüjin.

18
00:00:59,228 --> 00:01:01,498
Temüjin xử tử những kẻ phản bội Jamukha,

19
00:01:01,888 --> 00:01:06,048
vì ông khinh ghét sự phản chủ, rồi cho Jamukha một cái chết không đổ máu theo yêu

20
00:01:06,068 --> 00:01:06,768
cầu của ông ta.

21
00:01:07,748 --> 00:01:12,148
Chi tiết này mang màu sắc sử thi, nhưng nó cho thấy trong ký ức Mông Cổ,

22
00:01:12,388 --> 00:01:15,768
Temüjin vừa tàn nhẫn, vừa có một quan niệm rất mạnh về lòng trung thành.

23
00:01:17,028 --> 00:01:21,448
Năm 1206, tại một đại hội quý tộc và thủ lĩnh gọi là kurultai,

24
00:01:21,688 --> 00:01:24,628
Temüjin được tôn làm Thành Cát Tư Hãn.

25
00:01:24,801 --> 00:01:28,548
Ý nghĩa chính xác của danh hiệu “Chinggis Khan” vẫn được các học giả thảo luận,

26
00:01:28,688 --> 00:01:31,148
nhưng thường được hiểu là vị hãn tối cao,

27
00:01:31,228 --> 00:01:33,418
vị thủ lĩnh có quyền lực bao trùm.

28
00:01:33,828 --> 00:01:39,408
Từ khoảnh khắc ấy, Temüjin không còn chỉ là một thủ lĩnh trong nhiều thủ lĩnh.

29
00:01:39,628 --> 00:01:41,988
Ông trở thành người đứng đầu một cộng đồng chính trị mới:

30
00:01:42,388 --> 00:01:43,548
người Mông Cổ thống nhất.

31
00:01:44,608 --> 00:01:46,228
Đây là thành tựu phi thường.

32
00:01:46,428 --> 00:01:49,588
Trước đó, thảo nguyên Mông Cổ bị chia cắt bởi các bộ lạc,

33
00:01:49,728 --> 00:01:52,808
dòng họ, mối thù và liên minh tạm thời.

34
00:01:53,148 --> 00:01:56,788
Thành Cát Tư Hãn đã biến sự phân tán ấy thành sức mạnh tập trung.

35
00:01:57,828 --> 00:02:00,688
Ông không xóa bỏ hoàn toàn bản sắc cũ trong một ngày,

36
00:02:00,968 --> 00:02:02,908
nhưng ông đặt lên trên chúng một trật tự mới:

37
00:02:03,208 --> 00:02:05,228
tất cả phục vụ đại hãn.

38
00:02:05,448 --> 00:02:06,868
Luật lệ được củng cố.

39
00:02:07,168 --> 00:02:09,268
Truyền thống gọi bộ luật của ông là Yassa,

40
00:02:09,868 --> 00:02:14,168
dù nội dung chính xác và mức độ hệ thống hóa của Yassa trong thời ông vẫn còn được

41
00:02:14,188 --> 00:02:15,788
giới sử học thận trọng đánh giá.

42
00:02:16,968 --> 00:02:21,028
Dù vậy, có thể nói chắc rằng Thành Cát Tư Hãn áp đặt kỷ luật nghiêm khắc,

43
00:02:21,328 --> 00:02:23,188
trừng phạt phản bội, trộm cắp, đào ngũ,

44
00:02:23,208 --> 00:02:25,548
và đề cao sự phục tùng trong quân đội.

45
00:02:26,208 --> 00:02:30,028
Ông bảo trợ thương mại, sử dụng người biết chữ từ các dân tộc bị chinh phục,

46
00:02:30,228 --> 00:02:33,548
đặc biệt là người Duy Ngô Nhĩ, để xây dựng bộ máy ghi chép.

47
00:02:34,848 --> 00:02:38,328
Chữ viết Duy Ngô Nhĩ được người Mông Cổ tiếp nhận và phát triển thành chữ Mông

48
00:02:38,348 --> 00:02:39,968
Cổ truyền thống.

49
00:02:40,268 --> 00:02:44,748
Một đế chế muốn mở rộng không thể chỉ dựa vào trí nhớ của người đưa tin.

50
00:02:45,408 --> 00:02:48,048
Nó cần văn bản, mệnh lệnh, thuế, sổ sách,

51
00:02:48,308 --> 00:02:49,008
ngoại giao.

52
00:02:49,708 --> 00:02:51,705
Thành Cát Tư Hãn hiểu điều đó.